Кіріспе
Эдам (Edammer, ) – Нидерландыда пайда болған жартылай қатты сыр. Оның атауы Солтүстік Голландия провинциясындағы Эдам қаласының атымен байланысты. Эдам дәстүрлі түрде жалпақ ұштармен дөңгелек пішінде сатылады, іші ақшыл сары түсті, ал сырты қызыл парафинмен қапталған. Эдам ұзақ сақталады, көшіруге ыңғайлы және бұзылмайды, тек қатайып қана қояды. Осы қасиеттерінің (басқаларының ішінде) арқасында ол 14-18 ғасырлар аралығында теңізде де, алыс елдерде де әлемдегі ең танымал сырға айналды.
Edam (Edammer, ) is a semi hard cheese that originated in the Netherlands, and is named after the town of Edam in the province of North Holland. Edam is traditionally sold in flat ended spheres with a pale yellow interior and a coat, or rind, of red paraffin wax. Edam ages and travels well, and does not spoil; it only hardens. These qualities (among others) made it the world's most popular cheese between the 14th and 18th centuries, both at sea and in remote colonies.
Мазмұны
Дүкендерде сатылатын көптеген "жас" Эдам ірімшігінің дәмі өте жұмсақ, сәл тұзды немесе жаңғақты, ал басқа ірімшіктермен салыстырғанда иісі шамалы болады. Ірімшік пісіп жетілген сайын, оның дәмі күшейе түсіп, құрылымы тығыздалады.
Испания және бұрынғы отарлары
Испанияда және оның бұрынғы колонияларында, мысалы Филиппинде және Латын Америкасының көптеген елдерінде, ірімшік queso de bola (доп ірімшік) деп аталады және бұрын деликатес саналған. Мексиканың Юкатан штатында queso de bola queso relleno ("толтырылған ірімшік") ретінде дайындалады. Ірімшіктің допшасы екіге бөлініп, ойылып шығарылады; содан соң ол дәмдегіштермен қосылған фарш, кішміш, каперс және зәйтүн қоспасымен толтырылады. Ақырында, ол тауық сорпасында сөндіріліп, жүгері крахмалымен және дәмді қызанақ соусымен қоюлатылған тауық сорпасымен бірге кесілген күйінде беріледі.
Чехия және Словакия
Эдам - Чехияда ең көп қолданылатын ірімшік, ол әдетте «эйдам» деген атпен сатылады. Ол көбінесе елде және көрші Словакияда танымал «smažený sýr» («қуырылған ірімшік») тағамының негізі ретінде қолданылады, онда оны шуырт етінің кесігімен және әрқашан тартар соусы (tatarská omáčka) немесе майонезбен бірге ұсынады.
Белиз
Белизде, бұрынғыда саудаға қолжетімді болған санаулы ірімшіктердің бірі ретінде, оны queso de calavera, queso de colorado немесе голланд ірімшігі деп те атайды, және көбінесе жақсы пісіп, қышқыл болғанда жейді, әдетте нан мен кофемен бірге.
Индонезия
Индонезияда Эдам ірімшігі, Нидерландпен тарихи байланыстарға байланысты, өте танымал және «кеуси эдам» деп аталады. Әдетте, Ид-ал-Фитр, Рождество және Қытай Жаңа жылында ұсынылатын «каасстенгель» дайындау үшін Эдам ірімшігі қолданылады. Сонымен қатар, Эдам ірімшігі «роти бакар», «куе кубит» және «паннекок» сияқты индонезиялық тағамдардың үстіне қойылатын топинг ретінде де жиі қолданылады.
Филиппин
Филиппинде, queso de bola (кейде keso de bola деп жазылады) Филиппиннің Рождествосында кең таралған, осы мерекеде филиппиндіктер отбасы және достарымен той жасап, дәм татуға жиналады. Ол Noche Buena кезінде, яғни Рождество қарсаңының түн ортасында басталып, Рождество күні таңға дейін жалғасатын дәстүрлі дастарқанға жамбон мен пандесалмен бірге қойылады.
Скандинавия
Ірімшік Швеция мен Норвегияда қызыл түсіне байланысты Рождество мерекесімен де байланысты, және оны көбінесе Рождестволық Julbord дастарханында табуға болады.
Танымал мәдениетте
Эдам түрлі мәдени өнер түрлерінде драмалық және әзіл-қалжыңмен бейнеленген. "Батыс майданындағы тынышшылық" романындағы басты кейіпкер оның қызыл сыртқы қабығы алдағы өлімнің белгісі деп есептейді. "Sideways" фильмінде ол шараптың хош иісінің бір нюансы болса, ал "Shopper 13" анимациялық фильмінде құштарлық тудыратын нысан. Эдам австралиялық "Үш доллар" фильміндегі сериокомикалық бұрылыс. Актер Джейсон Флеминг Ұлыбританияда Эдамды жарнамалаған. "MythBusters" бағдарламасының 128-ші эпизодында Эдамды кеме жанына қарсы оқ ретінде пайдалануға болатыны тексерілді, бірақ ол жанына тимей кері секіріп кетті. "Кімнің кезектері?" ойынының 2-ші маусымының 24-ші эпизодында Колин Мокри "Ірімшік сатушы" рөлінде "Мен Эдамды бермеймін" деп мәлімдейді – бұл ірімшік туралы әзіл. Дрю Кэри оны "кроссворд ірімшігі" деп сипаттайды. ("Артқа қарай жасалған голланд ірімшігі" – бұл Эдамға қатысты құпия кроссвордтардағы кең таралған жауап.)