Кіріспе

Оңтүстік Африка армиясының майоры Освальд Остин Рид (2 қараша 1893 – 27 қазан 1920) – жауға қарсы көрсетілген батылдығы үшін британ және Достастық әскерлеріне берілетін ең жоғары және ең беделді награда – Виктория кресінің Оңтүстік Африкалық иегері.

Ерте өмір

Рид Йоханнесбургте, Гарри Остин Рид пен оның әйелі Элис Гертрудтың ұлы болып дүниеге келді. Ол Кейптаундағы Епархиялық колледжге және Йоханнесбургтегі Сент-Джонс колледжіне оқыды, содан кейін 1910 жылдың сәуір айында Англиядағы Радли колледжіне ауысты. Директор оның жоғары спорттық қабілеті мен үлкен жауапкершілікті атқаруын жоғары бағалап, мақтау қағазын жолдады. 16 жасында ол алғашқы семестрінде "Крикет XI" құрамына қақпашы ретінде қабылданды. Келесі жылы ол "Футбол XI" құрамында ойнады және "Регби XV" құрамында шабуылшы ретінде көзге түсті. Рид колледждің ауыр салмақтағы бокс чемпионы және Дебат клубының мүшесі болды. Кейін ол "Футбол XI" құрамында қорғаушыға ауысып, 1911 жылдың қараша айында Әдеби қоғамға сайланды. Колледжтің әскери дайындық бөліміне (OTC) қатысып, 1912 жылдың наурыз айында "A" сертификатын алды. 1912 жылдың қаңтарында аязды ауа райында "Регби 1-ші XV" құрамында ойнағанда, коньки тебу кезінде жарақат алды. Ол жазылып, регбиде қанатқа ауысып, өте жылдам екенін көрсетті. Ол кедергілерден өтуде де шебер болды, сосын "1-ші XI" құрамына қақпашы ретінде қайта оралды. Бірақ доп тастау және соққы етуді жақсарту арқылы, оның көрсеткіштері ойынның барлық аспектісінде жақсарды. Рид 1912 жылғы Michaelmas семестрінде аға префект атанды, өлең жаза бастады және мектеп спортында үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Ол үш жыл бойы аға префект және футбол және крикет командаларының капитаны болды. Сонымен қатар, ол жүзу спортының капитаны, Дебат клубының президенті және OTC-нің түс сержанты болып сайланды. 1913 жылы тағы бір футбол жарақатын алып, екінші жыл қатарынан жарыстан шеттетілді. Ридсіз, екі тізесі әлсіз болған "Регби XV" командасының шабуылдық шебінде жылдамдық болмады. 1913 жылғы жазда ол "Крикет XI" командасының тамаша капитаны болды және Брэдфилдке қарсы өткен матчта 101 ұпай жинады. Ол Лордс стадионында өткен Мемлекеттік мектептер құрамасының құрамында өнер көрсетті. Ол мектептен кейін де, әскерде де крикет ойнауын жалғастырды. Сол жазда ол Трансвальдта жұмыс істеу мақсатымен голланд тілін үйрену үшін Нидерландыға кетті, бірақ соғыс басталды. Ол Йоханнесбургтегі бұрынғы директорымен өмір бойы хат алмасып тұрды, бір хатында қасиетті қызметке өту ниетін білдірді. 1914 жылдың 14 тамызында ол Корольдің Ливерпуль полкінің 4-ші батальонына офицер болып тағайындалды.

Әскери мансап

1915 жылы Нойв-Шапель шайқасына қатысты. Ол үндістандық сарбаздармен бірге шайқасты. Офицерлердің қаза табу көрсеткіші өте жоғары болды, әскер азаюы 100-ден асты. Оның екі досы қаза тапты. Оқ жауын тоқтатусыз, немістердің өте дәл мергендері болды. 1915 жылғы сәуірде Ипрдің екінші шайқасында Рид басына жарақат алды. Сент-Джон колледжінің директорына жазған көптеген хаттарында ол өзінің ниеттерін және басынан өткендерін түсіндірді. Полкте 30 офицер мен 1000 сарбаз болған, ал операция аймағында болған екі айдың ішінде тек 7 офицер мен 300 сарбаз қалды. Ипрде оларды улағыш газбен улады, ал ол «арқасында үлкен салмақ көтеріп, тамаша сабырлылық пен көңілділік танытқан» сарбаздарды мақтады. Олар өлімді күнделікті оқиға секілді қарсы алды. Ол олардың батылдығынан күш алды. Жараланып үйге қайтып келген соң, 1915 жылдың қыркүйегінде Францияға оралды. Наурыз айында лейтенант шеніне көтерілген ол 1-ші батальонда қызмет етті, ал желтоқсан айында «британдық полктердің ең танымал және ең көнелерінің бірінде» капитан болды. Британдықтарда минометтер болды. Бірақ ол 1916 жылдың жазында соғыс жеңіліске жетеді деп ойлаған еді. 1915 жылдың сәуірінде Аррас шайқасында екінші рет жараланған ол 1916 жылдың шілдесіне дейін Англияда болды. Ол Сомма шайқасына қатыспады, бірақ 2-ші батальонмен бірге Үндістанның Солтүстік-Батыс шебіне жіберілді. Желтоқсан айында Месопотамияға жетіп, капитандыққа көтеріліп, 6-шы батальонға қосылған Лоялді Солтүстік Ланкашир полкіне ауысты. Ол түріктерді «немістерден гөрі спортшырақ» деп бағалауда тым бейжай болған болуы мүмкін.

