Кіріспе

Австриялық фортепиано өндірушісі Bösendorfer (L. Bösendorfer Klavierfabrik GmbH) – австриялық фортепиано өндіруші және 2008 жылдан бері Yamaha Corporation компаниясының толық иелігіндегі еншілес кәсіпорны. Bösendorfer стандартты 88 пернелі клавиатурасы бар аспаптармен қатар 97 және 92 пернелі модельдерді де шығаратындығымен ерекшеленеді.

Тарих

Бозендорфер 1828 жылы Игнац Бозендорфер құрған ең көне фортепиано өндірушілердің бірі. Онда жоғары сапалы аспаптар жасалады. 1830 жылы Австрия императорының ресми фортепиано жасаушысы мәртебесі берілді. 1909 жылы компанияны Карл Хуттерстрассер сатып алды, ал 1931 жылы оның ұлдары Александр мен Вольфганг басқаруды қабылдады. 1966 жылы Jasper Corporation (кейін Kimball International аталды), Kimball Pianos компаниясының бас компаниясы Бозендорферді өз бақылауына алды. 2007 жылдың 21 желтоқсанында BAWAG компаниясы Бозендорфердің 100% акцияларын Yamaha Corporation-ға сату туралы келісімге келді. Бозендорфер Венадағы сол зауытта қолмен жасалған фортепианоларын жасауды жалғастыруда. Жыл сайын шамамен 300 премиум фортепиано шығарылады. Бұл инновация өте табысты болды, нәтижесінде пианино стандартты өнімдер қатарына қосылды және әлемдегі ең ізделісті концерттік фортепианолардың біріне айналды. 290 үлгісінің сәттілігінен кейін қосымша сымдар Бозендорфердің басқа да модельдеріне, мысалы, 92 пернелі 225 үлгісіне қосылды. Клавиатураның төменгі бөлігіндегі қосымша пернелер бастапқыда пианиноның стандартты төменгі A пернесі мен сол жақ қабырғасының арасында орналасқан иілмелі панельдің астына жасырылған; жаңа модельдерде бұл құрылғы алынып тасталды, ал қосымша пернелердің беткі жағы стандартты 88 перненің арасында ерекшелену үшін ақ емес, қара түспен боялды. Бозендорфердің дыбысы, әдетте, Steinway & Sons немесе Yamaha сияқты басқа фортепианолардың таза, бірақ толық емес дыбысынан қараңғырақ немесе байырақ деп сипатталады. Imperial Grand фортепианосында бұл ерекше дыбыстың себебі тоғыз қосымша төменгі нотаның болуында. Бұл қосымша пернелер бастапқыда пианиношыларға Бусонидің Дж.С. Бахтың орган шығармаларының транскрипцияларын орындау үшін қосылды, олар үшін 32′ бас түтіктері қажет болды (әдетте педальды органмен ойналады). Басқа музыкалық шығармалардың көп бөлігінде қосымша сымдар тікелей қолданылмайды, сондықтан олар пианиноның дыбыстық сипаттамасына тікелей ойнатылу арқылы емес, кері резонанс арқылы әсер етеді, яғни пианиноның басқа сымдарына соққы берген кезде, дыбысқа қосымша күш қосылады. Сонымен қатар, Бозендорфердің төменгі ноталары, қосымша төменгі пернелерді қоса алғанда, өте қуатты, қиын өнер туындыларында дыбыс көлемін арттырады. Бозендорфер Kuhn фортепианоларының болат конструкциясына 10 Swarovski кристалды әйнегі орнатылған. Миллион долларлық Kuhn фортепианосында 72 кристалл бар. Бозендорфердің концерттік фортепианосының корпусы басқа фортепианолардан өзгеше жасалған. Иілген қаптамалардың орнына, корпус қарағайдың тұтас бөліктерінен жасалып, біріктірілген. Қарағай дыбысты жақсы өткізеді, шағылыстырмайды. Сондықтан Бозендорфер фортепианоларында әдетте нәзік дискі және күшті бас дыбысы болады. Бозендорфер фортепианоларында басқа бірнеше фортепиано брендтерімен ортақ екі ерекшелік бар: бірі – жоғары регистрдегі capo d'astro таяқшасы, ол аспапты қайта құруды жеңілдетеді және, Бозендорфердің айтуынша, пластинкадан жақсы акустикалық оқшаулануды қамтамасыз етеді, дыбыстың жұтылуын азайтады; екіншісі – жеке сымдар, әр сым пластинкадағы жеке бекіткішке орнатылған, көрші сымға қосылмайды. Бұл конструкция тонустың тұрақтылығын жақсартады және сым жыртылған жағдайда тиімді. Бозендорфер ұсынысындағы соңғы жаңалық – CEUS цифрлық концерттік фортепианоның қайта өндіру жүйесі, ол орындауды цифрлық сақтау құралына (магниттік дискке немесе жад чипіне) жазып алатын және қайта ойнататын компьютерлік басқару механизмін қамтиды. Керекті жабдықты көптеген Бозендорфер фортепианоларына орнатуға болады, бұл барлық пернетақта жылдамдығы туралы деректерді boe файлы ретінде жазып, пьесаларды тікелей жазуға мүмкіндік береді. Бозендорфер пернелер мен педаль қозғалыстарын цифрлық файл ретінде жазу үшін өзіндік форматты қолданады.

