Кароль Шимановский: Король Роджер операсы

Кіріспе

Карол Шимановскийдің операсы "Король Роджер" (полякша: Król Roger, Op. 46) – Карол Шимановскийдің композитордың өзі және оның туысы Ярослав Ивашкевич жазған поляк тіліндегі либреттосына негіделген үш актілі опера. Партитура 1924 жылы аяқталды. Операның әлемдік тұңғыш көрсетілісі 1926 жылғы 19 маусымда Варшавадағы Ұлы Театрде өтті, онда композитордың әпкесі, сопрано Станислава Корвин Шимановска Роксана рөлін орындады. Композитор "Сицилиялық драма" деп атаған бұл опера, Шимановскийдің Жерорта теңізі мәдениетіне, түрлі халықтар мен діндердің қайнар көзі ретіндегі құштарлығынан туындады. Ол 1911 және 1914 жылдары осы аймақта көп саяхаттап, өңірге деген сүйіспеншілігін Ивашкевичпен бөлісті. 1918 жылдың жазында Одессада Шимановский мен Ивашкевич жобаны ұсынды және операны 1918-1924 жылдар аралығында жазды. Шимановскийдің жоғалған "Эфебос" романы осы туындыға шабыттандырған мистикалық тақырыптармен байланысты болды; Шимановский оны "Мистерия" деп атады. Алистер Уайтман партитурадағы араб музыкалық үлгілерін Шимановскийдің ерекше бейнелеуін қысқаша талқылады. Стивен Даунз опера музыкасындағы "екіұстаулық" және "өзгеріс" тақырыптарын егжей-тегжейлі талдады.

Өнер тарихы

1926 жылы премьерадан бері «Роджер патша» операсының сахнада көрсетілуі сирек болды. Одан кейін екі қойылым тікелей жарық көрді, біріншісі 1928 жылдың қазан айында Германияның Дуйсбург театрында, ал екіншісі 1932 жылдың қазан айында Прагадағы «Národní divadlo» театрында. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы қойылым 1949 жылы Палермода, операның либретто авторының қатысуымен, дирижері [аты жоқ], сахналық безендіруі Ренато Гуттузо жасады. Роджер рөлін [аты жоқ] орындады, Роксана рөлінде Клара Петрелла, ал Шопан рөлінде [аты жоқ] болды. Содан кейін бірнеше жыл өткен соң опера қайта қойылды. 1975 жылы Лондондағы «Жаңа опера» компаниясы Чарльз Маккеррас жетекшілігімен бұл туындыны сахнаға шығарды. АҚШ-та опера алғаш рет 1981 жылы Сент-Луис симфониясының концерттік орындауында, Леонард Слаткиннің дирижерлігімен көрсетілді. Сол жылы ол Буэнос-Айрестегі «Teatro Colón» театрында Станислав Вислоцкий дирижерлігімен ұсынылды. 1980-жылдардың соңынан бастап қазіргі ғасырға дейін «Роджер патша» операсы көптеген әртүрлі жерлерде он үш шамасында қойылымдармен қайта жанданды. 1988 жылы Калифорниядағы Лонг-Бич операсы, репертуарға жаңашыл көзқарасымен танымал, Мюрри Сидлин дирижерлік етті, ал Джеймс Джонсон Роджер патша, Нэнси Шейд Роксана және Джонатан Мак Эдриси рөлін орындады. 1990 жылдың 3 наурызында «Корольдік фестиваль залында» BBC симфониялық оркестрі мен хоры Эндрю Дэвис жетекшілігімен концерттік қойылым өтті. Бұл Оңтүстік жағалаудағы өнер орталығының ұйымдастыруымен Ш. Шимановскийдің туындыларынан тұратын фестивальдің ашылу концерті болды. Дэвид Уилсон Джонсон атау рөлін, Визлав Очман Шопан, Эйлин Ханнан Роксана, Мартин Хилл Эдриси, Мэтью Бест архиепископ және Энн Коллинз архидиаконна рөлінде ойнады. Сидней би компаниясы операны 1990 жылы Сидней опера үйінде «Роджер патша» балеті үшін жазылған саундтрек ретінде пайдаланды. Палермо 1992 жылы «Роджер патшаны» тағы да көрсетті. 1990-жылдардың соңында төрт концерттік нұсқасы ұсынылды: біріншісі 1996 жылы Шарль Дютойдың жетекшілігімен Париждегі «Orchestre National de France» оркестрімен, ал 1998 жылы Лондондағы «Proms» фестивалінде Саймон Ратл жетекшілігімен «City of Birmingham Symphony Orchestra» оркестрімен, үшінші және төртінші қойылымдар Монреальде және кейіннен 1999 жылдың 17 қазанында Карнеги залында Нью-Йорк премьерасы үшін Шарль Дютой және Монреаль симфониялық оркестрімен өтті. ХХІ ғасырда «Роджер патша» операсы 2000 жылы Польша Ұлттық операсымен, сол жылы Амстердамда Голландия операсы Гартмут Хаеншеннің дирижерлігімен қойылды. 2002 жылы Шарль Дютойт жұмыстың жапондық премьерасын концерттік нұсқада Токиодағы NHK симфониялық оркестрімен, сондай-ақ 2007 жылы Прагада Чехия филармониясымен бірге жүргізді. Мариинский опера труппасы 2008 жылы Эдинбург фестиваліне Валерий Гергиев жетекшілігімен және Мариуш Трелинский режиссерлігімен әкелді. Ол 2005 жылы Палермода және 2007 жылы Вроцлав операсында көрсетілді. АҚШ-та 2008 жылы Бард СаммерСкейп фестивалінде болды. 2009 жылы Барселонадағы «Gran Teatre del Liceu» және Париждегі «Opéra National de Paris» театрлары Казуши Оно жетекшілігімен операны ұсынды. 2011 жылы «Роджер патша» Майнц штатт-театрында өнер көрсетті. Операның жаңа қойылымы 2012 жылдың 21 шілдесінде Санта-Фе опера театрында поляк тілінде Мариуш Квицень басты рөлде орындауымен қойылды. 2013 жылы «Роджер патша» Бразилияның Манауста өткен 17-ші «Amazonas de Ópera» фестивалінде көрсетілді. 2014 жылдың маусым айында Германияның Вупперталь опера театрында жаңа қойылым сахналанды. 2015 жылдың наурыз айында Бостонда Бостон симфониялық оркестрі мен Чарльз Дютойтпен бірге екі концерттік орындалыс өтті. Ковент Гардендегі Корольдік опера театры 2015 жылдың мамырында Антонио Паппано жетекшілігімен Австралия опера театрымен бірлесіп жаңа қойылымды ұсынды. Австралиядағы алғашқы қойылым 2017 жылы Сидней мен Мельбурнда Опера Австралиямен, Андреа Молино дирижерлігімен, Саймир Пиргу Шопан рөлінде орындауымен көрсетілді.

