Мұрағаттар – тарихи құжаттардың жиынтығы, ұйымдар мен тұлғалардың өмірінен қалған маңызды деректер. Тарихты сақтау, зерттеу үшін қажетті мәліметтер бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарихи жазбалардың жинақталуы
Accumulation of historical records
Архив – кез келген форматтағы тарихи жазбалардың немесе материалдардың жиынтығы, сондай-ақ олар сақталатын физикалық орын. Мұрағаттарда жеке тұлғаның немесе ұйымның өмірі бойы жинақталған бастапқы құжаттар болады және олар сол тұлғаның немесе ұйымның тарихын және қызметін көрсету үшін сақталады. Кәсіби мұрағатшылар мен тарихшылар архивтерді заңдық, коммерциялық, әкімшілік немесе әлеуметтік қызметтің қалыпты нәтижесінде туындаған жазбалар деп түсінеді. Олар метафоралық тұрғыдан «организмнің өнімдері» деп сипатталады және нақты хабарламаны кейінгі ұрпаққа жеткізу үшін жасалып немесе жазылған құжаттардан ерекшеленеді. Жалпы алғанда, архивтер мәдени, тарихи немесе дәлелдік құндылығы жоғары болғандықтан, тұрақты немесе ұзақ мерзімді сақтау үшін іріктелген жазбалардан тұрады. Архивте жұмыс істейтін адам – архивист. Архивтердегі ақпаратты және материалдарды ұйымдастыру, сақтау және қолжетімді етуді зерттеу мен тәжірибелік қызмет архивтану деп аталады. Сақтау орны архив (Ұлыбританияда көбірек қолданылады), архив (АҚШ-та көбірек қолданылады) немесе қойма деп аталуы мүмкін. «Архив» терминінің компьютерде қолданылуын жазба сақтау мағынасымен шатастыруға болмайды.
An archive is an accumulation of historical records or materials – in any medium – or the physical facility in which they are located. Archives contain primary source documents that have accumulated over the course of an individual or organization's lifetime, and are kept to show the history and function of that person or organization. Professional archivists and historians generally understand archives to be records that have been naturally and necessarily generated as a product of regular legal, commercial, administrative, or social activities. They have been metaphorically defined as "the secretions of an organism", and are distinguished from documents that have been consciously written or created to communicate a particular message to posterity. In general, archives consist of records that have been selected for permanent or long term preservation on the grounds of their enduring cultural, historical, or evidentiary value. A person who works in archives is called an archivist. The study and practice of organizing, preserving, and providing access to information and materials in archives is called archival science. The physical place of storage can be referred to as an archive (more usual in the United Kingdom), an archive (more usual in the United States), or a repository. The computing use of the term "archive" should not be confused with the record keeping meaning of the term.
Этимология
Ағылшын тіліндегі "archive" сөзі француз тіліндегі "archives" (көпше түрі) сөзінен, ал ол латын тіліндегі "archīum" немесе "archīvum" сөздерінен, грек тіліндегі "ἀρχεῖον" (arkheion) сөзінің латын әрпімен жазылған түрінен шыққан. Грек сөзі бастапқыда Архонның – билеуші немесе бас сот судьясының – үйіне немесе тұратын жеріне қатысты болған, онда маңызды мемлекеттік құжаттар сақталып, түсіндірілген; содан кейін оның мағынасы "қалалық әкімшілік" және "мемлекеттік тізілімдер" сияқты ұғымдарды қамтуға дейін кеңейді. Грек сөзінің түбірі – "ἀρχή" (arkhē), ол басқа мағыналармен қатар "билік, кеңсе, үкімет" дегенді білдіреді және "бастау, басқару, үкім ету" мағынасын білдіретін "ἄρχω" (arkhō) етістігінен туындаған (осы сөз "анархия" және "монархия" сияқты ағылшын сөздерінің де түбірі). "Archive" сөзі ағылшын тілінде алғаш рет 17 ғасырдың басында, ал "archivist" сөзі 18 ғасырдың ортасында қолданылған, бірақ осы кезеңдерде екі термин де көбінесе тек шетелдік мекемелер мен қызметкерлерге сілтеме жасаған. 19 ғасырдың соңында ғана олар ішкі қолданыста кеңінен пайдалана бастады. "Archive" сөзінен жасалған сөз – "архивтік".
The English word archive '/ɑr//k//aɪ//v/ is derived from the French archives (plural), and in turn from Latin archīum or archīvum, the romanized form of the Greek ἀρχεῖον (arkheion). The Greek term originally referred to the home or dwelling of the Archon, a ruler or chief magistrate, in which important official state documents were filed and interpreted; from there its meaning broadened to encompass such concepts as "town hall" and "public records". The root of the Greek word is ἀρχή (arkhē), meaning among other things "magistracy, office, government", and derived from the verb ἄρχω (arkhō), meaning "to begin, rule, govern" (also the root of English words such as "anarchy" and "monarchy"). The word archive was first attested in English in the early 17th century, and the word archivist in the mid 18th century, although in these periods both terms were usually used only in reference to foreign institutions and personnel. Not until the late 19th century did they begin to be used widely in domestic contexts. The adjective formed from archive is archival.