Модельдер

Bösendorfer 155 см-ден 290 см-ге дейінгі ұзындықтағы (5'1" -ден 9'6") сегіз модельді рояль және 120 см және 130 см биіктіктегі (47" және 51") екі тік пианино жасайды. Императорлық роялі – әлемдегі ең ірі рояльдердің бірі. Әрбір сандық Bösendorfer моделі сантиметрлермен өлшенген ұзындығына сәйкес келеді. Мысалы, 170 модельінің ұзындығы 170 см (шамамен 5'7"). Төмендегі кестелерде қазіргі Bösendorfer модельдері сипатталған:

Тіке пішінді пианинолар

Қазіргі тік пианино модельдері бір тілді емес, алайда бұл әдістер кейіннен қолданыстан шығарылды.

Арнайы және шектеулі нұсқалар

Босендорфер Франц Шуберт, Фредерик Шопен және Франц Лист сияқты атақты композиторлардың есімдерімен аталған, сонымен қатар Босендорфердің 170 және 175 жылдық мерекелеріне арналған ерекше піянолар жасады.

SE фортепианоны қайта шығару

Кимболл компаниясының меншігінде Бозендорфер аз ғана санда 290SE автоматты түрде ойнайтын пианиноларды жасап сатты. «SE» белгісі – бұл механизмді ойлап тапқан Уэйн Стахнке Инжинирингтің негізін қалаушысының есімі. 290 модельі магниттік таспаға жазу және пианиноның электромеханикалық түрде іске қосылуы арқылы ойнату үшін электроника мен механикамен жабдықталған. Microsoft Windows v3.1 операциялық жүйесі шыққаннан кейін 290SE компьютерге қосылып, жазбаларды жасауға, өңдеуге және ойнатуға мүмкіндік берді. 290SE жүйесі – орындаушының ноталарын және оның күшінің деңгейін дәл қайта жасай алатын алғашқы коммерциялық компьютерлік «ойнайтын пианино». Бұл жүйе жоғары құнына байланысты одан әрі дамытылмады және патенттелмеді. Бәсекелес компаниялар 1982 жылы Yamaha Disklavier сияқты патенттелген пианино ойнату технологияларын ұсынды. 1984-1986 жылдар аралығында 37 SE үлгісі өндірілді, оның ішінде 225SE, 275SE және 290SE Imperial модельдік пианинолары бар. 290 модельдерінің бір бөлігі 290SE-ге түрлендірілді, ал өндірістің үштен бірі 90 000 долларға сатылған 290SE пианиноларынан тұрды. 290SE пианиносын зерттеуге жұмсалған еңбектер кейіннен CEUS компьютерлік ойнайтын пианино жүйесінің негізін қалады.

