Кіріспе
Индонезияның Коммунистік партиясы (индонезия тілінде: Partai Komunis Indonesia, PKI) – Голландиялық Шығыс Үндістанда және кейін Индонезиядағы коммунистік партия. 1965 жылы зорлықпен таратылғанға дейін ол әлемдегі ең ірі үкімет құрмаған коммунистік партия болып есептелді. 1955 жылғы сайлауда партияның құрамында екі миллион мүше болды, сондай-ақ ұлттық дауыс берудің 16 пайызы және Шығыс Явадағы дауыс берудің шамамен 30 пайызы осы партияға тиесілі болды. Индонезия тәуелсіздігінен бастап 1965 жылы ПКИ жойылғанға дейін, партия елде заңды түрде ашық қызмет етті.
The Communist Party of Indonesia (Indonesian: Partai Komunis Indonesia, PKI) was a communist party in the Dutch East Indies and later Indonesia. It was the largest non ruling communist party in the world before its violent disbandment in 1965. The party had two million members in the 1955 elections, with 16 percent of the national vote and almost 30 percent of the vote in East Java. During most of the period immediately following the Indonesian Independence until the eradication of the PKI in 1965, it was a legal party operating openly in the country.
Алдынғылар
Индияның әлеуметтік-демократиялық қауымдастығы (нидерланд тілінде: Indische Sociaal Democratische Vereeniging, ISDV) 1914 жылы голланд социалисі Хенк Снеевлиет және тағы бір Индия социалисі құрды. 85 мүшелі ISDV екі голландтық социалистік партияның (SDAP және Нидерландтың социалистік партиясы) бірігуі болды, ол кейін Нидерландтың Коммунистік партиясына айналды. ISDV-ның голланд мүшелері колониалды билікке қарсы тұрудың жолдарын іздеген білімді индонезиялықтарға коммунистік идеяларды таратты. ISDV 1915 жылдың қазан айында голланд тілінде «Het Vrije Woord» (Адольф Баарс редакциялаған «Еркін сөз») басылымын шығарды. ISDV құрылған кезде тәуелсіздік талабы қойылмады. Ол кезде қауымдастықта 100 мүше болды, оның тек үшi – индонезиялық, және ол тез арада капитализмге қарсы радикалды бағытқа бет бұрды. Снеевлиет ISDV штаб-пәтерін Сурабаядан Семарангқа көшiргенде, ISDV 1900 жылдан бері Голланд Индиясының аймағында өсіп келе жатқан ұқсас қозғалыстардан көптеген индонезиялықтарды тарта бастады. ISDV Нидерландтағы SDAP басшылығымен келіспейтін болды, олар қауымдастықтан алшақтап, оны Volksraad (Халық кеңесі) деп қарастыра бастады. ISDV-ның реформаторлық фракциясы 1917 жылы бөлініп, Индияның әлеуметтік-демократиялық партиясын құрды. ISDV сол жылы индонезия тіліндегі алғашқы басылымын – «Soeara Merdeka» («Азаттық дауысы») жариялады. Кейін ISDV Ресейдегі қазан төңкерісін Индонезияда ұқсас көтеріліс үшін шабыт көзі деп қарады. Ұйым архипелагтағы голланд қоныс аударушылары арасында үлкен қолдауға ие болды. Қызыл гвардия құрылды, үш айдың ішінде 3000-ға жуық адам қатарына қосылды. 1917 жылдың соңында Сурабаядағы әскери-теңіз базасындағы сарбаздар мен теңізшілер көтеріліс ұйымдастырып, кеңес құрды. Колониалды билік Сурабая кеңестерін және ISDV-ны басты, оның голланд басшылары (Снеевлиеттің ішінде) Нидерландқа жер аударылды. Сол кезде ISDV және коммунистік көзқарастарды жақтайтындар Шығыс Индиядағы басқа саяси топтарға «ішкі блок» стратегиясы арқылы еніп-шығуға кірісті. Ең айқын әсері – пан-исламдық ұстанымды ұстанатын және отаршылдықтан азат болуды жақтаған ұлттық діни ұйым – Сарекат Ислам (Ислам одағы) қатарына жасалған инфильтрация болды. Семаун мен Дарсоно сияқты көптеген мүшелер радикалды солшыл идеялардың ықпалына түсті. Нәтижесінде, коммунистік ойлар мен ISDV агенттері Индонезиядағы ең ірі ислам ұйымына сәтті енгізілді. Бірнеше голланд кадрларының қатарынан кетуі және инфильтрациялық операциялардың нәтижесінде, қауымдастықтың құрамы голландтық көпшіліктен индонезиялық көпшілікке ауысты.