Тарих
Ресми құжаттарды сақтау практикасы өте ерте заманнан бастау алады. Археологтар Ебла, Мари, Амарна, Хаттуса, Угарит және Пилос сияқты жерлерде б.з.б. үшінші және екінші мыңжылдықтарға жататын жүздеген (кейде мыңдаған) саз тақташалардан тұратын мұрағаттарды тапты. Бұл жаңалықтар ежелгі әліпбилерді, тілдерді, әдебиетті және саясатты зерттеуге негіз болды. Палестиналық хикая сияқты ауызша әдебиеттер де қауым үшін мұрағаттық функцияларды атқара алады. Мұрағаттарды ежелгі қытайлар, ежелгі гректер және ежелгі римдіктер (оларды Tabularia деп атаған) жақсы дамытты. Дегенмен, олардың мұрағаттары жоғалып кетті, себебі папирус және қағаз сияқты материалдарға жазылған құжаттар саз тақташаларға қарағанда тез бүлінеді. Орта ғасырлардағы шіркеулердің, мемлекеттердің және қалалардың мұрағаттары қазірге дейін сақталып келеді және олардың ресми статусы үзіліссіз сақталған. Олар осы кезеңдегі тарихи зерттеулердің негізгі құралы болып табылады. Англия 1066 жылдан кейін мұрағаттарды және мұрағаттарға қол жеткізу әдістерін дамытты. Швейцария 1450 жылдан кейін мұрағат жүйелерін құрды. Батыста мұрағаттану ғылымының алғашқы негізін 1571 жылғы Якоб фон Раммингеннің және 1632 жылғы Бальдассар Бонифационың "De Archivis libris singularis" еңбегі қалады. Қазіргі мұрағаттық ойлаудың тамырлары Француз революциясына дейін жетеді. Француз Ұлттық мұрағаты (әлемдегі ең ірі мұрағат жинағы, онда б.з. 625 жылға дейінгі жазбалар бар) 1790 жылы революция кезінде революционерлер тәркілеген түрлі мемлекеттік, діни және жеке мұрағаттардан құрылды. 1883 жылы француз архивисі Габриэль Ришу архивтік теория бойынша алғашқы батыс еңбегін жариялады, ол "Traité théorique et pratique des archives publiques" (Мемлекеттік мұрағаттардың теориясы мен практикасы туралы трактат) деп аталды. Онда ол 1841 жылы Наталис де Вайли алғаш рет жариялаған "respect des fonds" архивтік теориясын жүйеледі.
The practice of keeping official documents is very old. Archaeologists have discovered archives of hundreds (and sometimes thousands) of clay tablets dating back to the third and second millennia BC in sites like Ebla, Mari, Amarna, Hattusas, Ugarit, and Pylos. These discoveries have been fundamental to learning about ancient alphabets, languages, literature, and politics. Oral literature, such as Palestinian hikaye, can also have archival functions for communities. Archives were well developed by the ancient Chinese, the ancient Greeks, and the ancient Romans (who called them Tabularia). However, those archives have been lost since documents written on materials like papyrus and paper deteriorated relatively quickly, unlike their clay tablet counterparts. Archives of churches, kingdoms, and cities from the Middle Ages survive and have often kept their official status uninterruptedly to the present. They are the basic tools for historical research on this period. England, after 1066, developed archives and archival access methods. The Swiss developed archival systems after 1450. The first predecessors of archival science in the West are Jacob von Rammingen's manuals of 1571. and Baldassarre Bonifacio's De Archivis libris singularis of 1632. Modern archival thinking has some roots dating back to the French Revolution. The French National Archives, which possess perhaps the largest archival collection in the world (with records going as far back as 625 A. D.), was created in 1790 during the Revolution from various government, religious, and private archives seized by the revolutionaries. In 1883, French archivist Gabriel Richou published the first Western text on archival theory, entitled Traité théorique et pratique des archives publiques (Treaty of Theory and Practice of the Public Archives), in which he systematized the archival theory of the respect des fonds, first published by Natalis de Wailly in 1841.
Пайдаланушылар мен мекемелер
Мұрағаттарда тарихшылар, шежірешілер, заңгерлер, демографтар, кинооператорлар және басқа мамандар зерттеу жүргізеді. Әр мұрағаттағы зерттеу процесі ерекше және мұрағатты ұстап тұратын мекемеге байланысты. Мұрағаттардың көптеген түрлері болғанымен, АҚШ-тағы мұрағатшылардың соңғы санағы бес негізгі түрді бөліп көрсетеді: академиялық, коммерциялық (пайда табу үшін), мемлекеттік, коммерциялық емес және басқалары. Мұрағаттармен байланысты төрт негізгі зерттеу саласы бар: материалдық технологиялар, ұйымдастыру қағидалары, географиялық орналасқан жерлер және адамдар мен адам емес объектілердің өзара байланысты көріністері. Бұл салалар қандай архив құрылып жатқанын анықтауға көмектеседі.
Historians, genealogists, lawyers, demographers, filmmakers, and others conduct research at archives. The research process at each archive is unique and depends upon the institution that houses the archive. While there are many kinds of archives, the most recent census of archivists in the United States identifies five major types: academic, business (for profit), government, non profit, and others. There are also four main areas of inquiry involved with archives: material technologies, organizing principles, geographic locations, and tangled embodiments of humans and non humans. These areas help to further categorize what kind of archive is being created.