Дизайнерлік үлгілер

Bösendorfer жылына шектеулі санда шеберлік үлгілерін шығарады, олардың әрқайсысын тек оны жасаған күнтізбелік жыл ішінде тапсырыс беруге болады. Дизайнерлік үлгінің мысалы – Bösendorfer Swarovski Crystal Grand пианиносы. 2003 жылы Bösendorfer компаниясының 175 жылдығына арнап үш арнайы пианино жасалды. Әр пианиноның корпусы 8000 кристаллмен және алтын қабаттарымен әшекейленген. Bösendorfer пианино үлгілерін жасаған үш белгілі сәулетші – Теофил Фрайхерр фон Хансен (1866), Йозеф Хоффман (1909) және Ханс Холейн (1990). 1990 жылы Hans Hollein 225 үлгісінен барлығы екі дана ғана жасалды; олардың біреуін Флорида штатының Орландо қаласындағы Grand Bohemian қонақ үйінің демалыс бөлмесінде табуға болады.

Босендорфер суретшілері

Босендорфермен байланысты алғашқы суретшілердің бірі Франц Лист болды, ол кем дегенде бір рет Босендорфер мен Бекштейн пианинолары оның өте күшті ойнауына төтеп бере алатын жалғыз аспаптар деп ойлады. ХХ ғасырдағы танымал американдық композитор-дирижер Леонард Бернштейн де Босендорферде өнер көрсетті. Босендорфер фортепианоларын қолдаған тағы бір ұлы пианист Вильгельм Бэкхаус болды. Өзінің естеліктерінде Артур Рубинштейн Австриядағы концерттен бұрын залдағы Босендорфердің орнына Бекштейнге талап қойғанын еске алады. Орындаудан кейін Босендорфер компаниясының сол кездегі басшысы сахна артына келіп, оның орыс есімдесі Антон Рубинштейннің өте бағалаған фортепианосында ойнаудан бас тартқан жас суретшімен кездесті. Рубинштейн содан кейін Австрияда болған кезде әрдайым Босендорферді іздегенін айтады. 1970 жылдардың соңында Венада өткен концерттен кейін джаз пианині Оскар Петерсон өзінің импресариосы Норман Гранцке: "Қарағым, Норман, бұл қорап қайда барады? Мен де осындай нәрсе керек!" деп айтты. Босендорфер 290-ды ойнағанда оның реакциясы осындай болды. Музыкант-комедияшы Виктор Борге де Босендорфер фортепианосында ойнады. Босендорферді ойнаған көрнекті өнерпаздардың соңғы мысалдары: орыс пианині Свиатослав Рихтер (өз сұхбатында оның жақсы пианиссимо дыбысы мен басқаруы бар екенін мәлімдеді); венгр пианині Андрас Шифф; австриялық пианист Альфред Брендель; итальян пианині Артуро Бенедетти Микеланджели; американдық еркін джаз пианині Сесил Тейлор және американдық әнші-күйші Тори Амос; неміс пианині Вольфганг Рубсам; австриялық пианисттер Фридрих Гулда, Уолтер Клин және Пол Бадура Скода; британ пианиністері Леон Маккаули мен Марк Гассер, сондай-ақ ирланд пианині Джон О'Конор. Украиналық пианист Валентина Лисица Шопен мен Шуберт Листтің DVD-лерін 1925 жылғы модельдегі Босендорферде жазды және 97 пернелі Босендорфер Империалды қолдана отырып, концерттің жаңа видеосын шығарды. Минималистік композитор Шарль Палестина өзінің 1974 жылғы "Струмминг Музыка" композициясын орындау үшін 9 футты Босендорферді таңдады. 1991 жылы оның алғашқы компакт-дискісі ретінде шығарылған, онда 45 минуттан астам Палестина екі нотаны тез ауысып, бірте-бірте кластерлерге қарай кеңейіп, үнемі педальді басып отырады. Музыканың көтерілуіне байланысты (пианиноның біртіндеп төмендеуіне байланысты) гармониканың күшеюі, тыңдаушы пианинода сирек кездесетін түрлі тембрлерді ести алады. Джаз пианині Кит Джаррет 1975 жылы 24 қаңтарда Германияның Кёльн қаласындағы Кёльн опера театрында сололық импровизацияларын (оның Köln концерті) Bösendorfer аспаптарында орындады және 1981 жылы Steinway & Sons әртісі болды. Джаз әншілері / пианиношылар Нина Симон мен Ширли Хорн өздерінің мансабында көптеген рет Bösendorfer-де өнер көрсетті. Жақында Broadway.com сайтына берген сұхбатында, Академия сыйлығын жеңіп алған композитор Стивен Шварц өзінің музыкалық "Wicked" алғашқы табысынан кейін Bösendorfer сатып алғанын мәлімдеді.