Құру
1920 жылы 23 мамырда Семарангте өткен съезде ИСДВ өзінің атын Perserikatan Komunis di Hindia (PKH; Индияның коммунистік одағы) деп өзгертті. Семаун партия төрағасы, ал Дарсоно вице-төраға болды. Оның жоғары комитет мүшелерінің көп бөлігі голландиялықтардан тұрды. Осы кезеңде коммунистік көзқарастағы адамдар Сарекат Исламның құрамындағы бөлік ретінде қарастырыла берді. 1921 жылы Сарекат Исламның алтыншы съезіне дейін Батавиядағы орталық бөлімшесіне жататын мүшелер ұйымды коммунистерден тазартуға тырысуға бейімделді. Ұйым хатшысы Агус Салим Сарекат Ислам мүшелеріне басқа партияларға екі рет мүше болуға тыйым салатын ұсыныс енгізді. Бұл ұсыныс Тан Малака мен Семаунның қарсылығына қарамастан қабылданды, бұл коммунистерді тактикаларын өзгертуге мәжбүр етті. Голландиялық отаршылдық билік саяси қызметке қосымша шектеулер қойды, ал Сарекат Ислам діни мәселелерге көбірек назар аударуды жөн көрді, нәтижесінде коммунистер жалғыз белсенді радикалды ұйым ретінде қалды. 1922 жылы Семаун Мәскеудегі Қиыр Шығыс Еңбек Конференциясына қатысып жатқанда, Тан Малака мемлекеттік аманатхана қызметкерлерінің ереуілін барлық индонезиялық еңбек одақтарының жалпы ереуіліне айналдыруға тырысты. Бұл жоспар сәтсіз аяқталып, Малакаға ішкі немесе сыртқы жер аударудың бірін таңдау ұсынылды; ол соңғысын таңдап, Кеңес Одағына кетті. 1924 жылы өткен Коминтерннің бесінші съезінде "коммунистік партиялардың басты міндеті – кәсіподақтарды бақылауға алу" екені айтылды; осысыз сәтті революция болуы мүмкін емес еді. PKH кәсіподақтарға назар аударуды бастады, тәртіпті жақсартуға шешім қабылдады және Индонезия Кеңес Республикасын құруды талап етті.
Жоспарлау
1925 жылдың мамыр айында өткен толық құрылтайда Коминтерннің атқару комитеті индонезиялық коммунистерге коммунистік емес, ұлтшыл ұйымдармен антиимпериалистік коалиция құруды бұйырды; Алимин мен Муссо басқаратын экстремистік топтар голланд отаршылдық үкіметін құлату үшін революция жасауға шақырды. Орталық Явадағы Прамбанан қаласында өткен конференцияда коммунистер бақылауындағы кәсіподақтар революцияны теміржолшылар ереуілімен бастауға, одан кейін жалпы ереуілге көшуге шешім қабылдады; одан соң ПКИ отаршылдық үкіметтің орнына келеді.
