Кіріспе

МакНаб иті, сондай-ақ МакНаб шопаны немесе МакНаб колли деп те аталады, ол Хоплендтен, Солтүстік Калифорнияның Мендосино округінен шыққан мал өсіруге арналған ит. МакНаб Калифорнияның ыстығы, тікендері, түлкіқұйрықтары және таулы жер сияқты қиын жағдайларға төтеп беру үшін селекцияланды. Бұған дейін МакНаб Калифорниядан тыс жерлерде көп танылмаған, бірақ соңғы үш онжылдықта оның танымалдылығы мен географиялық таралуы артты.

Сыртқы келбеті

МакНабтың сыртқы түрі айтарлықтай өзгеріп тұрады. Иттің денесі орташа мөлшерде болады, аналықтарының иық биіктігі 16–21 дюйм, салмағы 30–50 фунт, ал аталықтарының иық биіктігі 18–25 дюйм, салмағы 35–65 фунт аралығында болады. Иттердің құлақтарының пішіні әртүрлі – тік, салбыраған немесе олардың аралық түрлері кездеседі. Құйрықтары қысқа (табиғи немесе жасалма жолмен қысқартылған) немесе ұзын болады. МакНабтар қара, қызыл, сары, көк, лилак және сары түстерде кездеседі, түстері біртүсті, ақпен аралас немесе ақ және қоңыр (үш түсті) болуы мүмкін. Көздері кең аралықта орналасқан, миндал пішіндес, қоңыр, жасылқос немесе мыс түсті болады. МакНабтың жүні тығыз, бітеу және ауа райына төзімді. Олардың қысқа, екі қабатты немесе орташа ұзындықтағы жүні болуы мүмкін, бірақ жүні ешқашан ұзын болмайды. МакНабтың ерекше белгілерінің бірі – мысық аяқтары, олар олардың ептілігіне көмектеседі.

Тұқымдық мәртебесі

Қазіргі уақытта МакНаб тұқымын ең ірі кіндік клубтардың бірі, оның ішінде American Kennel Club (AKC) да стандартталған тұқым ретінде мойындамайды. 2014 жылы МакНаб шепардтарын өсірушілер мен оған құмар адамдардың тобы МакНаб шепардтар тіркемесін (MSR) құрды. MSR мәлімдемесіне сәйкес, олардың мақсаты – МакНаб шепардтарының жақсартуын, дамуын және денсаулығын қамтамасыз ету. MSR – бұл «негіздеуші тіркеме» деп аталады, себебі олар тіркеу үшін генетикалық маркерлерді және ДНК растауды ғана пайдаланады. 2014 жылдан бастап MSR, МакНаб шепардтарының ерекше генетикалық белгісін анықтау мақсатымен Mars Veterinary компаниясымен бірлесіп зерттеу жүргізді. АҚШ-тың әртүрлі аймақтарынан алынған МакНаб үлгілері генетикалық белгілері бойынша сараланды және нәтижесінде МакНаб үшін ерекше тұқымдық белгі жасауға қолдау көрсетілді. Бұдан өзге, тексерілген иттердің физикалық ерекшеліктері мен 100-ден астам ауруға себеп болатын мутациялары да бағаланды, бұл МакНаб популяциясындағы осы көрсеткіштердің бастапқы деңгейін анықтауға көмектеседі.

Тендерлік

МакНаб қойшыларына көптеген басқа тұқымдарға қарағанда күндізгі физикалық жаттығулар мен ақыл-ой қозғалысы қажет. Жұмыс істейтін МакНаб көбінесе күніне шамалы шақырымдар жүгіреді, мал бағу дағдыларын мал бағу үшін пайдаланады, және олар оқшауланған немесе ескерусіз қалған жағдайда мазасыз болып қалуы мүмкін. Кейбір басқа мал бағу тұқымдарынан өзгеше, МакНабтар аса белсенді емес. Егер МакНабқа жеткілікті жаттығу берілсе, ол иесінің жанында сақ және қорғаушы көзбен ұйықтап жатуға дайын. МакНабтар көбінесе отбасы мүшелерімен, тіпті басқа үй жануарларымен де жақын байланыс орнатады. Олар өз аумағын жақсы сезінеді және үйде аз ғана қашықтасады. Сондай-ақ, олар өз аумағы мен отбасы мүшелерін қорғауға басқа сезімтал мал бағу тұқымдарынан гөрі көбірек бейім. МакНабтар талапкер және қатал мінезді болуы мүмкін, сондықтан олар берік, тұрақты және оң тәжірибелі иттерді тәрбиелеу әдістерін меңгерген қамқоршылармен жақсы тіршілік етеді, бұл МакНабтың кедергілерге қарсы тұру инстинктін оятуға әкелмейді. Өте зиялы және жылдам үйренетін МакНабқа миын денесімен бірге жаттығу жасау қажет. МакНабты үй жануары ретінде алуды жоспарлаған отбасылар олармен бірге уақыт өткізуге дайын болуы керек.