Академиялық
Колледждердегі, университеттердегі және басқа да білім беру мекемелеріндегі мұрағаттар көбінесе кітапхана ішінде орналасады, ал мұрағатшы олардың міндеттерін атқарады. Академиялық мұрағаттар мекеменің тарихын сақтау және академиялық қауымға қызмет ету мақсатында құрылады. Академиялық мұрағаттарда мекеменің басқару құжаттары, бұрынғы профессорлар мен президенттердің жеке және кәсіби қағаздары, мектеп ұйымдары мен іс-шараларына қатысты естеліктер, сондай-ақ академиялық кітапхана жабық қоймада сақтауды қалайтын сирек кітаптар немесе дипломдық жұмыстардың түпнұсқалары сияқты материалдар болуы мүмкін. Мұндай мұрағаттардың жинақтарына әдетте алдын ала жазылғаннан кейін ғана кіруге болады, ал кейбіреулері сауал қою үшін белгілі бір сағаттарды қарастырады. Академиялық мұрағаттарды бакалавр студенттер, магистратура студенттері, оқытушылар, қызметкерлер, ғылыми зерттеушілер және жалпы қоғам пайдалана алады. Көптеген академиялық мұрағаттар кітапханасы немесе мектебі үшін қаржы жинауға көмектесу үшін түлектермен байланыс бөлімдерімен немесе басқа да кампустағы мекемелермен тығыз жұмыс істейді. Жұмысқа орналасу талаптары әртүрлі болуы мүмкін. Бастапқы деңгейдегі лауазымдарға көбінесе бакалавриат дипломы талап етіледі, бірақ мұрағатшылар көбінесе тарих немесе кітапхана ғылымы саласындағы жоғары білімге ие (әдетте Америка кітапханалар қауымдастығы сияқты ұйымнан сертификатталған). Жоғары лауазымдарда пән бойынша мамандану жиі кездеседі.
Archives in colleges, universities, and other educational facilities are typically housed within a library, and duties may be carried out by an archivist. Academic archives exist to preserve institutional history and serve the academic community. An academic archive may contain materials such as the institution's administrative records, personal and professional papers of former professors and presidents, memorabilia related to school organizations and activities, and items the academic library wishes to remain in a closed stack setting, such as rare books or thesis copies. Access to the collections in these archives is usually by prior appointment only; some have posted hours for making inquiries. Users of academic archives can be undergraduates, graduate students, faculty and staff, scholarly researchers, and the general public. Many academic archives work closely with alumni relations departments or other campus institutions to help raise funds for their library or school. Qualifications for employment may vary. Entry level positions usually require an undergraduate diploma, but typically archivists hold graduate degrees in history or library science (preferably certified by a body such as the American Library Association). Subject area specialization becomes more common in higher ranking positions.
Кәсіпкерлік (пайда үшін)
Коммерциялық мекемелерде орналасқан архивтер көбінесе жеке бизнеске тиесілі болады. АҚШ-тағы белгілі бизнес архивтерінің мысалдары: Coca Cola (сонымен қатар World of Coca Cola жеке мұражайына ие), Procter and Gamble, Motorola Heritage Services and Archives және Levi Strauss & Co. Бұл корпоративтік архивтер өз компанияларының тарихы мен басқаруына қатысты тарихи құжаттар мен заттарды сақтайды. Бизнес архивтерінің мақсаты – компанияның өткенінің естеліктерін сақтап, корпорацияларға өз брендтерін бақылауға көмектесу. Әсіресе бизнес архивтерінде, құжаттарды басқару архивтердің тарихи жағынан бөлек болады. Осындай архивтердегі қызметкерлердің білімі мен дәрежесі тарих немесе кітапхана саласы бойынша болуы мүмкін. Бұл архивтер көбінесе жұртшылыққа ашық болмайды және оларды тек меншік иесі компанияның қызметкерлері пайдаланады, бірақ кейбіреулері алдын ала келісім бойынша белгілі бір келушілерді қабылдайды. Бизнес архивтері өз компаниясының беделін сақтауға мүдделі болғандықтан, материалдарын қалай пайдалануға болатынына қатысты таңдаулы болады.
Archives located in for profit institutions are usually those owned by a private business. Examples of prominent business archives in the United States include Coca Cola (which also owns the separate museum World of Coca Cola), Procter and Gamble, Motorola Heritage Services and Archives, and Levi Strauss & Co. These corporate archives maintain historic documents and items related to the history and administration of their companies. Business archives serve the purpose of helping corporations maintain control over their brand by retaining memories of the company's past. Especially in business archives, records management is separate from the historical aspect of archives. Workers in these types of archives may have any combination of training and degrees, from either a history or library background. These archives are typically not open to the public and are only used by workers of the owner company, though some allow approved visitors by appointment. Business archives are concerned with maintaining the integrity of their company and are therefore selective about how their materials may be used.
