Кіріспе
Deutsche Börse Clearstream компаниясының клирингтік және есеп айырысу бөлімі бағалы қағаздар операцияларын реттеуге маманданған қаржылық қызметтер көрсететін компания болып табылады және Deutsche Börse AG компаниясына тиесілі. Ол барлық активтер кластары бойынша бағалы қағаздарды есеп айырысу және сақтау, сондай-ақ басқа да байланысты қызметтерді ұсынады. Clearstream – еуропалық халықаралық орталық бағалы қағаздар депозитарийлерінің (Euroclear – екіншісі) бірі. Clearstream Люксембург пен Германияда бағалы қағаздарды ұстауға және беруге мүмкіндік беретін бағалы қағаздарды реттеу жүйелерін пайдаланады. Clearstream Халықаралық орталық бағалы қағаздар депозитарийін (ICSD) Люксембургтен басқарады. Сонымен қатар, ол Люксембург орталық бағалы қағаздар депозитарийінің (CSD) LuxCSD бірлескен серігі болып табылады, Люксембург Орталық Банкімен бірге. Германияда Clearstream неміс CSD Clearstream Banking AG-ны басқарады. Clearstream әлем бойынша 50-ден астам ішкі нарықпен байланысқа ие, сондай-ақ еурооблигацияларды шығарады және сақтайды. 2014 жылы клиенттер атынан сақталған активтердің құны орташа есеппен 12,2 триллион еуроны құрады; сонымен қатар Clearstream 43,65 миллион ICSD және 82,68 миллион CSD есеп айырысу операцияларын өңдеді. Clearstream компаниясының 110 елде 2500-ге жуық тұтынушысы бар. Clearstream орталық банктерді және AML реттелген несиелік мекемелерді (реттелген банктер сияқты) тұтынушылар ретінде қабылдайды. Clearstream жеке тұлғаларды тұтынушылар ретінде қабылдамайды және ешқандай шот жеке тұлғаның атына ашылмайды. Осы себепті Clearstream "банктер үшін банк" деп сипатталған. Clearstream операциялық орталықтары Корк, Люксембург, Прага және Сингапурда орналасқан. Сондай-ақ, ол Лондон, Гонконг, Токио, Дубай, Нью-Йорк және Цюрихте өкілдік кеңселерді ұстап тұрады.
Clearstream is a financial services company that specializes in the settlement of securities transactions and is owned by Deutsche Börse AG. It provides settlement and custody as well as other related services for securities across all asset classes. It is one of two European International central securities depositories (Euroclear being the other). Clearstream operates securities settlement systems based in both Luxembourg and Germany, which allow for the holding and transfer of securities. Clearstream operates its International Central Securities Depository (ICSD) from Luxembourg. It is also a joint partner in the Luxembourgish Central Securities Depository (CSD), LuxCSD, together with the Central Bank of Luxembourg. In Germany, Clearstream operates the German CSD, Clearstream Banking AG. Clearstream has links to over 50 domestic markets worldwide, and also issues and safekeeps Eurobonds. In 2014, the value of assets under custody on behalf of customers averaged 12.2 trillion euros; furthermore, Clearstream processed 43.65 million ICSD and 82.68 million CSD settlement transactions. Clearstream has around 2,500 customers in 110 countries. Clearstream accepts central banks and AML regulated credit institutions (such as regulated banks) as customers. Clearstream does not accept natural persons as customers and no account is opened in the name of a natural person. Clearstream has therefore been described as a "bank for banks". Clearstream has operational centres in Cork, Luxembourg, Prague and Singapore. It also maintains representative offices in London, Hong Kong, Tokyo, Dubai, New York, and Zurich.