Салдары
Сәтсіз айналымның нәтижесінде 13 000 адам тұтқындалды, 4 500 адам түрмеге қамалды, 1 308 адам оқшауланды, 823 адам Батыс Жаңа Гвинеяның Дигуль аймағындағы Бовен Дигуль лагеріне жер аударылды; бірнеше адам тұтқында қайтыс болды. Коммунистер емес көптеген саяси белсенділер де коммунистік бүліктерді басу сылтауымен отаршылдық билік тарапынан мақсатқа алынды, ал партия 1927 жылы Голланд Шығыс Индиясы үкіметімен тыйым салынды. ПКИ жасырын жұмыс істеуге көшті, ал голландтардың (кейін жапондардың) қадағалауы партияның соғысқа дейінгі кезеңде ешқашан тәртіпті немесе біртұтас ұйым болмауын қамтамасыз етті. Құқыссыздық кезеңінің басында, көшбасшыларының көпшілігі түрмеге қамалғанда, ПКИ белсенділігін азайтты. ПКИ басшысы Муссо 1935 жылы Мәскеуден жер аударылыстан оралып, жасырын (немесе "құқыссыз") ПКИ-ді қайта құруға тырысты, бірақ Индонезиядағы оның болуы қысқа ғана болды. Партия енді Гериндо және кәсіби одақтар сияқты түрлі бағыттарда жұмыс істеді. Ол Нидерландтағы индонезиялық студенттер арасында Индонезияның ұлттық ұйымы "Перхимпунан Индонезия" аясында жұмыс істей бастады, оны партия көп ұзамай бақылауға алды.
Ұлттық революция
ПКИ 1945 жылы Жапонияның капитуляциясынан кейін саяси аренаға қайта оралды және Индонезияның ұлттық оянуына белсенді қатысты; көптеген қарулы жасақтар ПКИ-дің бақылауында немесе ықпалында болды. ПКИ жасақтары голландтарға қарсы күресте маңызды рөл атқарғанымен, президент Сукарно партияның күшейіп келе жатқан ықпалының ақырында оның өкіметіне қауіп келтіруі мүмкін деп алаңдады. ПКИ-дің өсуі Индонезия қоғамының оңшыл топтарын және кейбір шетелдік державаларды (әсіресе коммунизмге қарсы күрескен АҚШ-ты) уайымдады, сондықтан тәуелсіздік үшін күрескен басқа күштермен арақатынасы көбінесе қиын болды. ПКИ және Социалистік партия (Partai Sosialis) 1948 жылдың ақпанында «Халықтық демократиялық фронт» атты бірлескен фронт құрды. Фронт ұзаққа созылмаса да, кейін Социалистік партия ПКИ-мен бірікті; осы кезде Песиндо жасақтары ПКИ-дің бақылауына көшті.
Мадиун ісі
1948 жылғы 11 тамызда Муссо 12 жылдық кеңестік тұрудан кейін Джакартаға оралды. ПКИ-нің саяси бюросы қайта құрылды, оған Д.Н. Аидт, М.Х. Лукман және Ньото кірді. 1948 жылы Ренвилл келісіміне қол қойылғаннан кейін, көптеген республикалық қарулы күштер қақтығыс аймақтарынан қайтып келді; бұл индонезиялық республикашыларға ПКИ-ға қарсы әскери тұрғыдан күресе алатындарына сенімділік сыйлады. ПКИ-дің ықпалындағы партизандық отрядтары мен жасақтары таратылуға бұйрық берілді. Мадиунда қаруды тастаудан бас тартқан ПКИ әскери тобы сол жылдың қыркүйек айында тоқтатылды; туған қақтығыстар зорлық-зомбылыққа толы көтеріліске әкеп соқты, бұл ПКИ-ға қарсы шаралар қабылдауға себеп болды. Әскери дереккөздердің мәлімдемесіне сәйкес, 18 қыркүйекте ПКИ Индонезия Кеңес Республикасын жариялаған, Муссо президент, Әмір Сжарифуддин премьер-министр болып тағайындалған. Алайда, ПКИ көтеріліске қарсы шығып, тыныштық сақтауға шақырды. Көтеріліс республикалық әскерлер тарапынан басып құйрылды, ал партия тағы да қуғын-сүргінге ұшырады. 30 қыркүйекте Мадиун қаласын Силиванги дивизиясының республикалық әскерлері басып алды. Мыңдаған партия мүшелері қаза тауып, 36 000 адам түрмеге қамалды. Өлім жазасына кесілгендердің арасында Муссо да болды (31 қазанда түрмеден қашуға тырысқанда қаза тапты деген хабар бар). Айдит пен Лукман Қытайға эмиграцияға кеткенімен, ПКИ-ге тыйым салынбады және ол өз қызметін жалғастырды; оның қайта құрылуы 1949 жылы басталды.
