Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Васиан Патрикеев, Вассиан Косой (орысша; шын аты – князь Василий Иванович Патрикеев, немесе Василий Иванович Патрикеев) (шамамен 1470 – 1531 мен 1545 жылдар аралығында) – Ростов епископы және Иван III Мәскеудің сенімді адамы. Васиан – дін және саяси қайраткер, жазушы, Голицын әулетінің ертедегі өкілі, оның әке шежіресі Кореланың герцогы Патрикасқа және Литваның Ұлы князі Гедеминасқа жетеледі.
Vassian Patrikeyev, also known as Vassian Kosoy (Вассиан Патрикеев, Вассиан Косой in Russian; real name – knyaz Василий Иванович Патрикеев, or Vasili Ivanovich Patrikeyev) (c. 1470 – between 1531 and 1545) was a bishop of Rostov and confidant of Ivan III of Moscow. Vassian was an ecclesiastic and political figure and writer and an early member of the House of Golitsyn that traced its male line descent to Duke Patrikas of Korela and to Gediminas, Grand Duke of Lithuania.
Саяси іс-қимыл
Ол бояр партиясының жетекшілерінің бірі ретінде танымал болды, ол бояр Дмитрий Ивановичті (ІІІ Иванның немересі) София Палеологтың ұлы Василийге қарсы таққа таласуда қолдады. Діни мәселелерде бояр партиясы көбінесе еретиктер мен еркіндікке құштар топтарға жақын болды. Васиан "Уграға хат" (Poslanie na Ugru) атты еңбекті жазды, онда "Уградағы тұру" деп аталатын оқиға туралы саяси насихаттар бар. Онда Бату ханның жерді тонағаны және құлдыққа түсіргені, "патшалық әулеттен" болмаса да патша атағын өзіне тартып алғаны, ал оның ұрпағы Ахмет хан бин Күшүк тек "құдайға қарсы қарақшы, жабайы және жауынгер" болғаны айтылды, сонымен қатар ІІІ Иван ғана нағыз, заңды, православие патша екені жөнінде дәлелдер келтірді. Васиан, татар шапқыншылығы (нахождение) москвишіктерді қорқытқанын, бірақ шіркеу Иванды Ахмет ханға берген антынан босатқанын, себебі ол мәжбүрлеумен жасалған, сондықтан ол енді Алтын Орданың билеушісіне адал болуға міндетті емес екенін жазды. Бұл логикадағы қиындық сол, орыс жазушылары дәстүрлі түрде моңғол ханы мен грек-византиялық базилевс ("патша, император") атауларын "патша" деп аударған (алғашқыда "цезарь" сөзінен), бірақ Васиан тек христиан православие монархтары – византиялық базилевс және мәскеулік князь ("князь") ғана патша деп аталуға тиіс деп талап етті. Сондықтан Васиан Мәскеу князін патша дәрежесіне көтеру қажет деп шешті, сонымен қатар Шыңғыс хандары алдап, ешқашан лайық болмаған патша атағын ұрлаған болуы керек деп мәлімдеді, тіпті Васиан Александр Невскийдің өмірі мен Михаил Черниговтың өмірбаянында айтылған Паулин доктринасын қабылдамаса да. Бұл, 1237-1242 жылдардағы Киев Русіне моңғол шапқыншылығынан бері Алтын Орданың орыс княздықтары үстінен билігін жоққа шығаруға бағытталған алғашқы жазбаша саяси әрекет, сондай-ақ 1480 жылғы Уградағы тұрудың маңызды идеологиялық мәні бар екенін көрсетуге жасалған алғашқы мәскеулік әрекет. Васианның хаттарының ізбасарлары бұл оқиғаны қатты асыра сілтеп, 1480 жылғы оқиғаларды адамзат тарихындағы шешуші сәттерге айналдырды. 1499 жылы ІІІ Иван Василийге қарсы қастандық туралы біліп, тұтқындауға бұйрық берді (царь алдымен Дмитрий Ивановичті жақтады). Васиан Патрикеев мәжбүр түрде монахтық антына кіріп, Кирилло-Белозерск монастыріна жіберілді.
He was known to have been one of the leaders of the boyar party, which supported tsarevich Dmitry Ivanovich (grandson of Ivan III) in a struggle against Sophia Paleologue's son Vasili for succession to the throne. In ecclesiastic matters, the boyar party was generally closer to heretical and freedom loving circles. Vassian wrote the "Epistle on the Ugra" (Poslanie na Ugru), which contains political propaganda about the so called "Stand on the Ugra". It argued that Batu Khan had plundered and enslaved the land, usurping the title of tsar without being "of a tsarian family", alleging that his descendant Ahmed Khan bin Küchük was a mere "brigand and savage and fighter of God", while insisting Ivan III was the only real, legitimate, Orthodox tsar. Vassian wrote that the Tatar campaign (nakhozhdenie) had made the Muscovites afraid, but the Church released Ivan from any oath made to Ahmed Khan, as it was made under duress, and so he no longer owed his Golden Horde overlord any loyalty. The problem with this logic is that Rus' writers had traditionally translated both the Mongol title khan and the Greek Byzantine title basileus ("king, emperor") as tsar (originally from caesar), but Vassian was arguing only Christian Orthodox monarchs such as the Byzantine basileus and the Muscovite knyaz ("prince") should be called tsars. Therefore, Vassian resolved that he needed to elevate the prince of Moscow to the status of tsar, while claiming the Chingisid khans must have been imposters, stealing the tsar title they never deserved, even though Vassian thereby rejected the Pauline doctrine invoked in the Life of Alexander Nevsky and the vita of Michael of Chernigov. It is the first written political attempt to deny the legitimacy of the Golden Horde's supremacy over the Rus' principalities since the Mongol invasion of Kievan Rus' in 1237–1242, and also the first Muscovite attempt to portray the 1480 Stand on the Ugra as having major ideological significance. Literary successors of Vassian's epistle would greatly exaggerate the standoff, wherein 'the events of 1480 assume the status of pivotal moments in the history of man.' In 1499, Ivan III found out about the conspiracy against Vasili and ordered arrests (the tsar first favored Dmitry Ivanovich). Vassian Patrikeyev was forced to take monastic vows and sent to Kirillo Belozersky Monastery.