Тарих
Clearstream компаниясы 1970 жылдың қыркүйегінде әлемнің 66 ірі қаржы институты тарапынан "Cedel" (Centrale de Livraison de Valeurs Mobilières) деген атпен құрылды. Оның мақсаты – шекарадан өтетін бағалы қағаздар саудасының есеп-айырымын жүзеге асырудағы тәуекелді азайту, әсіресе еурооблигациялар нарығының қарқынды өсуіне байланысты. 1995 жылы жаңа корпоративтік құрылым енгізіліп, Cedelbank еншілес компаниясымен бірге Cedel International бас компаниясы құрылды. Екі жыл өткен соң, Cedel Global Services жаңа еншілес компаниясы құрылды. Clearstream 2000 жылдың қаңтарында Cedel International және Deutsche Börse Clearing компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды. Clearstream компаниясының толық интеграциясы 2002 жылдың шілдесінде аяқталды.
Клерстрим ісі
2001 және 2002 жылдар аралығында Денис Роберт және Эрнест Бэкс авторлары екі кітап жариялады: «Révélation$» және «La Boîte Noire». Олар Clearstream компаниясын ақша жылудың ұйымы және ірі банктер, фирмалар мен әлемдегі ұйымдасқан қылмыс жасаған халықаралық қаржылық қылмыстың орталығы деп айыптады. 2001 жылы Люксембург билігі ашқан тергеу авторлардың айыптауларын растайтын ешқандай дәлел таппады және 2004 жылы іс жабылды. 2004 жылы француз судьясына жіберілген тізімде Clearstream ақша жылумен айналысатын ұйым екендігі және француз бизнесмендерінің заңсыз қызметтерін жабатыны көрсетілді. Бұл қызметтер француз қорғаныс концерні Thales (2000 жылға дейін Thomson CSF деп аталған) Тайванға әскери кемелерді сатуымен және француз шенеуніктері мен бизнесмендерге берілген паралармен байланысты болды. 2004 жылы Clearstream кеңсесін тінтіп, шоттарды тексеруден өткен тергеу, айыптауларды растайтын ешқандай дәлел таппады. Сол жылы француз судьяларына анонимді хаттар мен CD-ROM дискілері жіберілді, онда Clearstream қылмыскерлер мен жоғары лауазымды француз саясаткерлері үшін құпия шоттар ашқан деген айыптаулар келтірілді. 2005 жылдың соңында француз тергеу органдары бұл құжаттарды жалған деп жариялап, істі тоқтатты. Осы оқиға «Клиарстрим ісі» (2014) атты фильмнің түсірілуіне себеп болды.
Ирандық қорлар туралы дау
2008 жылы бірнеше талапкерлер тобы АҚШ-та Иранға қарсы алынған сот шешімдерін орындау мақсатында, Clearstream-нің АҚШ-тағы делдал банкіндегі бағалы қағаздар шотындағы белгілі бір позицияларды тоқтату және активтерді беру туралы талаптармен атқару шараларын бастады. Clearstream бұл тоқтатуға және активтерді беруге қарсы шықты. 2011 жылы талапкерлер қосымша талаптар қойды, бұл жолы тікелей Clearstream компаниясына қарсы, тоқтатылған позициялардың бір бөлігін заңсыз беруге байланысты 250 миллион АҚШ доллары көлемінде зиянды өтеу туралы талаптарды ұсынды. Clearstream талапкерлермен 2013 жылы күшіне енген келісімге келді. Келісімге сәйкес, Clearstream-ге қарсы тікелей талаптар қарастырылмады, талапкерлер Clearstream-ге зиянды өтеу үшін шағымданудан бас тартты, ал Clearstream талапкерлерге тоқтатылған клиент активтерін беру туралы бұйрыққа шағымданудан бас тартуға келісті. 2013 жылы 2011 жылғы іс бойынша бірқатар АҚШ талапкерлері, сондай-ақ басқа да АҚШ талапкерлері Clearstream-нің Люксембургте сақтаудағы белгілі бір тоқтатылған активтерге қатысты шағымдама берді. 2015 жылы АҚШ соты шағымдаманы қабылдаудан бас тартты. Осыған байланысты, АҚШ Қаржы министрлігінің Шетелдік активтерді бақылау басқармасы (OFAC) 2008 жылы Clearstream-нің есептесу жүйелері арқылы жасалған бағалы қағаздар операцияларын, АҚШ-тың Иранға қатысты санкциялық ережелерін сақтау тұрғысынан тексерді. 2008 жылғы операциялар Clearstream компаниясының 2007 жылы ирандық клиенттерінің шоттарын жабу туралы шешімі аясында жүзеге асырылды. 2013 жылы Clearstream OFAC-пен келісімге келу үшін келіссөздер жүргізді. Мәселе 2014 жылы 151,9 миллион АҚШ доллары төленген келісім арқылы шешілді, бұл Иранға қатысты санкцияларды бұзу фактісін растамайды.