Үкімет
Мемлекеттік мұрағаттар жергілікті және мемлекеттік органдармен, сондай-ақ ұлттық (немесе федералды) үкіметпен сақталатын мұрағаттарды қамтиды. Кез келген адам мемлекеттік мұрағатты пайдалана алады, ал оны жиі пайдаланатындар – журналистер, генеалогтар, жазушылар, тарихшылар, студенттер және үйінің немесе аймағының тарихы туралы ақпарат іздейтін адамдар. Көптеген мемлекеттік мұрағаттар жұртшылыққа ашық, оларды қарау үшін алдын ала жазылудың қажеті жоқ. АҚШ-та Ұлттық мұрағаттар және құжаттар басқармасы (NARA) Колумбия округінде және Мэриленд штатының Колледж-Парк қаласында орталық архивтік нысандарды, сондай-ақ АҚШ-тың барлық аймақтарында орналасқан аймақтық нысандарды ұстайды. Кейбір қалалар мен жергілікті билік органдарының құжаттар қоймалары болуы мүмкін, бірақ олардың ұйымдастырылуы мен қолжетімділігі әртүрлі. Кітапхана ісіне ұқсас, сертификаттау талаптары мен білім де әр штатқа байланысты әртүрлі. Кәсіби бірлестіктер кәсібилендіру қажеттілігін қолдайды. NARA кәсіби даму үшін федералды құжаттарды басқару бойынша сертификатты оқыту бағдарламасын ұсынады. Мемлекеттік және жергілікті мұрағаттардың көпшілігінің қызметкерлері бакалавр дәрежесіне ие, ал көбінесе лауазымдық талаптарға немесе басымдықтарға жоғары білім (мысалы, MA, MLS/MLIS, Ph. D.) және сертификаттар қойылады. English Heritage Archive – ағылшын мұрасының қоғамдық мұрағаты. Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан Ұлттық мұрағаты сол елге қызмет етеді, ал Белфаст қаласындағы Солтүстік Ирландияның мемлекеттік мұрағаты Солтүстік Ирландияның мемлекеттік мұрағаты болып табылады. Англия, Уэльс және Шотландияда округтік құжаттар кеңселері мен басқа да жергілікті билік органдары басқаратын мұрағаттар желісі бар, онда жергілікті үкімет, жер иеліктері, шіркеу және бизнес құжаттары сияқты маңызды жинақтар сақталады. Көптеген мұрағаттар ұлттық «Архивтерге қол жеткізу» бағдарламасына каталогтарды енгізді және жинақтарды онлайн іздеуге болады. Францияда Мәдениет министрлігіндегі Француз мұрағаттары басқармасы (Service interministériel des Archives de France) 2020 жылғы мәліметтер бойынша ұлттық мұрағаттарды (Archives nationales) қадағалайды, олардың физикалық құжаттарының жалпы ұзындығы бір-біріне жақын орналасқан сөрелердің ұзындығымен өлшенгенде, 625 жылға дейін сонатын түпнұсқалық құжаттарды, 74,75 терабайт (74,750 ГБ) электрондық мұрағаттарды, сондай-ақ Ұлттық шетел мұрағаттарын (ANOM, физикалық құжаттар), Ұлттық еңбек мұрағаттарын (ANMT, физикалық құжаттар) және барлық жергілікті мемлекеттік мұрағаттарды (Францияның 100 департаментінің әрқайсысының префектураларында орналасқан департаменттік мұрағаттар немесе ведомстволық мұрағаттар, Париж қаласы, Францияның ірі қалаларындағы 400-ден астам муниципалды мұрағаттар және 12 жаңа аймақтық мұрағаттар) қамтиды, олардың физикалық құжаттары 2020 жылғы мәліметтер бойынша және 225,25 терабайт электрондық мұрағаттарды құрайды. Француз мұрағаттары басқармасының бақылауындағы мұрағаттардың жалпы көлемі әлемдегі ең ірі мұрағат болып табылады. Француз Қарулы Күштері Министрлігінің архиві (Қорғаныс тарихы қызметі, шамамен физикалық құжаттар) және Франция Сыртқы істер министрлігінің архивтері (дипломатиялық архивтер, шамамен физикалық құжаттар) тиісті министрліктермен жеке басқарылады және Франция мұрағаттары басқармасының құзырына жатпайды. Үндістанда Ұлттық мұрағат (NAI) Нью-Делиде орналасқан. Тайваньда Ұлттық мұрағаттар басқармасы Тайбэйде орналасқан. Көптеген үкіметаралық ұйымдар өздерінің тарихи мұрағаттарын сақтайды. Алайда, Еуропалық комиссияны қоса алғанда, бірқатар еуропалық ұйымдар өздерінің мұрағаттарын Флоренциядағы Еуропалық университет институтына тапсыруды жөн көреді.
