Кіріспе

Эксетердегі Ливери Доул – Эксетердің шығыс жақ сыртындағы, қазіргі Хевитри Роуд және Магдален Роуд арасында орналасқан ежелгі үшбұрышты жер. Бұл жер ең көп танылғаны өлім жазасы орындалған орын ретінде, және 1591 жылдан бері мұнда қайырымдылық үйі мен шіркеу бар.

Топонимика

"Ливер Доул" атауы алғаш рет 1279 жылғы құжатта тіркелген және бұл атау, шамасы, көне ағылшын тіліндегі Леофер деген жер иесінің есімінен және "доул" деген жер бөлігін білдіретін сөзден шыққан.

Атқару орны

Ливери Долда атылулар үшін екі орын болған. 1531 жылға дейін діннен тайғандар қазіргі Магдалена жолы мен Барак жолының қиылысы тұсында өртеліп жазаланған. 1531 жылдан 1818 жылға дейін "Магдален Дроп" деп аталатын Колледж даңғылының жанында дарға асылулар өткізілген. Ең әйгілі жазалау – 1531 жылы протестант шейіті Томас Бенеттің өртелуі. Ол Эксетер соборының батыс есігіне папаны Антихрист деп жариялаған және діни істердегі оның билігін мойынламағандықтан, бетіне жарық түсіріліп, өртеліп өлтірілді. 1909 жылы жақын орналасқан Дания жолында Бенеттің естелігі үшін Дартмур гранитінен жасалған обелиск орнатылды. Бұл ескерткішті Гарри Хемс жобалап, халықтан жиналған қаржымен салынды. Сондай-ақ, ол 1557 жылы Саутэрнхайда діннен тайғаны үшін өртеліп өлтірілген Агнес Престтің шейіттігін де еске алады. Обелиск табанында Гарри Хемстің жасаған екі қола рельефі Бенеттің собор есігін қағуын және Престтің өртелуін бейнелейді.

Шатырлар мен қайыршылық үйлер

Үшбұрышты жердің шығыс бөлігінде 894 жылы Нормандиядағы Эпте өзенінің жанында шейіт болған ағылшын миссионері Сент-Кларс шіркеуі орналасқан. Қызыл Heavitree тасынан салынған қазіргі ғимарат 1592 жылы Холкомб Бернеллдің сэр Роберт Деннисінің (1592 жылы қайтыс болды) салған нұсқасы, бірақ ол бастапқыда 1418 және 1439 жылдар аралығында осы жерде жазаланғандардың жаны үшін дұға оқуға арналған ғибадатхана ретінде салынған. 1439 жылғы шіркеу тізімінде Ливери Доул шіркеуі "Capella Sancti Clari extra portam australem infra parochiam de Hevetre" ("Хевитрие қаласының оңтүстік қақпасының сыртындағы Сент-Кларс шіркеуі") деп көрсетілген. Алайда, 1418 жылы шіркеу 19 ғасырда Эксетер қалалық кеңесінің мұрағаттарында табылған актілерде тізімделмеген, онда Хевитридегі басқа шіркеулер, атап айтқанда Сент-Клемент және Сент-Элигиус тізімделген. 1592 жылғы 25 шілдеде жасалған және 1592 жылғы 22 қыркүйекте расталған өсиетінде Холкомб Бернелл және Биктоннан сэр Роберт Деннис (1525–1592) "бір жер учаскесін бөліп, апталық жәрдемақысы мен жылдық игіліктері бар белгілі бір кедейлер үшін қайырымдылық үйі мен шіркеу салмаққа жоспарлағанын" айтқан. Ол өзінің ұлы сэр Томас Деннисті жалғыз орындаушы етіп тағайындады, ал мұрагерлері Эдвард және Уолтер Деннис, Джордж Кари Кокингтон және тағы төрт адам бақылаушылар болды. Өсиетінде, егер ол құрылысты аяқтамай қайтыс болса, ұлы Томас Деннис "оған деген махаббаты мен оны мұрагерлік құқығынан айырмағаны үшін" құрылысты аяқтауын өтінді. Егер ұлы бас тартса, бақылаушылар жұмысты аяқтауға міндеттелді. Сэр Роберт жұмысты аяқтамай қайтыс болды, ал оның ұлы Томас Деннис 1594 жылы құрылысты аяқтады. Ливери Доул ауруханасы Хевитрие қожалығына жылына бір пени тұратын "бөдене" жалдау ақысын төледі. Сэр Томас Деннистің мұрагердің ұлы екендігіне еш күмән жоқ, бірақ бұрынғы төртбұрыштың кіреберісіне орнатылған, қазіргі тас тақташада ол қате түрде сэр Роберттің ағасы ретінде сипатталған: "Бұл қайырымдылық үйлерін 1591 жылдың наурыз айында сэр Роберт Деннис салған, ал 1594 жылы оның ағасы сэр Томас Деннис аяқтаған". Тақташада сондай-ақ Деннис отбасының он бөлігін көрсететін рельефті геральдикалық эскюшон да бар. Деннис қайырымдылық үйлері Ливери Доулдің орталық бөлігінде, шіркеудің батысында орналасқан.

