Кіріспе

Саскачеван провинциялық мұрағаты (бұрын Саскачеван мұрағаттар кеңесі деп аталған) – Регина, Саскачеван, Канадада орналасқан, үкіметтен тәуелсіз мекеме. Мұрағатта аудиожазбалар, бейнежазбалар, фотосуреттер, карталар, жарияланымдар және басқа да материалдар, соның ішінде мемлекеттік және жекеше құжаттар сақталады.

Тарих

А. С. Мортон, Саскатундағы Саскачеван университетінің тарих профессоры, Саскачеванның мұрасын сақтау ісінде жетекші тұлға болды. Ол 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталар алдында университеттегі тарих кафедрасының меңгерушісі және университет кітапханашысы болып тағайындалды. Соғыс жылдары ол Саскачеванның ауылдық аймандарын аралап, жергілікті қауымдастықтарға университет деңгейіндегі білім беру курстарын оқыды. Осы сапарлары барысында ол Саскачеванның құжаттамалық мұрасын іздестіру және сақтау қажеттігін жеке сезінді. Саскачеван университетінің бірнеше профессоры архивтік бағдарламаны дамытуға күш салды. Бірақ үкімет тарапынан қолдаудың жетіспеуі және белсенділік танытпауы көптеген бастамаларды тоқтатты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Заңнамалық кітапхана құрамында мұрағат бөлімі ашылды, алайда 1924 жылы көмекші кітапханашы және мұрағатшы Уильям Трант қайтыс болғаннан кейін мұрағатшы лауазымы жойылды. Осы уақытқа дейін заң шығарушы орган пайдаланылмаған мемлекеттік құжаттармен толып кеткен. Осы мәселені шешу үшін айналадағы электр станциясының отында оларды жағып жіберуге шешім қабылданды. 1920 жылғы «Мемлекеттік құжаттарды сақтау туралы» заң – архивтік құжаттарды сақтау және жою мәселелерін реттейтін алғашқы заңдық акті болды, бірақ ол тарихи маңызы бар құжаттарды мұрағатқа беруге көп көмектеспеді. 1937 жылы Саскачеван университетінде құрылған Тарихи қоғамдық жазбалар кеңсесі (HPRO) қазіргі Саскачеван провинциялық мұрағатының негісі болды. Мортон HPRO-ны ағылшын Мемлекеттік жазбалар кеңсесінің үлгісінде құрды. Ол мемлекеттік мұрағаттар мен жалпы тарихи материалдарды сақтаушы мұрағаттар арасында нақты айырма жасаудың маңызды екенін еске салды. Алғашқы жылдары ол тек мемлекеттік құжаттарды сақтауға баса назар аударды. Келесі жеті жыл бойы ол белсенді емес федералдық үкімет құжаттарын және фермерлік ұйымдардың құжаттарын іздестіріп, прерия тарихын зерттеу үшін жетекші ғылыми орталық құруға ұмтылды. Ол провинция үшін мемлекеттік мұрағат саясатын құру мақсатында мұрағат туралы заң қабылдануын қолдады. 1945 жылдың наурыз айында «Мұрағат туралы» заң қабылданды және Саскачеван мұрағаттар кеңесі құрылды. Мортон актінің қабылдануын көруге үлкермеді – ол 1945 жылдың қаңтарында қайтыс болды. «Мұрағат туралы» заң Саскачеван университеті мен провинциялық үкімет арасындағы қарым-қатынасты ресми түсіндірді. Кеңес құрамына бес мүше кірді: екеуі губернатор-лейтенант тағайындаса, екеуі университет басқармасының шешімімен тағайындалды. Бесінші мүше – заң шығарушы кітапханашы, ал провинциялық мұрағатшы кеңестің хатшысы болып тағайындалды. 2004 жылы жаңартылған «Мұрағат туралы» заң қабылданды, ол заңнамалық базаны жаңартты және Саскачеванның заңнамасын Канаданың басқа провинцияларының заңнамасына сәйкестендірді. 2015 жылдың 24 тамызында «Мұрағаттар және мемлекеттік жазбаларды басқару туралы» заң қабылданды. Осы заңға сәйкес мекеменің атауы Саскачеван провинциялық мұрағаты болып өзгертілді.

Мұрағат туралы

Саскачеван провинциялық мұрағаты үкіметтік құжаттарды, жеке құжаттарды, кәсіптік құжаттарды, карталарды, аудиотаспаларды, фотосуреттерді, бейнежазбаларды, архитектуралық суреттерді, газеттерді және микрофильмдерді сақтайды. Кейбір мұрағаттық жазбалар 19 ғасырдың ортасына дейін жетеді. Мұрағаттағы жиынтықтар Саскачеванның барлық тұрғындарының өмірін – саяси, әлеуметтік және экономикалық элитадан бастап, қарапайым азаматтарға дейін көрсетеді. Мұрағат, мұрағатты жеке келіп немесе қашықтықтан пайдаланғысы келетін адамдарға анықтамалық қызметтер ұсынады. Мұрағатты пайдаланушылардың шамамен жартысы генеалогтар болса, студенттер, профессорлар, тарихшылар, заңгерлер, журналистер, суретшілер және мемлекеттік ұйымдар да осы мүмкіндіктерді пайдаланады.