Since its 1926 premiere, stagings of King Roger have been relatively rare. Two productions followed closely, the first at Theater Duisburg, Germany, in October 1928, and the second in October 1932 at the Národní divadlo in Prague. The first post World War II presentation took place in Palermo in 1949 in the presence of its librettist, conducted by pl, set design by Renato Guttuso, it sang Roger, Clara Petrella sang Roxana, it the Shepherd. After that some years passed before the opera was staged again. In 1975, the New Opera Company in London produced the work under the baton of Charles Mackerras. In the USA the opera was first seen in 1981, in a concert version given by the St. Louis Symphony in St. Louis, conducted by Leonard Slatkin. That same year it was presented at the Teatro Colón in Buenos Aires, conducted by Stanisław Wisłocki. Since the late 1980s and into the present century, King Roger seems to have enjoyed something of a revival with about thirteen productions in many different locations. In 1988, the Long Beach Opera in California, known for its innovative approach to the repertoire, had Murry Sidlin as conductor and James Johnson as King Roger, Nancy Shade as Roxana, and Jonathan Mack as Edrisi. A concert performance was given on 3 March 1990 at the Royal Festival Hall by the BBC Symphony Orchestra and Chorus conducted by Andrew Davis. This was the opening concert of a festival of Szymanowski's works given by the South Bank Arts Centre. David Wilson Johnson took the title role, with Wieslaw Ochman as the Shepherd, Eilene Hannan as Roxana, Martyn Hill as Edrisi, Matthew Best as the Archbishop and Anne Collins as the Archdeaconess. Sydney Dance Company used the opera as a recorded soundtrack for its ballet of King Roger in the Sydney Opera House in 1990. Palermo presented King Roger again in 1992. Four concert versions were given by the end of the 1990s: the first by Orchestre National de France in Paris, conducted by Charles Dutoit in 1996 and at the London Proms by the City of Birmingham Symphony Orchestra under Simon Rattle in 1998, while the third and fourth performances were presented in Montreal and subsequently, on October 17, 1999, at Carnegie Hall for the New York Premiere with Charles Dutoit and the Montreal Symphony Orchestra. In the 21st century, King Roger was given by the Polish National Opera in 2000 and in the same year also in Amsterdam by the Netherlands Opera, conducted by Hartmut Haenchen. In 2002, Charles Dutoit conducted the Japanese premiere of the work in a concert version with the NHK Symphony Orchestra in Tokyo, as well as in Prague with the Czech Philharmonic in 2007. The Mariinsky Opera Company brought the work to the Edinburgh Festival in 2008 under Valery Gergiev and directed by Mariusz Treliński. It was presented in Palermo in 2005 and also by the Wrocław Opera in 2007. A subsequent US performance was at the Bard SummerScape festival in 2008. Both the Gran Teatre del Liceu in Barcelona and the Opéra National de Paris in Paris, conducted by Kazushi Ono presented it in 2009. In 2011, King Roger appeared at the Staatstheater Mainz. A new production of the opera was staged in Polish at The Santa Fe Opera on 21 July 2012 with Mariusz Kwiecień in the title role. In 2013, King Roger was presented at the 17th Festival Amazonas de Ópera in Manaus, Brazil, with pl in the title role. In June 2014, a new production was staged at the Wuppertal Opera House in Germany. Two performances took place in Boston in March 2015 with the Boston Symphony Orchestra and Charles Dutoit. The Royal Opera House, Covent Garden, introduced a new co production with Opera Australia, conducted by Antonio Pappano, in May 2015. The first performance in Australia was shown by Opera Australia in 2017 in Sydney and Melbourne, conducted by Andrea Molino, with Saimir Pirgu as Shepherd.