Баспа ісі
1950 жылдары партия қайтадан жариялана бастады; оның басты басылымдары "Хариан Раяк" және "Бинтанг Мерах" газеттері, сондай-ақ "PKI dan Perwakilan" тоқсандық журналы еді.
Ұлттық бірлік майданы
1951 жылдың қаңтар айында Орталық Комитет отырысында Д.Н.Аидт Бас хатшы болып сайланды. Аидт басшылығымен ПКИ жылдам өсті – 1950 жылы 3000–5000 мүше болса, 1954 жылы 165000-ға, ал 1959 жылы 1,5 миллионға жетті. ПКИ 1951 жылдың тамызында бірнеше күшті ереуілдер ұйымдастырды, одан кейін Медан мен Джакартада қатаң шаралар қолданылып, партия жетекшілері қысқа мерзімге жасырынып кетті.
Саяси партиялардың консультативтік органы
Сондай-ақ, Аидит басшылығымен ПКИ Мохаммад Нацирдің Масюми басқаратын үкіметін құлату үшін Индонезия Ұлттық партиясымен (ПНИ) ынтымақтастыққа түсу мүмкіндігін қарастыра бастады.
1955 жылғы заң шығарушы сайлау
ПКИ 1955 жылғы сайлаулардан бұрын Сукарноның "Басшылық демократия" жоспарларын жақтады және оны белсенді түрде қолдады. Партия сайлауда 16 пайыз дауыс алып, екі миллионға жуық мүшесімен төртінші орынға табан тіреді. Ол 257 орынның ішінде 39 орынды және Құрылтай жиналысында 514 орынның 80-ін жеңіп алды. Шығыс Явадағы сайлаушылардың шамамен 30 пайызы ПКИ-ге дауыс берді. 3 желтоқсанда ПКИ бақылауындағы кәсіподақтар голландтарға тиесілі компанияларды тартып ала бастады. Бұл тартып алулар шетелдік кәсіпорындарды мемлекеттік меншікке көшіруге жол ашты. Шетел капитализміне қарсы күрес ПКИ-ге өзін ұлттық партия ретінде көрсетуге мүмкіндік берді. 1950 жылдардың ортасына қарай ПКИ Индонезиядағы ең сыбайлас емес партиялардың бірі ретінде танылды. АҚШ-тағы шенеуніктер ПКИ-ді сайлауда жеңудің қиынға соғатынынан алаңдады, себебі олар жақсы ұйымдастырылған және халықтың қажеттіліктерін қанағаттандырды. Сол кездегі вице-президент Ричард Никсон: "Индонезия үшін демократиялық үкімет [мүмкін] ең жақсысы емес еді", - деді.
PRRI бүлігі
1958 жылы ақпанда АҚШ-қа жақтас әскери күштер мен саяси оңшылдар төңкеріс жасауға әрекеттенді. Суматра және Сулавесиде орналасқан көтерілісшілер 15 ақпанда Индонезия Республикасының Революциялық үкіметін (Pemerintah Revolusioner Republik Indonesia) жариялады. Революциялық үкімет өз бақылауындағы аймақтарда мыңдаған ПКИ мүшелерін дереу тұтқындауға кірісті, ал партия Сукарноның бүлікке қарсы күресін қолдады (оның ішінде әскери жағдай енгізілуін де). Көтеріліс соңында жеңіліске ұшырады.
Насаком
1959 жылы тамызда әскери тараптан ПКИ партиясының съезін өткізбеуге әрекет жасалды. Алайда, съезд жоспарланғандай өтті және оған Сукарно сөз сөйледі. 1960 жылы Сукарно "Насакомды" енгізді: nasionalisme (ұлтшылдық), agama (дін) және komunisme (коммунизм) сөздерінің аббревиатурасы. ПКИ-нің Сукарно саясатындағы екінші деңгейдегі серіктес рөлі бекітілді; ПКИ Насакомды көп таптық біріккен фронт ретінде қабылдады.