Діни қызмет
Монастырда Патрикеев Нил Сорскийдің шәкірті болып, оның философиясын бойына сіңірді. 1503 жылы Патрикеев пен Сорский Мәскеуге шіркеу кеңесіне (собор) қатысу үшін келген көрінеді. Бұл шіркеулік жиын кезінде екеуі діннен тайғандарға (еретиктерге) мейірімділік көрсетуді талап етті және бұл мәселе бойынша Иосиф Волоцкийдің көзқарасына қарсы шықты, соның салдарынан екі тарап арасында жеке хаттар арқылы дау туды. Василий III билігі тұсында Патрикеев маңызды дәрежеге жетті. Оның ықпалы артып, көптеген діннен тайғандар қатаң жазадан құтылды. Бір кезде патша тіпті Волоцкийге Патрикеевті қаралауға тыйым салды. Нил Сорский мен оның ізбасарларына жақын болған Варлаам, Васиан Патрикеевтің көмегімен митрополит болып сайланды. Шамамен 1517 жылы Патрикеев Византия императорларының шіркеу жарлықтары мен заңдарының жинағы – «Кормчая книга» (Кормчая kniga, немесе нұсқаулар кітабы; Қанондық құқыққа қараңыз) жұмысын қайта қарауға кірісті. 1518 жылы грек Максим Афон тауынан осы жұмысқа қатысу үшін келді, оның төңірегіне қарсылық білдіргендер, соның ішінде Васиан Патрикеев жиналды. 1523 жылы Волоколамсктан келген Жозефиналық игумен Даниил митрополит болып сайланды. Ұзақ өтпей шіркеу қарсылық білдіргендерді қуғынға түсірді. Бірнеше жылдан кейін Патрикеевтің ықпалы әлсіре бастады, себебі ол Василийдің ажырасуына ашық қарсылық көрсетті. 1531 жылы Васиан шіркеу кеңесіне айыпталушы ретінде шақырылды. Митрополит Даниил Патрикеевті «Кормчая kniga»ны рұқсатсыз қайта қарағаны үшін; эллиндік идеяларды енгізгені үшін; монастырлардың мүлікке ие болу құқығын растаған жолдарды өз еркімен алып тастағаны үшін; ғажайыптар жасаушыларды, мысалы, Макарий Қалиязинский мен митрополит Иоаннды қаралағаны үшін; Симеон Метафрасттың «Жан Марияның өмірі» атты аудармасында «діннен тайғандық жолдарды» пайдаланғаны үшін айыптады. Шіркеу кеңесі Патрикеевті кінәлі деп танып, оны жауласып жүрген Иосиф Волоколамск монастырына жіберді, онда ол он жылдан кейін қайтыс болды. Патрикеевтің қайтыс болған күні белгісіз. Ол 1545 жылға дейін қайтыс болды, егер Иван Грозныйдың ең жақын серігі Андрей Курбскийге сенсек, ол зорлықпен өлтірілді.
At the monastery, Patrikeyev became a student of Nil Sorsky and absorbed his philosophy. It appears that in 1503 Patrikeyev and Sorsky came to Moscow to attend a church council (sobor). During this ecclesiastic meeting, the two demanded leniency for the heretics and opposed Joseph Volotsky's views on this issue, subsequently inflaming a dispute between the two parties in the form of personal letters. During the reign of Vasili III, Patrikeyev reached an important status. Due to his rising influence, many heretics escaped severe punishment. At some point, the tsar even forbade Volotsky to defame Patrikeyev. It appears that Varlaam, who had been close to Nil Sorsky and his followers, was elected Metropolitan bishop with some assistance from Vassian Patrikeyev. In about 1517, Patrikeyev began his work on revision of the so called Кормчая книга (Kormchaya kniga, or Book of guidelines; see Canon law), a code of ecclesiastic decrees and laws by the Byzantine emperors. In 1518, Maximus the Greek came from Mount Athos to take part in his work, gathering oppositionary people around him, including Vassian Patrikeyev. In 1523, a Josephinian hegumen from Volokolamsk named Daniel was elected metropolitan. Soon after this, the church commenced prosecution of the opposition. A few years later, Patrikeyev's influence began to weaken due to, among other things, his open disapproval of Vasili's divorce. In 1531, Vassian was summoned to appear before the church council as a defendant. Metropolitan Daniel accused Patrikeyev of unauthorized revision of the Kormchaya kniga; insertion of Hellenistic ideas; arbitrary removal of passages which had asserted the right of the monasteries to own patrimonies; revilement of miracle workers, e. g. Saint Makarius Kalyazinsky and Metropolitan Jonah; "heretic lines" in his translation of Simeon Metaphrastes' Life of St. Mary. The church council found Patrikeyev guilty and sent him to a hostile Joseph Volokolamsk Monastery, where he would die a decade later. Patrikeyev's date of death is uncertain. He died no later than 1545 and a violent death, if one is to believe Ivan the Terrible's closest associate Andrei Kurbsky.