Камерунның бикутси музыкасы

Кіріспе

Бикутси – Камеруннан шыққан музыкалық жанр. Ол Яунде қаласы төңірегінде тұратын бети немесе эвондо халқының дәстүрлі музыкалық стильдерінен дамыған. 20 ғасырдың ортасында Батыс Африкада кең таралды.

Тарих

Популярлы бикутси алғаш рет 1940 жылдары Анн Мари Нзие жазбасымен пайда болды. Шамамен жиырма жыл өткен соң, стиль клавиатуралар мен гитаралар қосылу арқылы электрлендірілді. Осы кезеңнің ең танымал орындаушысы Месси Ме Нконда Мартин болды, ол Los Camaroes тобының жетекшісі және «заманауи бикутси музыкасының әкесі» деп танылды. Дәстүрлі бикутси музыкасының дыбысы мен рухын заманауи түсініктерге жеткізу мақсатында Месси электр гитараға балафон дыбысын енгізді, гитараның ішектерін мақта жіптермен байланыстырды. Осылай ойналғанда, электр гитара балафонға ұқсас дыбыс шығарды. Музыканың өзі көп өзгермеді, бірақ бикутси музыкасының имиджі мен сыртқы қабылдауы айтарлықтай өзгерді. Бұл кезеңде Les Vétérans сияқты басқа да топтар танымал болды. Халықаралық деңгейде танылу 1987 жылы Жан Мари Аханда құрған Les Têtes Brûlées тобының пайда болуымен басталды. Les Têtes Brulées тобының соңғы гитарисі Занзибар гитара ішектерін көбікті резеңкемен басу арқылы музыканың ерекше балафонға ұқсас дыбысын ойлап тапты. (Балафон – африкалық халық музыкасында кеңінен қолданылатын маримбаға ұқсас аспап.) Қазіргі заманғы орындаушылардың ішінде Джимми Мвондо Мвеле және Мбарга Сукус бар. Леди Понс, К. Тино, Расин Сагат және Наташа Бизо сияқты артистер орындайтын қазіргі бикутси кейде даулы деп есептеледі. Ол өзінің мәтіні мен би стиліндегі жыныстық мазмұны үшін сынға ұшырады. Осы тұрғыдан алғанда, бикутси Кот-д'Ивуардың мапукасына ұқсайды, оны да көптеген африкалықтар арсыз деп санайды. Басты айырмашылық – қазіргі бикутсиді әлі де әйел артистер орындайды, олар оны дәстүрлі түрде ерлер басымдығы бар қоғамда өзін-өзі жеткізу құралы ретінде пайдаланады. Сондықтан, өзін «халықтың қызы» деп атайтын К. Тино сияқты әнші Камерун әйелдерінің азаттығына үлес қосатынын сезінеді. Қазіргі уақыттағы артистердің арасында «зиг-заг» деп аталатын би мен философияның жарнамашысы Пату Басс және Овашо Бенс бар. Оның алғашқы альбомы тек Камерунның дәстүрлі ырғақтарынан ғана емес, сонымен қатар Батыс Һиндстанның зук музыкасы мен Ямайка стиліндегі реггиден де тұрады. Бикутси Пол Саймонның 1990 жылғы «The Rhythm of the Saints» альбомындағыдай батыстық музыканттарға да әсер етті.

Popular bikutsi first appeared in the 1940s with the recording of Anne Marie Nzié. Some twenty years later, the style was electrified with the addition of keyboards and guitars. The most popular performer of this period was Messi Me Nkonda Martin, frontman for Los Camaroes and known as "the father of modern bikutsi music". In an effort to translate the sound and spirit of traditional bikutsi music to more modern terms, Messi incorporated the sound of a balafon into the electric guitar by linking together the guitar strings with lengths of cotton cord. Played in this way, the electric guitar sounded similar to the balafon. The music itself, then, was only slightly altered, while the image and outside perception of bikutsi music was changed enormously. Other bands during this time, such as Les Vétérans, were also popular. International acclaim began in 1987 with the formation of Les Têtes Brûlées by Jean Marie Ahanda. The late guitarist of Les Têtes Brulées, Zanzibar, invented the trick of damping the strings of his guitar with a strip of foam rubber to produce the music's characteristic balafon like thunk. (The balafon is a marimba like instrument that is widely used in African folk music.) More modern performers include Jimmy Mvondo Mvelé and Mbarga Soukous. Present day bikutsi as performed by artists like Lady Ponce, K Tino, Racine Sagath and Natascha Bizo is sometimes regarded as controversial. It has been criticised for the perceived sexual content of its lyrics and dancing style. In this respect bikutsi resembles mapouka from Côte d'Ivoire, which is also considered indecent by many Africans. The main difference is that present day bikutsi is still often performed by female artists who use it as a means of self expression in a traditionally male dominated society. Thus a singer like K Tino, self styled femme du peuple (woman of the people) sees herself as having an important part to play in the emancipation and liberation of the women of Cameroon. Among the current crop of artists are Patou Bass and Ovasho Bens, the promoter of a dance and philosophy called "zig zag". His first album is composed not only of Cameroonian traditional rhythms but also West Indian zouk and Jamaican style reggae. Bikutsi has influenced Western musicians such as Paul Simon on his 1990 album The Rhythm of the Saints.