Леош Яначек операсы "Ақылды түлкі" – сюжеті, тарихы, либреттосы туралы толық мәлімет. Чех тіліндегі шығарма, неміс тіліндегі атауы, мағынасы. Опера әлеміне саяхат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Леош Яначектың операсы "Ақылды кішкентай түлкі" (түпнұсқа атауы Příhody lišky Bystroušky немесе ағылшын тілінде "Жылқықұлақты түлкінің хикаялары") – Леош Яначектың 1923 жылы аяқталған, үш актілі, чех тіліндегі операсы. Либреттосын композитор Рудольф Теснохлидек жазған повестің негізінде өзі жазған.
Opera by Leoš Janáček
The Cunning Little Vixen (original title Příhody lišky Bystroušky or Tales of Vixen Sharp Ears in English), is a three act Czech language opera by Leoš Janáček completed in 1923 to a libretto the composer himself adapted from a novella by Rudolf Těsnohlídek.
Атауы
Операның либреттосын композитор 1920 жылы Рудольф Теснохлидек жазған "Лишка Быструшка" повесінен бейімдеген, алғаш рет бұл повесть "Лидове новины" газетінде, Станислав Лолек салған суреттермен жарияланған. Опера атауындағы Příhody сөзі "оқиғалар", "ертегілер" мағынасын білдіреді; lišky – түлкінің генетивтік жағдайы. Bystroušky сөзі де генетивтік жағдайда, "жеткір" деген мағынаны береді, сонымен қатар "ұштар", "түкінің құлақтары сияқты сүйкімді" және "ақылды" деген екі мағынаны қамтиды. Опера 1927 жылы Макс Брод жасаған неміс тіліндегі бейімделу арқылы Чехословакиядан тыс елдерде танымал болды. Ол операға "Das schlaue Füchslein" деген жаңа ат берді, немістер осы атпен әлі күнге дейін біледі, ал ағылшын тілінде бұл "Ақылды кішкентай түлкі" деп аударылады.
The opera's libretto was adapted by the composer from a 1920 serialized novella, Liška Bystrouška, by Rudolf Těsnohlídek, which was first published in the newspaper Lidové noviny (with illustrations by Stanislav Lolek). For the title of the opera, Příhody means tales; lišky is the genitive of vixen. Bystroušky, still genitive, is the pun sharp, having the double meaning of pointed, like fox ears, and clever. The opera first became familiar outside Czechoslovakia in a 1927 German adaptation by Max Brod who provided the new name Das schlaue Füchslein, by which Germans still know it and which in English means The Cunning Little Vixen.
Құрамы
Яначек 1921 жылы Теснохлидектің комикстерге негіделген әңгімесін тауып алып, оны операға айналдыруға шешім қабылдағаннан кейін, автормен кездесіп, жануарларды зерттеумен айналысты. Осы кейіпкерлерді жақсы түсінгендіктен, өзінің 70 жылдық өмір тәжірибесінен және жас, үйленген Камила Стоссловаға деген өшпес, жауапсыз махаббатынан нәр алып, операны жазуға кірісті. Ол бастапқыда күлкілі мультфильмді өмір циклы туралы философиялық толғанысқа айналдырды, оның шешімінде басты кейіпкер – Виксеннің өлімі болды; басқа қарт композиторлардың опералары сияқты, бұл опера да өмірдің қарапайымдылыққа қайта оралуын көрсетеді. Жұмыс 1922 жылы аяқталды. 23 Комикалық опера ретінде сипатталғанымен, оның терең мағынасы бар екені де айтылды. Шығарманың интерпретациясы әртүрлі: балаларға арналған ойын-сауықтан бастап, трагедияға дейін. 1965 жылы Фелсенштейн осы операны «Немец телехироникасы» фильміне айналдырды, онда басты рөлді Ирмгард Арнольд ойнады, бірақ Бродтың «Дас шлау Фюхслейн» атауы сақталды. Операның итальяндық тұңғыш көрсетілісі 1958 жылы Ла Скалада Мариелла Аданидің қатысуымен өтті. Бұл шығарма алғаш рет 1961 жылы Англияда Садлер Веллс опера компаниясы (қазіргі Англия Ұлттық операсы) сахнасында қойылды. Дэвид Понтнидің қойылымы 1980 жылдары Ұлыбританияның үш ұлттық компаниясымен бірлесіп ұйымдастырылды: алғаш 1980 жылы Эдинбург фестивалінде Шотландия операсы, содан кейін келесі жылы Лондондағы Уэльс Ұлттық операсы және ақырында 1988 жылдың маусымында Англия Ұлттық операсы. Шамамен 40 жыл өткен соң Понтни Уэльс Ұлттық операсының Кардиффте және гастрольдік турда қайта қоюын қадағалады. 