2022 ж. Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейінгі жағдай
Ресей депозитарийі 2022 жылғы 1 наурызда Clearstream-нің Ресей депозитарийіндегі есепшотындағы барлық бағалы қағаздарды тоқтатты. Сонымен қатар, Clearstream мен Euroclear арасындағы рубльдік байланыс үзілді. Әрі қарай, Clearstream ресейлік бағалы қағаздар бойынша мәмілелерді жүзеге асыруды тоқтатты.
Бірлескен кәсіпорындар
2010 жылдың шілдесінде Clearstream компаниясы Люксембург Орталық банкімен бірлесіп LuxCSD құрылысын іске қосты, ол Люксембург үшін ХҚҚ ретінде жұмыс істеуге арналған. 2010 жылдың желтоқсанында Clearstream компаниясы испандық бағалы қағаздардың орталық депозитарийі Iberclear-мен бірлескен кәсіпорын – REGIS TR құрылысын іске қосты, ол туынды операциялар бойынша мәмілелерді тіркеу орны ретінде қызмет етеді, бұл қатысушыларға Еуропалық нарық инфрақұрылымы регламентінің (EMIR) енгізілуіне байланысты нормативтік есеп беру міндеттемелерін орындауға көмектеседі.
Қадағалау
Clearstream Люксембург пен Германияда орналасқандықтан, осы екі елдің реттеуші органдарының қадағалауында болады. Люксембургте Комиссия de Surveillance du Secteur Financier (CSSF) барлық банктер мен қаржылық қызметтер ұсынатын ұйымдарды қадағалайтын пруденциалдық реттеуші орган болып табылады. Германияда Clearstream Германияның Банктік заңына («Kreditwesengesetz») сәйкес банк ретінде реттеледі, демек Германияның Федералдық қаржылық қадағалау органының (неміс тілінде «Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht» BaFin) пруденциалдық қадағалауына жатады. Сонымен қатар, Clearstream операциялық орталықтары бар әрбір нарықта реттеледі, мысалы Сингапурдың Ақша-кредиттік органы арқылы. Люксембург пен Германиядағы бағалы қағаздарды есептесу жүйелерінің операторы ретінде Clearstream осы екі елдің орталық банктерімен де реттеледі, атап айтқанда Люксембург орталық банкімен және Deutsche Bundesbank-пен.
Активтерді басқару қызметі
Clearstream қорда сақталатын бағалы қағаздарды (активтерді) басқаруға, сақтауға және басқаруға жауапты. Қызметтерге кіріс және өтеу төлемдері, корпоративтік іс-шаралар, сондай-ақ салық және уәкілеттік бойынша дауыс беру кіреді. Clearstream-де сақталатын бағалы қағаздардың көп бөлігі физикалық түрінен айырылған. Бағалы қағаздар физикалық немесе демотериалданған түрде сақталуына қарамастан, Clearstream клиенттерінің шоттарында электрондық жазба түрінде тіркеледі. Бұл олар енді физикалық сертификаттармен емес, Clearstream жүйелеріне енгізілген деректермен көрсетіледі дегенді білдіреді.