Government archives include those maintained by local and state governments as well as those maintained by the national (or federal) government. Anyone may use a government archive, and frequent users include reporters, genealogists, writers, historians, students, and people seeking information on the history of their home or region. Many government archives are open to the public, and no appointment is required to visit. In the United States, the National Archives and Records Administration (NARA) maintains central archival facilities in the District of Columbia and College Park, Maryland, with regional facilities distributed throughout the United States. Some city or local governments may have repositories, but their organization and accessibility vary widely. Similar to the library profession, certification requirements and education also varies widely, from state to state. Professional associations themselves encourage the need to professionalize. NARA offers the Certificate of Federal Records Management Training Program for professional development. The majority of state and local archives staff hold a bachelor's degree—increasingly repositories list advanced degrees (e. g. MA, MLS/MLIS, Ph. D.) and certifications as a position requirement or preference. The English Heritage Archive is the public archive of English Heritage. The National Records of Scotland, located in Edinburgh, serves that country; while the Public Record Office of Northern Ireland in Belfast is the government archive for Northern Ireland. A network of county record offices and other local authority run archives exists throughout England, Wales, and Scotland and holds many important collections, including local government, landed estates, church, and business records. Many archives have contributed catalogs to the national "Access to Archives" program and online searching across collections is possible. In France, the French Archives Administration (Service interministériel des Archives de France) in the Ministry of Culture supervises the National Archives (Archives nationales), which possess of physical records as of 2020 (the total length of occupied shelves put next to each other), with original records going as far back as A. D. 625, and 74.75 terabytes (74,750 GB) of electronic archives, as well as the National Overseas Archives (ANOM, of physical records), the Archives nationales du monde du travail (ANMT, of physical records), and all local public archives (departmental archives, or archives départementales, located in the préfectures of each of the 100 départements of France plus the City of Paris, more than 400 municipal archives in the larger towns and cities of France, and 12 newer regional archives) which possess of physical records and 225.25 terabytes of electronic archives (as of 2020). Put together, the total volume of archives under the supervision of the French Archives Administration is the largest in the world. The archives of the French Ministry of Armed Forces (Defence Historical Service, ca. of physical records) and the archives of the French Ministry of Foreign Affairs (archives diplomatiques, ca. of physical records) are managed separately by their respective ministries and do not fall under the jurisdiction of the Archives of France Administration. In India, the National Archives (NAI) are located in New Delhi. In Taiwan, the National Archives Administration are located in Taipei. Most intergovernmental organizations keep their own historical archives. However, a number of European organizations, including the European Commission, choose to deposit their archives with the European University Institute in Florence.
Шіркеу
Ватикан Апостольдық мұрағаты – аса көрнекті шіркеу мұрағаты. Рим-католик және Англикан шіркеулерінде архиепископтықтар, епархиялар және приходтар да өз мұрағаттарын сақтайды. Монте-Кассино, Сент-Галл және Фулда сияқты монастырлық мұрағаттар өте ежелгі болғандықтан ерекше маңызға ие. Осы мұрағаттарда қолжазбалар, пап жазбалары, жергілікті шіркеулердің құжаттары, фотосуреттер, ауызша тарихтар, аудиовизуалды материалдар және архитектуралық суреттер сақталған. Көптеген протестанттық конфессияларда да мұрағаттар бар, олардың ішінде Пресвитериан тарихи қоғамы, Моравиан шіркеуінің мұрағаттары, Оңтүстік баптист тарихи кітапханасы және мұрағаттары, Біріккен методист шіркеуінің мұрағаттары мен тарих орталығы, сондай-ақ Христиан шіркеуі (Мәсіх шәкірттері) бар.
A prominent church archive is the Vatican Apostolic Archive. Archdioceses, dioceses, and parishes also have archives in the Roman Catholic and Anglican Churches. Very important are monastery archives because of their antiquity, like the ones of Monte Cassino, Saint Gall, and Fulda. The records in these archives include manuscripts, papal records, local church records, photographs, oral histories, audiovisual materials, and architectural drawings. Most Protestant denominations have archives as well, including the Presbyterian Historical Society, the Moravian Church Archives, the Southern Baptist Historical Library and Archives, the United Methodist Archives and History Center of the United Methodist Church, and the Christian Church (Disciples of Christ).
Кино, кинофильм, аудио және видео таспалар
Киноархивтер фильмдер, деректі фильмдер, телебағдарламалар және киножурналдар сияқты аудиовизуалды мазмұнды жинақтайды, қалпына келтіреді, зерттейді және сақтайды. Көбінесе, әр елдің өзінің ұлттық аудиовизуалды мұрасын сақтау үшін киноархиві болады. Халықаралық киноархивтер федерациясы 77 елдегі 150-ден астам мекемені біріктіреді, ал Еуропа киноархивтері мен кинотеатрлары қауымдастығы 1991 жылы құрылған 49 еуропалық ұлттық және аймақтық киноархивтердің бірлестігі болып табылады. Фильмдерді сақтау тарихы және осы саладағы әртүрлі тәжірибелерді дамытқан институттар мен ұйымдар туралы толық мәлімет алу үшін Пенелопа Хьюстонның "Фреймді сақтаушылар" кітабына жүгініңіз.
Film archives collect, restore, investigate and conserve audiovisual content like films, documentaries, tv programs and newsreel footage. Often, a country has its own film archive to preserve its national audiovisual heritage. The International Federation of Film Archives comprises more than 150 institutions in over 77 countries and the Association of European Film Archives and Cinematheques is an affiliation of 49 European national and regional film archives founded in 1991. For a comprehensive look at the history of film preservation and the institutions and organizations that developed various practices, see Penelope Houston's Keepers of the Frame.