Жетектелген демократия
ПКИ Сукарноны қолдаса да, саяси дербестігін сақтады; 1960 жылдың наурыз айында партия президенттің бюджетті демократиялық емес басқаруын айыптады. Сол жылдың 8 шілдесінде «Хариан Раят» газетінде үкіметке сын мақала жарияланды. ПКИ басшылығы әскермен тұтқындалды, бірақ кейін Сукарноның бұйрығымен босатылды. Тәуелсіз Малайзия идеясы ПКИ мен Малайя Коммунистік партиясы тарапынан қабылданбады. 1965 жылы шамамен үш миллион мүшелігімен, халықтың үлкен қолдауын алған ПКИ Қытай мен Кеңес Одағынан тыс ең күшті коммунистік партия болып есептелді. Партияның Орталық Бүкіл Индонезия жұмысшыларының ұйымы (Сентрал Организаси Бурух Селурух Индонезия), Халық Жастары (Пемуда Раят), Индонезия әйелдер қозғалысы (Геракан Ванита Индонезия), Индонезия шаруаларының фронты (Барисан Тани Индонезия), Халық мәдениет институты (Лембага Кебудаяан Раят) және Индонезия ғалымдарының қауымдастығы (Химпунан Сарджана Индонезия) сияқты бұқаралық ұйымдарда мықты негізі болды. Партияның және оның фронттық ұйымдарының жалпы мүше саны Индонезия халқының бес бөлігін құрады деген мәлімдеме жасалды. 1962 жылдың наурыз айында ПКИ үкіметке қосылды; партия басшылары Аидт пен Ньото кеңесші министрлер болып тағайындалды. Келесі айда партия съезі өтті. 1963 жылы Малайзия, Индонезия және Филиппин үкіметтері аумақтық даулар мен Мафилиндо конфедерациясының мүмкіндігін талқылады (бұл идеяны Филиппин президенті Диосдадо Макапагал ұсынған). ПКИ Мафилиндоны қабылдамады; партия белсенділері Малайзия Борнеосына кіріп, британдық, малайзиялық, австралиялық және жаңа зеландиялық күштермен шайқасты. Кейбір топтар Малайя түбегіне жетіп, ондағы күреске қосылуды жоспарласа да, көпшілігі келген кезде тұтқындалды. ПКИ-дің көптеген әскери бөлімдері Борнеоның шекаралық аймақтарында белсенділік танытты. 1964 жылдың қаңтарында ПКИ Индонезиядағы британдық компанияларға тиесілі британдық мүлікті тәркілеуді бастады. 1960 жылдардың ортасында АҚШ Мемлекеттік департаменті партия мүшелігін шамамен екі миллионға (Индонезияның еңбекке жарамды халқының 3,8 пайызы) бағалады. ПКИ-дің өсуі Сукарноның ПКИ, әскерилер, ұлтшыл фракциялар және ислами топтармен арасалмақтап теңгеріске ұстау әрекетіне қауіп төндірді. ПКИ-дің күшейіп келе жатқан ықпалы АҚШ пен басқа да антикоммунистік Батыс державаларын алаңдатты. Саяси және экономикалық жағдай одан да шиеленісті болды; жылдық инфляция 600 пайыздан асты, индонезиялықтардың тұрмыс жағдайы нашарлады. 1964 жылдың желтоқсанында Мурба партиясының (бұрынғы ПКИ басшысы Тан Малака құрған) Чайрул Салех ПКИ төңкеріс дайындап жатыр деп мәлімдеді. ПКИ Мурба партиясына тыйым салуды талап етті, бұл талап 1965 жылдың басында Сукарно тарапынан қабылданды. Малайзиямен «Конфронтаси» аясында ПКИ халықты қаруландыруға шақырды. Әскердің көп бөлігі бұған қарсы болды, ал Сукарно ресми түрде бейтараптығын сақтады. Шілде айында шамамен 2000 ПКИ мүшесі Халим Әуе базасының жанында әскери оқудан өтті; халықты қаруландыру идеясы Әуе күштері мен Әскери-теңіз күштері арасында қолдау тапты. 8 қыркүйекте ПКИ митингішілері Сурабаядағы АҚШ консулдығын екі күндік қоршауға алды. 14 қыркүйекте Аидт ПКИ митингісінде сөз сөйлеп, мүшелерін болашақ оқиғаларға дайын болуға шақырды. 30 қыркүйекте Пемуда Раят және Гервани (ПКИ-мен байланысты екі ұйым) инфляция дағдарысына наразылық білдіру үшін Джакартада жаппай митинг өткізді.
