Кіріспе

1981 жылы 26 сәуірде Францияда президент сайлауы өтті, 10 мамырда екінші тур өтті. Франсуа Миттеран биліктегі президент Валери Жискар д’Эстенді жеңіп, Бесінші Республиканың тұңғыш социалистік президенті болды. Бұл Франция тарихында қайта сайлануға белсенді түрде ұмтылған президенттің екінші мерзімге сайланбауының алғашқы жағдайы. 1981 жылдың 26 сәуірінде өткен бірінші турда он кандидат сайлауға түсті, ал ең көп дауыс жинаған Миттеран мен Жискар д’Эстен екінші турға өтті. Миттеран мен оның Социалистік партиясы дауыстардың 51,76 пайызын алды, ал Жискар мен оның Француз демократиясы одағы шамамен 48,24 пайыз дауыспен, 1 065 956 дауысқа қалып қойды. Социалистік партияның сайлау бағдарламасы «Франция үшін 110 ұсыныс» деп аталды. Миттеран Франция президенті қызметін толық жеті жыл (1981–1988) атқарды және 1988 жылы қайта сайланды.

Сайлау жүйесі

Егер Гискардтың ішкі саяси шектеулері оны бастапқы жарыста тиімсіздендірсе, 1981 жылғы сайлауды шешкен сыртқы факторлар өлімдей соққы болды. Хью Даунсидің мақаласында былай делінген: "Гискардтың екі рет бақытсыздығы – оның президенттігі бұрын-соңды болмаған экономикалық қиындықтармен және оның реформаларының толыққанды табысқа жетуі үшін қажет болған ашық әрекеттер мен орталықтандырылған келісімге қатысты өрескел қарсылық танытқан саяси жүйемен бұзылды". Францияның сайлау және партиялық жүйесі (саяси жүйесі) өткен жылдары көптеген маңызды өзгерістерге ұшырады. Атап айтқанда, екі турлы, көпшілік дауыс беру қағидасын енгізу 1981 жылғы сайлауда маңызды рөл атқарды. Жаңа сайлау жүйесі бірінші турда оң және сол фракцияларды өздерінің ішінде бөліп, екінші турда оң және солдың поляризациялануына әкелді. Бұл оң және сол жақтарды сайлаудың бірінші және екінші кезеңдері үшін стратегия жасауға мәжбүр етті. Бірінші турда үміткерлер өзін жақсы кандидат ретінде көрсетуі керек, бірақ қарсыластары келесі турда қарсы оң немесе сол кандидаттарға қарсы қайтадан түсуі мүмкін болғандықтан, өздерінің оң немесе сол жақтағы әріптестерінің сенімін жоғалтпауға сақтану керек. (АҚШ-тағы праймериз сайлауларында да осылай). Екінші турда, алайда, толық бірлікке қол жеткізу қажет. Бұл екі топтың да ортаға қарай жылжуына және оң мен солдың экстремистері арасындағы орталық топтардың коалициясына әкеледі.

Бөлімнің тактикасы

Жаңа сайлау "ережелері" 1981 жылғы сайлаудың шешілуіне ықпал еткен ең маңызды факторлардың бірі болды. Оңшылдардың екі басты фракциясы – Жискардың Француз демократиясы үшін одағы (UDF) және Ширактың нео-голлистік Республика үшін жиналысы (RPR) арасындағы тартыс Жискар үшін соңғы соққыға айналды (Пейтон, 12-параграф). Ширак "алдын ала сайлауда" жеңілген соң, өзінің қолдаушыларына Жискарға екінші турда қолдау көрсетуді ұсынбады, бірақ оған дауыс беретінін айтты. Де-факто, Ширак оңшыл орталықтың жалғыз кандидаттығына Жискарды қолдаудан бас тартты. Сонымен қатар, солшылдардың стратегиялық шеберлігі Миттеранның жеңісіне себеп болды. Автор Пенниман атап көрсеткендей, солшылдар "бірліксіздіктен күш алды". Оңшылдардың UDF және RPR фракциялары арасындағы келіспеушілік олардың негізгі кандидаттарының жеңілісіне әкелді. Алайда, солшылдардың социалистік және коммунистік партиялары арасындағы бөліну сайлаушыларға социалистерге дауыс беруге көбірек мүмкіндік берді, сонымен қатар коммунистердің шамамен 20% құраған дауыстарын да қамтыды.