Жазбалар

Бозендорфер пианинолары көптеген жазбаларда кездеседі. Мысалы:

Классикалық (XIX ғасырдағы Босендорфер пианоларымен жазылған жазбалар)

Вольфганг Бруннер, Майкл Шоппер. Антон Брукнер. Фортепианолық туындылар. Лейбл: CPO. Бозендорфер фортепианосында орындалған (1835 жылға дейін). Кристоф Эггнер. Антон Брукнер. Кицлер зерттеу кітабынан фортепианолық пьесалар. Лейбл: Gramola. Харди Риттнер, Тёнис ван дер Зварт. Иоганн Брамс. Алғашқы фортепианолық туындылар, 2-том. Лейбл: Dabringhaus und Grimm (MDG). Игнац Бозендорфер фортепианосында орындалған (1849-1850). Изабель Фауст, Александр Мельников, Тёнис ван дер Зварт. Иоганн Брамс. Қос мүйізді үштік, Op. 40, скрипкалық соната, Op. 78, фантазиялар, Op. 116. Лейбл: Harmonia Mundi. Бозендорфер фортепианосында орындалған (1875). Изабель Фауст, Александр Мельников. Альберт Дитрих, Роберт Шуман, Иоганн Брамс. Скрипкалық сонаталар, Op. 100 және 108. Лейбл: Harmonia Mundi. Бозендорфер фортепианосында орындалған (1875). Александр Мельников. Франц Шуберт, Фредерик Шопен, Франц Лист, Игорь Стравинский. Төрт фортепиано, төрт пьеса. Лейбл: Harmonia Mundi. Алоис Графф (1828-1835), Эрард (1837), Бозендорфер (1875) және Штайнвей (2014) фортепианоларында орындалған. Итальяндық фортепианолық квартеті. Иоганн Брамс. Фортепианолық квартеттер, Op. 25, 26 және 60. Лейбл: Symphonia. Бозендорфер фортепианосында орындалған (1880). Мария Мильштейн, Йозеф Де Бэнхоувер. Иоганн Брамс. Брамстың Мюрццушлагтағы үй концерті, 23 тамыз 1885. Лейбл: Брамс мұражайы, Мюрццушлаг. Людвиг Бозендорфер фортепианосында орындалған (1882). Симона Айзингер, Зузана Ференчикова. Сергей Рахманинов, Роберт Шуман, Иоганн Брамс, Рихард Штраус. Жақындары. Лейбл: Schwechtenstein Records. Иоганн Баптист Штрейхер (1847), Фридрих Эрбар (1878) және Людвиг Бозендорфер (1893) фортепианоларында орындалған. Александр Бейли, Джон Твейтс. Иоганн Брамс. Виолончель және фортепианоға арналған сонаталар, Төрт жынды ән. Лейбл: Somm. Карл Рёниш (1860), Эрбар (1877) және Штрейхер (1878) фортепианоларында орындалған. Радослав Квапил. Антонин Дворжак. Дворжактың фортепианолық туындылары. Лейбл: Alto. Композитордың жеке Бозендорфер фортепианосында орындалған (1879). Радослав Квапил. Антонин Дворжак. Дворжактың фортепианолық туындылары, II том. Лейбл: Alto. Композитордың жеке Бозендорфер фортепианосында орындалған (1879). Ян Михайлс. Антонин Дворжак. Сюита, Op. 98, Поэтикалық көңіл-күйлер, Op. 85, Юморескалар, Op. 101. Лейбл: Eufoda. Бозендорфер фортепианосында орындалған (1884). Ян Михайлс. Иоганн Брамс. Klavierstücke & Intermezzi, Op. 116-119. Лейбл: Eufoda. Бозендорфер фортепианосында орындалған (1884).