30 қыркүйек қозғалысы
1965 жылдың 30 қыркүйегі мен 1 қазаны аралығындағы түнде Индонезияның алты жоғары әскери генералы өлтіріліп, денелері құдыққа лақтырылды. Генералдарды өлтіргендер келесі күні таңертең жаңа Революциялық кеңес билікті басып алғанын жариялады, өздерін "30 қыркүйек қозғалысы" ("G30S") деп атады. Әскердің жоғары басшылығының көпшілігі қаза тапқан немесе хабарсыз кеткен кезде генерал Сухарто армияны басқарып, 2 қазанға дейін сәтсіз төңкерісті тоқтатты. Армия төңкеріс әрекеті үшін ПКИ-ді кінәлады және Индонезия бойынша коммунизмге қарсы үгіт-насихат науқанын бастады. ПКИ-ді генералдардың өлтірілуімен байланыстыратын нақты дәлелдер жоқ, бұл олардың қатысуы өте шектеулі болғанын немесе Сухарто оқиғаларды (толығымен немесе ішінара) ұйымдастырып, коммунистерді жалтақтап, кінәлі еткен деген күмәндіктерге әкелді. Коммунистерге қарсы болған зорлық-зомбылық пен тазалау кезінде шамамен 500 мың коммунист (нақты және күдікті) өлтіріліп, ПКИ іс жүзінде таратылды. Генерал Сухарто Сукарноны саяси жағынан озып, 1968 жылы президент болып тағайындалды, бұл оның әскери және үкіметтік билігін нығайтты. 2 қазанда Халим әскери базасы армияға қайта өтті. "Халық газеті" G30S төңкерісін қолдаған мақала жариялағанмен, сол кездегі ПКИ-нің ресми ұстанымы төңкеріс әрекеті қарулы күштер ішіндегі дау болғандығы туралы еді. 6 қазанда Сукарно кабинеті 30 қыркүйектен бері алғашқы отырысын өткізді, онда ПКИ министрі Ньото қатысты. G30S-ті айыптау туралы қаулы қабылданды және Ньото кездесуден кейін дереу тұтқындалды. Екі күннен кейін Джакартада ПКИ-ге тыйым салуды талап ететін жаппай наразылық акциясы өтті, ал партияның бас кеңсесі өртенді. 13 қазанда Ансор жастар қозғалысы (Нахдлатул Уламаның жастар бөлімі) Ява аймағында ПКИ-ге қарсы митингтер ұйымдастырды. Бес күннен кейін Ансор шамамен жүз ПКИ мүшесін өлтірді.
Жаппай қаза
Соңынан болған қастандықтарда 100 000-нан 2 миллионға дейін индонезиялықтар қаза тапты. Индонезиядағы оқиғаларды зерттеген ЦРУ-ның зерттеуіне сәйкес, "Қорбандар саны бойынша Индонезиядағы ПКИ-ге қарсы қырғын 20 ғасырдағы ең ауыр жаппай өлтірулердің бірі болып саналады". 2016 жылы Гаагада өткен трибунал қазалауларды адамзатқа қарсы қылмыс деп таныды, ал АҚШ Индонезия әскерін қолдады, "олар жаппай өлтіру бағдарламасын іске асырып жатқанын жақсы білген". 2017 жылы жарияланған АҚШ-тың дипломатиялық хабарламалары осыны растайды. UCLA тарихшысы Джеффри Б. Робинсонның пікірінше, Индонезия армиясының жаппай қастандықтары АҚШ және басқа да ықпалды батыс үкіметтерінің қолдауысыз болмас еді. Time журналы 1965 жылдың 17 желтоқсанында былай деп хабарлады: Коммунистер, қызыл симпатиялықтар және олардың отбасылары мыңдаған адаммен қырғынға ұшырады. Армияның бөлімшелері алыс қамауда тергеуден кейін мыңдаған коммунистерді атқылаған. Паранг деп аталатын кең пышақтармен қаруланған мұсылман топтары түнде коммунистердің үйлеріне кіріп, бүкіл отбасыларын өлтіріп, денелерін терең емес шұқаларға көміп тастады. Шығыс Яваның кейбір ауылдарындағы кісі өлтіру кампаниясы соншалықты ашық болды, мұсылман топтары құрбандардың басын қадаларға орнатып, ауылдар арқылы шеруледі. Қазалардың масштабы соншалық, мәйіттерді жою Шығыс Ява мен Солтүстік Суматрада