Кіріспе

Thionville (tjɔ̃vil; ; Diedenhofen) - Францияның солтүстік-шығысындағы Мозель департаментіндегі қала. Қала Мозель өзенінің сол жағалауында, Юцке қарама-қарсы орналасқан.

Тарих

Тьонвильге Меровингиялықтар заманында-ақ қоныс аударған. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, аймақты германдық аламандар мекендеді. Ол сол кездегі латын тілінде Теудоневилла немесе Тотонисвилла деп аталды. Король Пепин Ұсқын ағасы бұл жерде сарай салдырған. 835 жылдың 2 ақпанында осы жерде Тьонвиль синоды өтті. Онда император Людовик ІІ қайта орнатылып, оның бұрынғы айыптамалары алынды – оның ешқайсысы істелмеген еді – және Реймстің архиепискобы Эббо тақтан алынды. Синод 43 епископтан тұрды. 835 жылдың 28 ақпанында Майнцте Эббо Людовикке тағылған қылмыстарды жасаған жоқ екенін мойындады және осы айыптамалар бойынша Киелі Рим императоры лауазымынан шеттетілді. 10 ғасырдан бастап бұл аймақ Киелі Рим империясының құрамына кірді. 1462 жылға дейін Люксембург үйінің, содан кейін 1477 жылға дейін Бургундия герцогіның иелігінде болды. 1477 жылдан 1643 жылға дейін Габсбургтердің аумағы болды. Лунд архиепискобы Эскил 1153 жылы Римге жасаған қажырлы сапарынан оралғаннан кейін Диденхофенде тұтқынға алынды (Бремен архиепискобының ықпалымен бе?). 1639 жылдың маусымында Тьонвильге жасалған қоршау Оттыз жылдық соғыстың бір бөлігі болды. 1659 жылы Диденхофен Францияға қосылды. Себастьен де Вобан басшылығымен бекіністер салынды. 1792 жылы Тьонвильді француз төңкерісін жеңіске жеңдіру және Людовик XVI-ны таққа қайтаруға тырысқан Брауншвейг герцогы қоршауға алды. Жазушы Франсуа Рене де Шатобриан 1792 жылы Конде әскерінің Тьонвильге қарсы жасаған шабуылы кезінде өлгендей қалдырылды. 1870 жылғы Франко-прусс соғысынан кейін Эльзас-Лотарингия аймағы 1871 жылы Франкфурт шарты бойынша жаңа құрылған Германия империясына қосылды және Рейхсланд атанды. Тьонвиль тағы да Диденхофен болып, гүлденген қалаға айналды. Германия империясына тән бірнеше ірі нео-романдық ғимараттар қалада салынды. Германия армиясы жаңа Рейхсландты қорғау үшін Мюльхаузеннен Люксембургке дейін бекініс желісін салуға шешім қабылдады. Бұл желінің орталық бөлігі – Мец пен Диденхофенді қорғайтын Мозель бекініс жүйесі болды. Диденхофенді қорғау үш негізгі фортқа негізделген: солтүстік-батыс жағында Гентранж форты, солтүстік-шығыста Кенигсмакер форты және оңтүстікте Иланж форты. Әрбір нысан бірнеше ор қазбаларымен қоршалған, ішінде баспаналар мен бақылау мұнаралары орналасқан. Машиналық мылтықтармен қоршалған қалың торапты сым қорғау жүйесін аяқтады. Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған Германиямен бейбіт келісімге қол қойылғаннан кейін француз әскері 1918 жылдың қарашасында Диденхофенге кірді, ал қала 1919 жылы Версаль шарты бойынша Францияға қайтарылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лотарингия неміс азаматтық басқаруына берілді, де-факто Германия Рейхінің бөлігі болды (Батыс одақтастары мойындамаған), және қала тағы да Диденхофен атанды. 1944 жылы американдық әскерлер Диденхофенге кірді, содан бері қала Францияның Тьонвиль қаласы болып табылады. 1944-1945 жылдардың қысында осында №8 көшірілген адамдар лагері құрылды. Келесі жылдары онда мыңдаған бұрынғы концлагерь тұтқындары мен соғыс тұтқындары орналасты. Соғыстан кейінгі жылдары (trente glorieuses) Францияның барлық аймақтарымен бірге экономикалық өрлеуді бастан өткерген Тьонвильдің ауыр өнеркәсібі 1970 жылдардан бастап құлдырауға ұшырады. Қала мен бүкіл аймақ сол кезден бері қиындықтар мен құрылымдық жұмыссыздыққа тап болды. Он үш жыл қала әкімі болған Жан-Мари Деманж 2008 жылы сүйіктісін басқа екі оқпен өлтіргеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады.

Экономика

Тьонвильдің айналасындағы аймақ, әсіресе 19-ғасырдың соңынан бастап, аймақта темір кенінің болуына байланысты ауыр өнеркәсіпке тіреліп келді. Тьонвилдегі алғашқы ірі болат зауыты 1898 жылы ашылды. 1970 жылдардағы болат дағдарысынан бері бірнеше болат зауыты жабылды, ал қалғандары аз ғана санда қызмет етеді. Тьонвиль тұрғындарының саны артып, көбі жақын орналасқан Люксембургке жұмысқа барып қайтады (Тьонвиль шекарадан 15 шақырым қашықтықта орналасқан).

Көлік

Gare de Thionville теміржол станциясы Люксембург, Метц, Нанси, Париж, Страсбург, Брюссель, Цюрих және бірнеше өңірлік бағыттарға қатынайтын мүмкіндіктерді ұсынады. A31 тас жолы Тьонвильді Люксембург және Метцпен байланыстырады.

Спорт

US Thionville Lusitanos – жергілікті футбол клубы.