Коммерциялық емес
Коммерциялық емес мұрағаттарға тарихи қоғамдардағы, ауруханалар сияқты пайда көздемейтін ұйымдардағы және қайырымдылық қорларындағы мұрағаттар жатады. Мұндай мұрағаттар көбінесе белгілі бір тұлғалардың немесе жерлердің құжаттары мен тарихын сақтау үшін жеке донорлардың қаражатымен құрылады. Бұл мекемелер мемлекеттік гранттармен қатар жеке қаржыға да сүйене алады. Қаржы қолжетімділігіне байланысты коммерциялық емес мұрағаттар шағын ауылдық тарихи қоғамнан бастап, мемлекеттік мұрағатпен шайқаса алатын ірі мемлекеттік тарихи қоғамға дейін болуы мүмкін. Осы типтегі мұрағатты пайдаланушылар оны сақтайтын мекемелермен бірдей алуан түрлі болуы мүмкін. Коммерциялық емес мұрағаттардың қызметкерлері кәсіби мұрағатшылар, көмекші мамандықтар немесе еріктілер болуы мүмкін, себебі коммерциялық емес мұрағаттағы лауазымға қажетті білім деңгейі жиынтықты пайдаланатын адамдардың талаптарына байланысты өзгереді.
Non profit archives include those in historical societies, not for profit businesses such as hospitals, and repositories within foundations. Such repositories are typically set up with private funds from donors to preserve the papers and histories of specific people or places. These institutions may rely on grant funding from the government as well as private funds. Depending on the availability of funds, non profit archives may be as small as the historical society in a rural town to as big as a state historical society that rivals a government archive. Users of this type of archive may vary as much as the institutions that hold it. Employees of non profit archives may be professional archivists, paraprofessionals, or volunteers, as the education required for a position at a non profit archive varies with the demands of the collection's user base.
Веб-архивтеу
Веб-архивтеу – Дүниежүзілік желінің бөліктерін жинау және осы жинақты болашақ зерттеушілер, тарихшылар мен жалпы жұртшылық үшін архивтік сайт сияқты мұрағатта сақтау процесі. Желінің өте үлкен көлеміне байланысты веб-архившілер әдетте автоматты жинау үшін веб-шолушыларды пайдаланады. Сонымен қатар, бағдарламалық код пен құжаттаманы, мысалы CPAN-дағыдай, веб-сайтта архивтеуге болады.
Web archiving is the process of collecting portions of the World Wide Web and ensuring the collection is preserved in an archive, such as an archive site, for future researchers, historians, and the public. Due to the massive size of the Web, web archivists typically employ web crawlers for automated collection. Similarly, software code and documentation can be archived on the web, as with the example of CPAN.
Басқа
Кейбір мұрағаттар жіктеуге келмейді. Солтүстік Америкадағы жергілікті американдық тайпаларда тайпалық мұрағаттар бар, ал жеке тұлғалардың құжаттарында жеке мұрағаттар кездеседі. Көптеген мұражайлар өзінің экспонаттарының тегін дәлелдеу үшін мұрағаттарды сақтайды. Архивтік ғылымның ең қарапайым принциптерін қолданып, маңызды құжаттарын ұйымдастырылған түрде сақтауды қалайтын кез келген мекеме немесе тұлға мұрағат құруы мүмкін. АҚШ-та 2004 жылы өткізілген архивистердің санағында архивистердің 2,7%-ы жіктеуге келмейтін мекемелерде жұмыс істеді. Бұл өзін-өзі жұмыспен қамтыған деп көрсеткен 1,3%-дан бөлек көрсеткіш. Тағы бір мұрағат түрі – "Жасырын сырлар" жобасы. Бұл – Калифорния штатының түрме жүйесіндегі әйелдерге жасалған интерактивті куәлік, онда оларға не болғанын айтады. Мұрағаттың мақсаты – өздерін білдіргісі келетін және өздерінің оқиғаларын естігісі келетін әйелдердің әңгімелерін жинау. Бұл жинаққа әйелдердің өз оқиғаларын баяндаған транскрипттері мен аудиожазбалары кіреді. Жеке тұлғаның мұрағатында хаттар, құжаттар, фотосуреттер, компьютерлік файлдар, альбомдар, қаржылық жазбалар немесе күнделіктер болуы мүмкін, олардың ортасы немесе форматына қарамастан. Ұйымның мұрағаты (мысалы, корпорация немесе үкімет) әкімшілік құжаттар, бизнес жазбалары, меморандумдар, ресми хаттар және отырыс хаттамалары сияқты басқа да жазбаларды қамтиды. Кейбір мұрағаттар екі түрдегі жинақтың үйлесімінен тұрады. Мұндай біріктірілген жинақтың мысалы – Виктория университетіндегі трансгендерлік мұрағаттар, онда бүкіл әлемнен жеке тұлғалар мен ұйымдардың көптеген сыйлықтары сақталған. Бұл сыйлықтардың көп бөлігі әлі каталогталған жоқ, бірақ қазіргі кезде цифрлық түрде сақталып, онлайн режимінде көпшілікке қолжетімді етілуде. Арктикалық әлем мұрағаты – Норвегияның Свалбард архипелагында орналасқан коммерциялық деректерді сақтау орталығы. Онда бірнеше елдің тарихи және мәдени маңызы бар деректері, сондай-ақ американдық GitHub компаниясының барлық ашық кодты бағдарламалары сақталған. Деректер арнайы жасалған пленкалар түрінде мәңгілік тоңның тереңіне көмілген болаттан жасалған қақпақта сақталады, деректерді сақтау ортасының 500 жылдан 1000 жылға дейін сақталуы күтілуде.