санитарлық проблема тудырды, себебі ылғалды ауада шіріген еттің иісі сезілді. Сол аймақтардан келген саяхатшылар кішкентай өзендер мен ағыстардың мәйіттермен бітеліп қалғанын айтады. Қазаға ұшыратудың себебі саяси болғанымен, кейбір ғалымдар бұл оқиғалар үрей мен саяси белгісіздіктің салдарынан туындағанын айтады. Қырғынды ұйымдастырған антикоммунистік күштердің бір бөлігі қылмыстық әлемнің мүшелерінен құралды, оларға зорлық-зомбылық әрекеттеріне қатысуға рұқсат берілді. Ең көп зардап шеккен аймақтардың бірі Бали аралы болды, онда ПКИ қысымға ұшырағанға дейін тез өсті. 11 қарашада ПКИ мен Индонезия Ұлттық партиясы арасында қақтығыс болды, нәтижесінде күдікті ПКИ мүшелері мен оларға жанашырлық танытқандар қаза тапты. Балиде жергілікті әскерлер қазалауды азайту үшін араластырған жалғыз аймақ болды. 22 қарашада Айдит тұтқындалып, өлтірілді. Әскер желтоқсан айында Ачех коммунистерден тазаланғанын жариялады, ал ПКИ-нің қамауға алынған мүшелерін соттау үшін арнайы әскери соттар құрылды. Партия Сухарто тарапынан 12 наурызда тыйым салынды, ал ПКИ-ге қолдау білдірген Орталық Индонезияның барлық жұмысшы ұйымы сәуір айында тыйым салынды. Кейбір оқиғалар 1982 жылғы "Қауіпті жыл" фильмінде көркемделіп бейнеленді.
Time magazine presented the following account on 17 December 1965:Communists, red sympathizers and their families are being massacred by the thousands. Backlands army units are reported to have executed thousands of communists after interrogation in remote jails. Armed with wide bladed knives called parangs, Moslem bands crept at night into the homes of communists, killing entire families and burying their bodies in shallow graves. The murder campaign became so brazen in parts of rural East Java, that Moslem bands placed the heads of victims on poles and paraded them through villages. The killings have been on such a scale that the disposal of the corpses has created a serious sanitation problem in East Java and Northern Sumatra where the humid air bears the reek of decaying flesh. Travelers from those areas tell of small rivers and streams that have been literally clogged with bodies. Although the motive for the killings seemed political, some scholars argue that the events were caused by panic and political uncertainty. Part of the anti Communist force responsible for the massacres consisted of members of the criminal underworld who were given permission to engage in acts of violence. Among the worst affected areas was the island of Bali, where the PKI had grown rapidly before the crackdown. On 11 November, clashes erupted between the PKI and the Indonesian National Party which ended in the massacre of suspected PKI members and sympathizers. Bali was the only place in the country where local soldiers intervened to lessen the slaughter. On 22 November, Aidit was captured and killed. The military announced that Aceh had been cleared of communists in December, and special military courts were set up to try jailed PKI members. The party was banned by Suharto on 12 March, and the pro PKI Central All Indonesian Workers Organization was banned in April. Some of the events were fictionalized in the 1982 film, The Year of Living Dangerously.