Денсаулық

МакНабс – денсаулыққа қатысты ерекше нәсілдік проблемалары жоқ, күшті иттер. Олардың орташа өмір сүру ұзақтығы 13–15 жылды құрайды. МакНаб иттері MDR1 мутант генін тасымалдауы мүмкін және жүрек құрттарына қарсы қолданылатын дәрілердің көптеген құрамына кіретін ивермектинге өте сезімтал болуы мүмкін. Бұл препарат және басқа да дәрілер организмге ауыр зиян келтіруі, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Иттің осы мутацияға ие екенін анықтайтын ДНК-тест Вашингтон штатының Ветеринариялық медицина колледжі арқылы қолжетімді. Тестті оларға пошта арқылы беттен алынған сынама жіберу арқылы тапсыруға болады.

Іс-шаралар

МакНабс-тың жайылымдық стилі еркін, және көптеген жайылымдық тұқымдарға қарағанда тәуелсіз жұмыс істеуге бейім. Олар малды бағыттау және үйірге жинау шеберлері, яғни малды алдынан бұра да біледі, арттан жетелеп алға қарай да айдай алады. Бастапқыда қой бағу үшін селекцияланған МакНабс-тың батыл мінезі мен еңбекке қабілеті оларды ірі қара малын бағуға да өте қолайлы ететінін малшылар тез байқады. МакНабстар қаздарды, ешкілерді, ламаларды бағуға, сондай-ақ жылқыларды жайылымнан жинауға қолданылады. Керемет төзімділігімен танымал МакНабстар өз малын айдап күніне жүз шақырымнан астам қашықтыққа жол жүреді. Ит спортында МакНабстардың танымал болуы артып келеді. Олардың ерекше атлетикалық қабілеттері мен дененің икемділігі, жоғары интеллектісі оларды бәсекеге лайықты жасайды. МакНабстар қазір agility (зейін), dock diving (суға секіру), disc dog (фрисбимен ойын), мал бағу, lure coursing (жалған аңды қуу), dog sledding (шанамен жүру), skijoring (шаңғымен ит жегізу) және flyball сияқты жарыстарда сәтті өнер көрсетуде. Олар сонымен қатар қораны аралау және иіс іздеу жарыстарында да өте жақсы нәтижелер көрсетеді. Көптеген малшылар МакНабстармен Ranch Dog Herding (ферма иттерімен мал бағу) деген салыстырмалы түрде жаңа спорт түрінде бәсекелеседі, онда атпен жұмыс істейтін иесі мен иті үш бас ірі қара малды бес кедергіден өткізіп, одан кейін жүк көлігіне айдайды. МакНабс-тың кез келген ауа райына төзімді, шаршамайтын ит ретіндегі беделі олар үшін іздеу-құтқару саласында жаңа мүмкіндіктер ашады. Қазіргі уақытта МакНабстар дәлелдерді іздеу, өліктерді табу, археологиялық қазбалар және жоғалған адамдарды іздеу сияқты жұмыстарда қолданылуда. Көптеген тұқымдар шаршағандықтан іздеуден алынып тасталатын болса, МакНабс үшін жалғыз шектеу – оның иесінің күші. Жоғарыда аталған қызметтерден басқа, МакНабстар енді көбірек қызметтік иттер ретінде қолданылуда, адамдардың медициналық және психологиялық қажеттіліктеріне сезімтал екендіктерін көрсетеді.

Тарих

Александр МакНаб 19 ғасырдың соңында туған Шотландиядан кетіп, кейін Хопленд болып аталған Калифорния штатының Санэл ранчосында 10 000 акрлық қой шаруашылығын құрды. Ол шаруашылығының қиын жағдайларына төтеп бере алатын бақташы иттер шығаруды көздеді. МакНаб өз иттерін "МакНаб бақташылары" деп атады. 1900 жылдардың басында егде МакНаб ранчоны кіші ұлы Джон МакНабқа тапсырды, ол заңгер және мал өсіруші болатын және әкесінің өсіру әдісін қайта жандандырды. МакНаб бақташыларын жетілдіру жалғасты, сондай-ақ Шотландиядан өсіру және мал шаруашылығы мақсатында қосымша иттер әкелінді. Уақыт өте келе, МакНаб иттері Калифорниялық шаруалардың сенім артатын ең жақсы бақташы иттері болып танылды. Қазір бұл тұқым АҚШ және Канадаға таралып келеді, Германияда бірнеше МакНабтар мал бағуда жұмыс істейді, ал кейбір спорттық МакНабтар Жапонияға дейін жетті.