1981 жылы Нью-Йорк опера театры Морис Сендак салған суреттерге негізделген, ағылшын тіліндегі қойылымды ұйымдастырды, дирижерлік – Майкл Тилсон Томас, ал басты рөлдерде сопрано Джанна Роланди (Виксен Шарп Эйрс) және баритон Ричард Кросс (Орманшы) болды. Глиндеборн фестивалі операсы оны 2012 жылы Мелли Стилл режиссерлігімен сахнаға қойды, ал 2016 жылы Глиндеборн фестивалінде Кристофер Пурвз Орманшы рөлінде, Елена Тсаллагова Виксен рөлінде, дирижер Якуб Хруша және Лондон филармония оркестрі болды. 2014 жылдың мамырында Кливленд оркестрі Франц Велсер Мост дирижерлігімен Юваль Шаронның инновациялық нұсқасын орындады. Бұл қойылым операны анимация мен қолмен салынған бейнелерді пайдалану арқылы бастапқы түбірлеріне қайтарды. Қойылымда әншілердің бас-беттерін жануарлардың анимациялық денелеріне орналастыру үшін қабырғадағы тесіктер пайдаланылды. 2023 жылы опера Сао-Паулуда сахналанды, режиссері – Айра Левин, продюсері – Андре Хеллер Лопес, сюрреалистік көзқарас ұстанды.
When Janáček discovered Těsnohlídek's comic strip inspired story and decided to turn it into an opera, in 1921, he began work by meeting with the author and studying the animals. With this understanding of the characters involved, his own 70 years of life experience, and an undying, unrequited love for the much younger, married Kamila Stösslová, he began work on the opera. He transformed the originally comedic cartoon into a philosophical reflection on the cycle of life by ending with the death of the titular Vixen; as with other operas by elderly composers, this one depicts life leading to a return to simplicity. Work was completed in 1922 23 Described as a comic opera, it has nonetheless been noted to contain a serious theme. Interpretations of the work remain varied, ranging from children's entertainment to tragedy. In 1965, Felsenstein made this a Deutscher Fernsehfunk movie with Irmgard Arnold in the title role, but retaining Brod's Das schlaue Füchslein title. The opera received its Italian premiere at La Scala in 1958 with Mariella Adani in the title role. The work was first staged in England in 1961 by the Sadler's Wells Opera Company (now the English National Opera) with June Bronhill in the title, albeit with a tenor Fox (Kevin Miller); the director was Colin Graham, with conductor Colin Davis, and scenery and costume designs by Barry Kay. A production by David Pountney was mounted by the three UK national companies in the 1980s, first being seen with Scottish Opera at the 1980 Edinburgh Festival, then Welsh National Opera in London the following year and finally with English National Opera in June 1988; nearly 40 years on Pountney supervised a revival by Welsh National Opera in Cardiff and on tour. In 1981, the New York City Opera mounted a production in English based on images created by Maurice Sendak and conducted by Michael Tilson Thomas in his company debut. It starred soprano Gianna Rolandi as Vixen Sharp Ears and baritone Richard Cross as the Forester. Glyndebourne Festival Opera staged it in 2012, directed by Melly Still, and a revival was included in the Glyndebourne Festival for 2016 with Christopher Purves as the Forester and Elena Tsallagova as the Vixen, conductor Jakub Hrůša and the London Philharmonic Orchestra. In May 2014 the Cleveland Orchestra, conducted by Franz Welser Möst, performed an innovative version directed by Yuval Sharon. This production returned the opera to its roots by utilizing animation and hand drawn video sets by the artists Bill Barminski and Christopher Louie of Walter Robot Studios. The production featured the use of hole in the wall carnival cutouts to place the singers' heads on the animated bodies of the animal characters. In 2023, the opera was staged in São Paulo, directed by Ira Levin and production by André Heller Lopes, taking a surrealistic approach.