1965 жылдан кейін
Бастапқыда сирек қарсылық көрсеткен ПКИ, 1965-1966 жылдардағы қырғыннан кейін парализге ұшырады. Партия басшылығы барлық деңгейде күйреп, көптеген бұрынғы қолдаушылары мен жақтастары көңілсіз, бассыз және ұйымсыз қалды. Партия саяси бюросының қалдықтары 1966 жылдың қыркүйегінде партияның Сукарно режимімен бұрынғы ынтымақтастығын сынап, өзін-өзі сынау туралы мәлімдеме жасады. Айдит пен Ньото өлтірілгеннен кейін партия басшылығын Судисман (1963 жылғы қазанға дейін ПКИ-нің төртінші басшысы) иеленді. Ол партияны үш мүшеден тұратын топтардың байланысты тізбегі негізінде қайта құруға тырысты, бірақ 1966 жылдың желтоқсанында тұтқындалып, 1967 жылы өлім жазасына кесілгенге дейін аз ғана үлгерді. Партияға қарсы шаралар күшейгеннен кейін ПКИ мүшелерінің бір бөлігі Шығыс Явадағы Блитар қаласының оңтүстігіндегі шалқап жатқан аймаққа қашқан. Блитардағы басшылардың арасында саяси бюро мүшесі Реванг, партия теоретигі Олоан Хутапеа және Шығыс Ява басшысы Руслан Виджаясастра болды. Блитар – ПКИ-нің шаруалардың күшті қолдауын алған, дамылмаған аймақ болды, ал әскерилер ПКИ-нің онда бекініп алғанын білмеді. ПКИ басшыларына Батыс Явадағы Пандегланг әскери округінің бұрынғы командирі, жергілікті коммунистерге әскери оқытуға көмектескен подполковник Пратомо қосылды. 1968 жылдың наурыз айында Блитарда жергілікті шаруалар коммунистерге қарсы қудалауда ойнаған рөлі үшін Нахдлатул Уламаның (НУ) басшылары мен мүшелеріне шабуыл жасады. Австралиялық саясаттанушы Харольд Краучтың пікірінше, Блитардағы НҰ мүшелерін өлтіруге ПКИ басшылары бұйрық бергені күмәнді. Әскерилер ПКИ бекінісін біліп, 1968 жылдың ортасына дейін жойды. 30 қыркүйек оқиғасы кезінде партия мүшелерінің бір бөлігі Индонезиядан тыс жерде болды; Қытай Халық Республикасына Қытай революциясының жылдығын тойлауға маңызды делегация барды. Басқалары Шығыс Еуропаға, әсіресе Албанияға оқуға кетті. Партия аппараты эмиграцияда жұмысын жалғастырды, бірақ ол негізінен Индонезиядағы саяси жағдайдан оқшауланды. Явада мүшелердің (немесе күдікті жақтастардың) паналаған жері ретінде белгілі болған бірнеше ауылдар билік органдарымен анықталып, ұзақ уақыт бойы қатаң бақылауда болды. 2004 жылдан бастап ПКИ-нің бұрынғы мүшелері көптеген мамандықтардан (соның ішінде мемлекеттік қызметтен) шеттетілді. Президенттік лауазымында болған Абдуррахман Вахид 1999 жылы ПКИ эмигранттарын Индонезияға оралуға шақырды және коммунистік идеологияны ашық талқылауға шектеулерді алып тастауды ұсынды. Тыйымды алып тастау туралы сөйлеген Вахид Индонезияның 1945 жылғы бастапқы Конституциясын келтірді (ол коммунизмге тыйым салмайды немесе оны нақты атамайды). Вахидтің ұсынысына Индонезия қоғамының кейбір топтары, әсіресе консервативті исламик топтары қарсылық көрсетті. 2000 жылдың сәуір айында Индонезиялық Ислам фронты Джакартада Вахидтің ұсынысына қарсы он мың адамды жинады. Әскер бұл ұсынысты бірден қабылдамады, бірақ идеяны "толыққанды және мұқият зерттеуге" уәде берді.
Сайлау нәтижелері
Сайлау Орын саны Жеңіліп алынған дауыстар Үлесі Нәтиже Көшбасшысы 1955 жылғы Индонезия парламенттік сайлауы 6,176,914 16,4% 39 орын Д.Н. Аидит 1955 жылғы Индонезия Конституциялық ассамблеясы сайлауы 6,232,512 16,47% 80 орын Д.Н. Аидит