Some archives defy categorization. There are tribal archives within the Native American nations in North America, and there are archives that exist within the papers of private individuals. Many museums keep archives in order to prove the provenance of their pieces. Any institution or persons wishing to keep their significant papers in an organized fashion that employs the most basic principles of archival science may have an archive. In the 2004 census of archivists taken in the United States, 2.7% of archivists were employed in institutions that defied categorization. This was a separate figure from the 1.3% that identified themselves as self employed. Another type of archive is the Public Secrets project. This is an interactive testimonial, in which women incarcerated in the California State Prison System describe what happened to them. The archive's mission is to gather stories from women who want to express themselves and want their stories heard. This collection includes transcripts and an audio recording of the women telling their stories. The archives of an individual may include letters, papers, photographs, computer files, scrapbooks, financial records, or diaries created or collected by the individual, regardless of medium or format. The archives of an organization (such as a corporation or government) tend to contain other types of records, such as administrative files, business records, memos, official correspondence, and meeting minutes. Some archives are made up of a compilation of both types of collections. An example of this type of combined compilation is the Transgender Archives at the University of Victoria, which contain a multitude of collections of donations from both individuals and organizations from all over the world. Many of these donations have yet to be cataloged but are currently in the process of being digitally preserved and made available to the public online. The Arctic World Archive is a commercially run facility for data preservation located in the Svalbard archipelago, Norway, that contains data of historical and cultural interest from several countries as well as all of American multinational company GitHub's open source code. The data is kept on reels of specially developed film in a steel vault buried deep beneath the permafrost, with the data storage medium expected to last for 500 to 1000 years.
Стандарттау
Халықаралық мұрағат кеңесі (ICA) мұрағаттық сипаттама бойынша бірқатар стандарттарды әзірледі, оның ішінде ISAD(G) – жалпы халықаралық мұрағаттық сипаттама стандарты. ISAD(G) ұлттық стандарттармен бірге қолданылуға немесе елдердің өз стандарттарын жасау үшін негіз ретінде пайдаланылуға арналған. АҚШ-та ISAD(G) «Архивтерді сипаттау: мазмұн стандарты» арқылы іске асырылады, ол көбінесе «DACS» деп аталады. Канадада ISAD(G) Архивтік кеңес арқылы «Архивтік сипаттама ережелері» ретінде іске асырылады, сондай-ақ «RAD» деп те белгілі. ISO қазіргі уақытта стандарттарды әзірлеу жұмыстарын жүргізуде.
The International Council on Archives (ICA) has developed a number of standards on archival description, including the General International Standard Archival Description ISAD(G). ISAD (G) is meant to be used in conjunction with national standards or as a basis for nations to build their own standards. In the United States, ISAD (G) is implemented through Describing Archives: A Content Standard, popularly known as "DACS". In Canada, ISAD (G) is implemented through the Council of Archives as the Rules for Archival Description, also known as "RAD". ISO is currently working on standards.
Қорғау
Көптеген елдерде мұрағаттарда сақталған мәдени мүліктер табиғи апаттар, соғыстар немесе басқа да төтенше жағдайлардың қауіп төндіруімен қоршалып отыр. 1954 жылғы Гаага конвенциясы мәдени мүлікті қорғау туралы және 1999 жылғы оның 2-протоколына сәйкес, мұрағаттар үшін халықаралық серіктестер ЮНЕСКО және Blue Shield International болып табылады. Ұлттық және халықаралық деңгейде мәдени мүлікті сақтау орындарының тұрақты болуын қамтамасыз ету үшін мұрағаттар мен жергілікті Blue Shield ұйымдары арасында көптеген ынтымақтастықтар жасалған. Соғыс кезінде Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақтау операцияларымен жұмыс істеуден өзге, мұрағаттарды қорғау үшін "шабуылға жарамау тізімдерін" құру, азаматтық және әскери құрылымдарды байланыстыру, сондай-ақ жергілікті персоналды оқыту қажет.
The cultural property stored in archives is threatened by natural disasters, wars, or other emergencies in many countries. International partners for archives are UNESCO and Blue Shield International, in accordance with the Hague Convention for the Protection of Cultural Property from 1954 and its 2nd Protocol from 1999. From a national and international perspective, there are many collaborations between archives and local Blue Shield organizations to ensure the sustainable existence of cultural property storage facilities. In addition to working with United Nations peacekeeping in the event of war, the protection of the archives requires the creation of "no strike lists", the linking of civil and military structures, and the training of local personnel.