Rolle отбасы

XVII ғасырда Стивенстондағы Роль отбасы Биктонның Денис отбасының мұрагері болды. Генри Ролл, 1-ші барон Ролл (1708–1750) өсиетімен «Ливери Доул ауруханасына» сыйлық тағайындады. Қайыршылық үйлер 1849 жылы Луиза, Роль ледисі (1794–1885) – Роберт Джордж Уильям Трефузистің қызы, 17-ші барон Клинтонның (1764–1797) қызы және Джон Рольдің, 1-ші барон Рольдің (1842 жылы қайтыс болған) Биктон үйінің жесірі – бұрынғы күйінде қайта салынды. Лорд Ролл өсиетінде «Хейвитридегі Ливери Долдың басшылығы Биктондағы менің үйімнің иесіне тиесілі болсын» деп көрсетті және ол бұл үйге өмір бойы иелік құқығын берді. Алғашқы қайыршылық үйлер шіркеудің оңтүстік-батыс жағында орналасқан, бірақ жаңа ғимараттар шіркеудің солтүстік-батысына салынды, бұл олардың алдында газон мен бақтарға орын жасады. Роль ледисі Биктон және Оттертон шіркеулерін де қайта салды. 1885 жылы Роль ледисінің қайтысынан кейін басшылық Лорд Роллдың қалған мүліктің иесіне, оның жесірінің сіңілі баласы, Марк (Трефузис) Роллға (1836–1907) – Чарльз Трефузистің, 19-шы барон Клинтонның екінші ұлына – көшті.

20 ғасыр

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылдың мамырында Эксетер қаласы неміс бомбалауынан Санкт-Кларс шіркеуінің терезелері қирады. Шіркеуді Марк Роллдің немересі және мұрагері Чарльз Хепберн Стюарт Форбс Трефусис, 21-ші барон Клинтон (1863–1957) қалпына келтірді. Ол 1946 жылы шығыс терезені қайта салды, ал 1947 жылы бұрынғы Биктон шіркеуінің қиратылған мұнарасынан алынған ортағасырлық боялған шыны дөңгелектері бүйір терезелеріне орнатылды. 1980 жылы қайырымдылық үйлері кеңейтілді.

Генерал Гордонның ескерткіші

Ливери Доул үшбұрышының төбесінде, екі жолдың қиылысқан жерінде бұрын баж салынатын үй орналасқан. Сол жерде 1885 жылдан бері, қазірге дейін сақталған Виктория дәуіріндегі шам бағанасы тұр, оған "Чарльз Джордж Гордон, 26 қаңтар 1885" деген жазу ойылған. Ол 1885 жылы Хартум қоршауында қаза тапқан генерал Гордонның құрметіне орнатылған, ал құны Хевитри шлютері және генералдың досы болған Пребендар Барнс төлеген.