Глобалды бағалы қағаздар бойынша қаржыландыру
Бағалы қағаздарды қаржыландыру – кепілдікке ақшалай қаражатты немесе бағалы қағаздарды қарызға алу немесе беру мүмкіндігі. Бағалы қағаздарды қаржыландыруда кепілдік – қарыз алушының бағалы қағаздар бойынша қарызды қамтамасыз ету үшін берген және міндеттемелер орындалмаған жағдайда тәркіленуге жататын активтерді білдіреді. Кепілдіктерді басқару – қарыз алушының қаржылық міндеттемелерін орындау үшін берген кепілдіктерін бақылауға байланысты барлық міндеттерді (оптимизациялау, алмастыру, толықтыру, қайтарып алу, есеп айырысу бойынша нұсқаулар, есеп беру, кепілдік талаптарын және қайтаруларын өңдеу, корпоративтік оқиғалар туралы хабарлау және т.б.) басқару. Clearstream-нің кепілдіктерді басқару, бағалы қағаздарды несиелеу және қарызға алу қызметтері Global Liquidity Hub аясында біріктірілген. Ол агенттік банктер, сауда платформалары, клирингтік орталықтар және басқа да нарықтық инфрақұрылымдармен байланыс арқылы өтімділік қорларын ұсынады. Clearstream 2013 жылғы қаңтарда құрылған Liquidity Alliance ұйымының мүшесі болып табылады, ол ХҚҚО-лар үшін кепілдіктерді басқару бойынша ынтымақтастық платформасы ретінде құрылған. Оны ASX, Cetip, Clearstream, Iberclear және Strate құрды.
Инвестициялық қорлар қызметі
Clearstream компаниясы Vestima деп аталатын әлемдегі ең ірі трансшекаралық қорларды өңдеу платформасын жасады. Ол өзара қорлардан бастап биржалық қорларға (ETF) және хедж-фондтарға дейін, барлық түрдегі қорларды қамтиды. Vestima барлық қор түрлеріне қолжеткізуді қамтамасыз етумен қатар, олардың трансшекаралық дистрибуциясын да қолдайды. Vestima ұсынатын қызметтерге тапсырыс бағыттау, орталықтандырылған жеткізуге қарсы төлем (DVP) бойынша есеп айырысу, сақтау, активтерге қызмет көрсету және кепілдіктерді басқару кіреді.
Шығару
ICSD және CSD жиі бағалы қағаздарды нарыққа енгізу үшін қолданылады, себебі олар бағалы қағаздарды инвесторларға тарату, сондай-ақ есеп-айырысу және сақтау үшін қажетті инфрақұрылымға ие. Clearstream ICSD сонымен қатар сақтау қызметтерін ұсынады, яғни бағалы қағаз өмірінің толық циклы бойына қызмет көрсетіледі. Clearstream эмитенттерге әлемдік инвесторларға қол жеткізуге мүмкіндік беретін инфрақұрылымды қамтамасыз етеді. Clearstream қызметтеріне жарамдылықты бағалау, жаһандық және ұлттық құралдардың жаңа шығарылымдарын – депозиттік сертификаттар, депозиттік қолхаттар, қазыналық вексельдер, коммерциялық қағаздар, қысқа және орта мерзімді ноталар, облигациялар, акциялар, варанттар, акциялармен байланысты ноталар және инвестициялық қор акцияларын шығару және тарату кіреді (мысалы, еврооблигациялар).
Елді мекен
Clearstream-нің ICSD-і халықаралық бағалы қағаздарды және шекара арқылы жүзеге асырылатын отандық бағалы қағаздар бойынша мәмілелерді есепке алады. Орталық депозитарийлер (ХҚКО) неміс және люксембург нарықтарындағы ішкі мәмілелерді есепке алады. Clearstream және Euroclear ICSD арасындағы мәмілелер Bridge деп аталатын электрондық байланыс платформасы арқылы есептесіледі. Clearstream бағалы қағаздар мен ақшалай аударымдардың бір уақытта есептесуін қамтамасыз ететін, әр мәмілеге жеке есептесу (gross basis) жүйесін қолданады. Бұл бағалы қағаздарды есептесумен байланысты тәуекелді азайтуға көмектеседі.