Шектеулер мен баламалар
Мұрағаттар, негізінен физикалық артефакттар мен баспа құжаттарын қамтитын, көбінесе цифрлық түрінде жаралмаған заттарды цифрландыруға көшуде, олар әдетте сақталады. Бұл іздеу құралдарын және деректер базаларын пайдаланғанда қолжетімділікті арттырады, сондай-ақ архивтің физикалық шектеулерінен тыс сандық материалдардың қолжетімділігін ұлғайтады, бірақ қандай материалдар цифрлық түрде қолжетімді болғанда жоғалу немесе үзіліс болуы мүмкін. Физикалық және цифрлық мұрағаттардың екеуі де әдетте сақтауға, жіктеуге және мұрағаттауға болатын мазмұн түрлері бойынша белгілі шектеулерге ие. Дәстүрлі институционалды мұрағат кеңістіктерінде материалдық заттарға басымдық беріледі, эфемерлік тәжірибелерге, әрекеттерге, салдарларға және тіпті денелерге қарағанда оларға артықшылық беріледі. Мұндай ықтимал жағдайға байланысты басымдық беру, белгілі бір білім түрлерін басымдыққа ие ету немесе кейбір тәжірибелерді басқаларынан жарамдырақ деп түсіндіру нысаны ретінде қарастырылуы мүмкін, бұл мұрағат пайдаланушыларына қолжетімді мазмұнды шектейді, ақпаратқа қол жеткізуге кедергі келтіреді және ықтимал түрде жеткіліксіз өкілдік берілген және/немесе маргиналданған топтар мен олардың эпистемологиялық және онтологиялық көзқарастарын шеттетуі мүмкін. Омния Эль Шакри көрсеткендей, жойылғанмен күресу деколониалды тарихнаманың орталық мәселесі болып табылады. Мұрағаттық құжаттар жетіспеген жағдайда тарихшылар әртүрлі көздер мен әдістерге жүгінеді. Мысалы, Палестина мемлекеттік мұрағатының болмауына байланысты, Накба тарихшыларының көптегені Израиль мемлекеттік мұрағатындағы дереккөздерге сүйенуге мәжбүр болды. Осы өкілдіксіздікке байланысты кейбір белсенділер қазіргі заманғы мұрағат мекемелерін деколонизациялауға тырысады, бұл үшін олар гегемониялық және нәсілшілдік практикаларды қолдану арқылы, анархивизация немесе қарсы мұрағат сияқты бұзушылыққа ұқсас баламаларды енгізу арқылы, қазіргі заманғы мұрағат мекемелеріне қол жеткізе алмайтын немесе оған қаламаған адамдар үшін қиылысты қолжетімділікті басымдыққа айналдыруды мақсат етеді. Қарсы мұрағаттау тұжырымы, ненің мұрағатталуы мүмкін және сондықтан дәстүрлі қазіргі заманғы мұрағаттарда сақталуға таңдалғаны туралы сұрақ тудырады. Қарсы мұрағаттау арқылы қол жетімді нұсқалармен, қазіргі заманғы мұрағаттарда қабылданатын "тарихи дәстүрлі түсініктерге қарсы тұру" мүмкіндігі бар, бұл көптеген архивтік материалдарда жиі кездеспейтін баяндамаларға орын жасайды. Қарсы мұрағаттау практикасының дәстүрлі емес сипаты, белгілі бір тарихи маңызды тәжірибелер, қойылымдар және әдетте дәстүрлі мұрағаттарда орын жоқ жеке немесе мәдени маңызды оқиғалар ішіндегі эфемерлік қасиеттерді сақтауға мүмкіндік береді. Анархивизация және қарсы мұрағаттау практикаларының екеуі де әлеуметтік әділет жұмысына негізделген.
Archives that primarily contain physical artifacts and printed documents are increasingly shifting to digitizing items that did not originate digitally, which are then usually stored away. This allows for greater accessibility when using search tools and databases, as well as an increase in the availability of digitized materials from outside the physical parameters of an archive, but there may be an element of loss or disconnect when there are gaps in what items are made available digitally. Both physical and digital archives also generally have specific limitations regarding the types of content that are deemed able to be preserved, categorized, and archived. Conventional institutionalized archive spaces have a tendency to prioritize tangible items over ephemeral experiences, actions, effects, and even bodies. This type of potentially biased prioritization may be seen as a form of privileging particular types of knowledge or interpreting certain experiences as more valid than others, limiting the content available to archive users, leading to barriers in accessing information, and potentially alienating under represented and/or marginalized populations and their epistemologies and ontologies. As Omnia El Shakry shows, dealing with destruction is a challenge central to decolonial historiography. When faced with a lack of archival documents, historians resort to different sources and methods. For example, due to the lack of a Palestinian state archive, many historians of Nakba had to rely on sources in the Israeli state's archives. As a result of this perceived under representation, some activists are making efforts to decolonize contemporary archival institutions that may employ hegemonic and white supremacist practices by implementing subversive alternatives such as anarchiving or counter archiving with the intention of making intersectional accessibility a priority for those who cannot or do not want to access contemporary archival institutions. The concept of counter archiving brings into question what tends to be considered archivable and what is therefore selected to be preserved within conventional contemporary archives. With the options available through counter archiving, there is the potential to "challenge traditional conceptions of history" as they are perceived within contemporary archives, which creates space for narratives that are often not present in many archival materials. The unconventional nature of counter archiving practices makes room for the maintenance of ephemeral qualities contained within certain historically significant experiences, performances, and personally or culturally relevant stories that do not typically have a space in conventional archives. The practices of anarchiving and counter archiving are both rooted in social justice work.