Кіріспе

Дерек Уолкотттың 1990 жылғы эпикалық поэмасы «Омерос» – Сент-Люсиялық жазушы Дерек Уолкотттың 1990 жылы тұңғыш рет жарық көрген эпикалық поэмасы. Бұл туынды жеті «кітапқа» бөлінген, олардың әрқайсысы алпыс төрт тараудан тұрады. Көптеген сыншылар «Омеросты» Уолкотттың ең көрнекті туындысы деп есептейді. 2022 жылы бұл поэма Елизавета II-нің таққа отырған күнінің алтын мерейтойын тойлауға арналған, Ұлттар Достастығының 70 жазушысынан іріктелген «Big Jubilee Read» тізіміне қосылды.

Шолу

Поэма Гомер мен оның маңызды кейіпкерлеріне еркін сілтеме жасайды және олардың мотивтерін қайталайды. Поэманың басты кейіпкерлері – арал балықшылары Ахилл мен Гектор, зейнеткер ағылшын офицері майор Планкетт пен оның әйелі Мод, үй қызметшісі Хелен, соқыр Жеті теңіз (Гомердің символдық бейнесі) және автордың өзі. Поэманың негізгі оқиғасы Уолкотттың туып өскен Сент-Люсия аралында болса да, ол Бруклин, Массачусетс (Уолкотт сол кезде тұрып, сабақ берген жер) көріністерін де қамтиды, сондай-ақ Ахилл кейіпкері Африкадан Америкаға құл кемесімен саяхатты елестетеді. Сонымен қатар, поэманың бесінші кітабында Уолкотт Лиссабон, Лондон, Дублин, Рим және Торонто сияқты әлемнің әртүрлі қалаларындағы саяхаттары туралы әңгімелейді. Сент-Люсия аралы 18 ғасырда «Батыс Үндістанның Еленасы» деп танымал болды, себебі француз бен ағылшыздар арасында аралдың отарлық бақылауы жиі алмасып отырды, олар Солтүстік Америкаға қатысты стратегиялық орналасуы үшін күресті. Бұл атауға сілтеме жасай отырып, Уолкотт аралды кейде «Гелен» деп аталатын кейіпкер ретінде бейнелейді, бұл аралды Гомердің Еленасына да, үй қызметшісі Еленаға да байланыстырады. Дәстүрлі эпостық өлеңдерден айырмашылығы, Уолкотт баяндауды кейіпкерлері мен өзінің дауысы арасында бөліп береді, сондықтан оның эпосында басты кейіпкер немесе «батыр» жоқ. Сонымен қатар, оның әңгімесі нақты, сызықтық жолмен жүрмейді. Керісінше, Уолкотт уақыт ішінде және кейіпкерден кейіпкерге, сюжеттік құрылымға көп мән берместен секіреді. Бұл тенденциялар, Уолкоттың өлеңге өзін енгізуімен, сондай-ақ кейіпкерлеріне ойдан шығарылған туындылар ретінде берген түсініктемесімен бірігіп, өлеңді постмодернистік эпосқа айналдырады. Өлеңнің көп бөлігі 20 ғасырдың соңында орын алса да, өлеңнің басқа кезеңдердегі оқиғалар да бар. Мысалы, 18 ғасырдың соңында Батыс Үндістандағы оқиғалар (Ахилл мен Планкетт кейіпкерлерінің ата-бабалары туралы) орын алған тараулар бар. Бұл үзінділерде 1782 жылы Сент-Люсия жағалауында болған Сент-Люсия шайқасы сипатталады, онда адмирал Джордж Роднидің (поэмада пайда болады) басшылығымен британдық флот француздарды жеңіп, аяқталды. Тағы бір мысал ретінде, поэманың 4 және 5-кітаптарында Уолкотт Дакотадағы Лакота Сиукс үнді тайпасының құқықтары үшін жұмыс істеген 19 ғасырлық белсенді Кэролайн Уэлдон туралы және оның дауысында жазады. «Омерос» сюжеті кітаптың барлық бөлігін қиылысқан үш негізгі сюжеттік желіге бөлінеді. Біріншісі – Ахилл мен Гектордың Еленаға деген махаббатына байланысты Гомердің бәсекесі. Сонымен қатар, Гомердің Филоктетінен әсер алған, жарақат алған балықшы Филоктет деген кішігірім кейіпкер бар. Екінші желі – майор Планкетт пен оның әйелі Модтың аралда өмір сүріп, Сент-Люсияның британдық отарлау тарихымен келісуі керектігінің өзара байланысты тарихы. Соңғысы – Уолкоттың өзіндік өмірбаянының баяндауы. Уолкотт миф пен тарихты қолдана отырып, отаршылдықтан туған заманауилыққа қарсы тұру үшін дәстүрге қайта оралу қажеттігін айтады. Ланс Каллахан «көптеген жолдар он екі буыннан тұрса да, өлеңнің метрикалық құрылымы өте әртүрлі, кейде ол еркін өлеңде сияқты көрінеді» деп атап өтті. Джилл Гидмарк «Уолкотт сызықтары, метрикалық емес, бірдей ұзындықта», - деп атап өтті. 4-кітаптың алғашқы тарауының бір қысқаша бөлімі (III бөлім) үшін Уолкотт үш жолды формамен толықтай үзіліп, тетраметрде рифмалық парталар жазады.

Қабылдау

1990 жылы жарық көргеннен кейін көп ұзамай "Омерос" шығармасы "Вашингтон Пост" және "Нью-Йорк Таймс Бук Ривью" сияқты басылымдардан жоғары баға алды, соңғысы оны "1990 жылғы ең жақсы кітаптардың" бірі деп танып, "Уолкотттың ең көрнекті поэзиялық туындыларының бірі" деп атады. 1991 жылы кітап WH Smith әдеби сыйлығына ие болды. 1992 жылы Уолкотт әдебиет бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды. Сыйлықты табыс еткен Нобель комитетінің мүшесі, профессор Кьелл Эсмарк, Уолкотттың сол кездегі соңғы жетістігі – "Омерос" туындысын ерекше атап көрсетіп, оны "маңызды еңбек" деп бағалады. Уолкотт кітаптың мұқабасын өзі суреттеді, онда оның басты кейіпкерлері теңізде бірге қайықта бейнеленген. 2004 жылы "Нью-Йоркер" журналының сыншысы Хилтон Алс бұл кітапты "Уолкотттың шедеврі" деп атап, өлеңді "Уолкотттың классицизмі мен оның туған жерге деген құрметінің тамаша үйлесімі" деп сипаттады.

Кезеңнен кезеңге бейімдеу

Уолкотт өзінің өлеңін Лондонның Шекспирдің Глобусындағы Сэм Ванамейкер театрында сахналық қойылым үшін бейімдеді. Басты рөлдерді Сент-Люсиялық актер Жүсіп Марселл және Джейд Анука сомдады, қойылым 2014 жылдың мамыр және маусым айларында көрсетілді және 2015 жылдың қазан айында қайта қойылды.