Батылдық үшін

1917 жылғы 7 наурызда Диала өзенінің шайқасында, Месопотамияда Корольдік Ланкастер полкінің сарбаздары өзеннен өтуге тырысты, бірақ бірінші взвод өтер алдында түріктердің тоғысқан атысына тап болды. Понтонды салған Корольдік инженерлер өзеннің арғы бетінен 50 метр қашықтықта автоматтар мен артиллерияның оғынан қаза тапты. Екінші понтонға қыша газы шабуыл жасалып, барлық инженерлер өлтірілді немесе жараланды. Өзеннен өтуге бес рет әрекет жасалды, бірақ позициялар тікелей отқа ұшырады. Өзенде қаза тапқан және жараланған сарбаздардың денелері ағып жатты. Келесі түнде күтпеген шабуыл жасалды, бірақ түрік күзетшілері қозғалысты естіп оянғандықтан, артындағы басқа понтондар тоқтатылды. Нәтижесінде 100 Ланкашир сарбазы өзеннің солтүстік жағалауында, күшейте білмей, қалды. Түрік әскері күні-түні шабуылдады. Олар шеберлікпен түріктер лақтырған гранаталарды кері қайтарып тастады. Кейде штыкпен соғысып, түріктерді қайта-қайта 30 сағат бойы талқандады. Бір ғана сәттілік – өзеннің иілімінде салынған, қорғанысқа мүмкіндік берген редут болды. Соңғы күні, 10 наурыз таңында құтқару операциясы сәтті аяқталды. Олар қоршаудың қабырғаларына жиналған 30 шаршаған сарбазды тапты. Капитан Рид байланыс желісі понтонның суға батуынан үзілгеннен кейін, өзеннің арғы жағындағы алдыңғы қатардағы әскерлермен бірге шағын бекет құрды. Ол 30 сағат бойы бомбалар, пулеметтер мен мылтықтардың үздіксіз шабуылына қарсы тұрып, көмекке келу әрекеттерінің сәтсіз аяқталғанын және оқ-дәрісінің таусылуға жақын екенін білді. Өзеннен келесі түнде өтуге оның табандылығы себеп болды. Операция кезінде ол жараланды. Ридтің позицияны қорғаудағы батырлығы және оқшауланған плацдарм маңызды болды, бұл күшейткіштерге өзеннен өтуге жеткілікті уақыт берді. Бұл маневр генерал Сэр Стэнли Модқа түріктерді айналып өтуге және 1917 жылдың 11 наурызында Бағдадқа кіруге мүмкіндік берді. Капитан Рид 1917 жылдың жазында демалысқа шығып, Йоханнесбургке оралды. Жергілікті газет хабарлағандай, Виктория кресімен марапатталған алғашқы қала тұрғыны зор құрметпен қарсы алынды. "Баршаңызға көп рахмет. Бұл сәттің ісі", - деді Рид қарапайымдылығымен, әскери және кәсіби шеберлігін сақтай отырып. Рид 1917 жылдың 13 тамызында полкке қайта оралды. Ол 10 мамырда майор міндетін атқарушы болып тағайындалған. 1917 жылдың 31 тамызында Италия үкіметі оған әскери ерлік үшін күміс медаль табыстады. 1917 жылдың қазан айында ол тізедегі шеміршекке регбиден алған жарақаты қайталанып, әскерден босатылды. Желтоқсан айында генералдың баяндамасында оның есімі айтылды. Ол жарақаттарынан айығу үшін үйіне оралды.

Кейінгі өмірі

Соғыстың басталғанына төрт жыл толғанда, 4 тамыз 1918 жылы, Йоханнесбургте өткен еске алу шарасында Рид Месопотамияда әлі қызмет ететін ұлының атынан салтанатты қылыш алды. 1919 жылы Барлық Әулиелер күні Освальд Рид Радлидегі қайта кездесуге қатысты, онда оны шын жүректен қарсы алды. Ридтің өтінішімен балаларға жарты күн демалыс берілді. Сол кездегі "Радлеян" журналының редакторы оқиғаны тіркеп алды. Кешкі ас пен сөздерден тұратын үлкен қабылдау өтті. Ол Ридпен жеке кездесті, және әскери қиындықтарына қарамастан, оның көп өзгермегенін байқады. Ол бір кездегі мектептес досының қарындасына ғашық болған, бірақ ол басқа біреуге тұрмысқа шықты. Ол осыдан қатты күйзелді. Бірақ Рид бойы ұзын, келбеті жақсы, денесі күшті, жас және халыққа ұнайтын жігіт еді. Ол әрдайым күлімдеп, көңілді болып, жараларына шағымданбай, ауруларын ерлікпен көтерді. Ұялудан өзінің Виктория кресін (VC) ағаш түбінде жасырып қойды. Радлиден кеткен соң Рид өз базасына қайтты. 6 ақпан 1920 жылы ол демобилизацияланды және Оңтүстік Африкаға сапарлады. 1 сәуірде ол армиядағы лауазымынан кетіп, Трансвааль шотланд полкінде капитан шенімен жаңа лауазымға тағайындалды. Ол Ұлы соғыс ардагерлері лигасының (кейін Британ империясының қызмет лигасы, қазір Оңтүстік Африка легионы) алғашқы хатшысы болды және 1920 жылдың наурыз айында Троевильде сайлауда жеңіс алып саяси аренаға қадам басты. 25 қазан күні кеңсеге бара жатып ауырып қалды, бірақ жұмыс істеуді жалғастыруға талап етті. Екі күннен кейін ол соғыс кезінде алған жараларының салдарынан асқазан-ішек қабынуынан қайтыс болды. Оның қосылу рәсімі 1920 жылдың 31 қазанында Йоханнесбургтегі Сент-Мэри соборында өтті. Көшелерге қаһарманды шығарып салу үшін көптеген адам жиналды. Қосылу процессиясы қабірге дейін көше бойымен өтті. Қайтыс болған майор Рид Йоханнесбургтегі Брамфонтейн зиратында жерленген.