Халықтық

Виктор Борге көптеген шоуларында Бозендорфер пианоларын қолданғанымен танымал болды. Питер Бенс Тотоның «Africa» әнінің каверін жазу үшін Бозендорфер 290 Imperial пианосын пайдаланды. Ричард Клейдерман өзінің жазбаларында Бозендорферді қолданды. Элвис Костелло «Punch the Clock» альбомында. Оскар Питерсон 1977 жылдан 2006 жылға дейін Бозендорферді дерлік эксклюзивті түрде қолданды. Queen тобының Брайан Мей мен Фредди Меркьюри «Flash» әнінде Бозендорферді пайдаланды. Питер Габриэль «Up» альбомында. Рик Райт Pink Floyd тобының «Wish You Were Here» альбомынан «Shine On You Crazy Diamond (Part 8)» әнінде Бозендорфер роялінде орындады. Роджер Уотерс «Desert Island Discs» бағдарламасындағы сүйікті зат ретінде Бозендорфер роялін («9 фут 6 дюйм») таңдады, бірақ бұл «Арсенал» футбол клубының ойындарын көру үшін спутниктік байланысқа рұқсат берілмегеннен кейін ғана болды. Рик Астли «Cry for Help» бейнеклипінде Бозендорфер роялінде ойнады. Брэдли Джозеф «Rapture» альбомында. Джованни Аллеви «13 Dita» альбомында. Композитор Джим Штайнманның айтуынша, Рой Биттан 1977 жылы Meat Loaf-тың «Bat Out of Hell» альбомында Бозендорферде орындаған, бұл Штайнманның Yamaha пианоларын ұнатуынан айырмашылықты білдірді. Доктор Зло Остин Пауэрс фильмдерінде Бозендорфер Imperial пианосында ойнайды («böse» неміс тілінде «жаман» деген мағынаны білдіреді). Mini Me «mini Bösendorfer Imperial» пианосында орындайды. Грек композиторы Вангелис 1975 жылғы «Heaven and Hell» және 1979 жылғы «China» альбомдарында Бозендорфер роялін пайдаланды. Әнші-сазгер Тори Амос 1993 жылдан бері тек Бозендорфер пианоларында ғана жазба жасап, гастрольдік сапарларға шығады. Кит Джарретт «The Köln Concert» концертінде. Muse рок-тобының Мэтью Беллами жақында Бозендорферді қолдана бастады. Above & Beyond электронды би музыкасы тобы 2012 жылғы «Small Moments» әнінде Paavo Siljamäki-нің Бозендорфер роялін пайдаланды. The Who рок-тобының Pete Townshend-і Ramport Studios-та жазылған және «The Kids are Alright» фильмінде көрсетілген «Who Are You» әнінде үлкен Бозендорферде орындайды. Тори Амос 1994 жылдан бері Бозендорферді қолдайды. Ол өзінің Бозендорферімен жазба жасап, гастрольдік сапарларға шығады.

Жалпы әдебиеттер

Лари (2007). 2007–2008 жылдарға арналған "Пиано кітабына" жылдық қосымша. Бруксдейд баспасы және (электрондық нұсқасы). Лари (2001). "Пиано кітабы". Брукссайд Пресс. Кунц, Йоханнес (2002). "Бозендорфер: Тірі аңыз". Molden Publishing Co.