Кіріспе

Англия Банкінің ресми пайыздық мөлшерлемені шешетін комитеті – Ұлыбританияның ақша-кредит саясаты комитеті (МКБ). Бұл комитет жылына сегіз рет үш жарым күнге жиналып, Ұлыбританиядағы ресми пайыздық мөлшерлемені (Англия Банкінің базалық мөлшерлемесін) анықтайды. Сонымен қатар, ол үкіметтің ақша-кредит саясатының басқа да аспектілерін, мысалы, сандық жеңілдету және болашаққа қатысты бағдарламаларды басқаруға жауапты. Комитет тоғыз мүшеден тұрады, оның ішінде Англия Банкінің басшысы бар. Оның негізгі міндеті – үкімет белгілеген мақсатқа сәйкес, тұтыну бағаларының индексін (CPI) арқылы өлшенетін инфляцияны қалыпқа келтіру, қазіргі уақытта бұл мақсат жылына 2% құрайды (2019 жылғы мәлімет бойынша). 2013 жылдың наурыз айында экономикалық өсімді және жұмыспен қамтуды қолдау мақсаты күшейтілді. Комитет 1997 жылғы 6 мамырда, сол жылғы жалпы сайлаудан кейін бес күн өткен соң құрылды және 1998 жылғы Англия Банкі туралы заңмен пайыздық мөлшерлемені белгілеуге ресми жауапкершілік берілді. Комитет саяси ықпалдан тәуелсіздікке және пайыздық мөлшерлемелерді анықтауда сенімділікке қол жеткізуге бағытталған. Әрбір мүше бір дауысқа ие және өз шешімдері үшін жауапкершілікке тартылады: комитет отырыстарының толық хаттамасы ақша-кредит саясаты туралы шешімдермен бірге жарияланады, ал мүшелер жыл бойында түрлі іс-шараларда Қазынашылық комитетінің алдында есеп береді және кең аудиториямен сөйлейді.

Мақсаты

Комитет Ұлыбританияның ақша-несие саясатын қалыптастыруға жауапты, көбінесе банктерге қарыз беретін ставканы белгілеу арқылы (ресми түрде Англия банкінің базалық ставкасы немесе қысқаша BOEBR). Комитеттің екінші мақсаты – үкіметтің экономикалық саясатын қолдау және оның өсу мен жұмыспен қамту жөніндегі мақсаттарына жетуіне көмектесу. MPC фискалдық саясатқа жауапты емес, ол Қаржы министрлігінің құзыретінде. Комитет өткен күзде ставкаларды төмендетуді бастаған еді, бірақ мұндай өзгерістердің нәтижесі екі жылға дейін көрініс бермейді және ставкалар нөлден төмен түсе алмайды. 2009 жылдың наурызында инфляция деңгейі өте төмен болғандықтан және пайыздық ставкалар 0,5%-ға жеткенде, MPC сандық жеңілдету (QE) процесін бастауға шешім қабылдады – экономикаға тікелей ақша құю арқылы. Бұл банкке мемлекеттік облигацияларды (гильттерді) және жеке компаниялар шығарған жоғары сапалы қарыздың аз бөлігін сатып алуға мүмкіндік берді. Бастапқыда APF портфелінің маңызды бөлігі гильттер емес-тін, бірақ 2015 жылдың мамыр айына қарай APF-тың барлығы гильттерден тұрды. 2013 жылдың 7 тамызында банк төрағасы Марк Карни болашақ инфляцияны бақылау үшін үшінші құрал ретінде комитеттің алғашқы бағытталған нұсқауларын жариялады. MPC-ны сынға алудың негізгі себебі – инфляцияға басымдық берудің өсу мен жұмыспен қамтуға зиян келтіруі және QE енгізу мен басқару комитетті саясиландыру қаупін тудыруы.

Тарих

Дәстүр бойынша, Ұлттық банк пайыздық мөлшерлемелерді белгілейтін. 1992 жылғы реформалардан кейін шенеуніктер тұрақты түрде отырыстар өткізіп, хаттамаларды жариялады, бірақ үкіметтен тәуелсіз болған жоқ. Заң үкіметке баға тұрақтылығы, өсім және жұмыспен қамту мақсаттарын жыл сайын белгілеу міндетін жүктеді. Үкімет Монетарлық саясат комитеті (МСК) үшін инфляция бойынша бастапқы мақсатты көрсеткішті RPI X инфляция өлшемі бойынша жылына 2,5%-ға белгіледі, бірақ 2003 жылы бұл көрсеткіш 2%-ға өзгертілді. 1998-2006 жылдар баға тұрақтылығының беспрецеденттік кезеңін көрді – осы кезеңде инфляция мақсаттан бір пайыздық тармақ шегінде сақталды, бұрынғы болжамдарға қарамастан, ол уақыттың 40% немесе одан да көп бөлігінде мақсаттан тыс болуы мүмкін еді. Ұлттық банк комитеті үшін 2007 жылы жасалған есепте МСК-нің үкіметтен тәуелсіздігі «қысқа мерзімді саяси факторлардың пайыздық мөлшерлемені анықтауға ықпал ету мүмкіндігін азайтты» делінген. МСК құрылуы «бірден сенімділікті арттырды» делінген. Алайда, 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысы осы тұрақты кезеңді аяқтады, және 2007 жылдың 16 сәуірінде губернатор (сол кезде Мервин Кинг) канцлерге (Гордон Браунға) МСК-нің алғашқы ашық хатын жазып, инфляцияның жылына 2% мақсаттан бір пайыздық тармақтан (3,1%) көп ауытқу себебін түсіндірді. 2013 жылдың ақпан айына дейін ол канцлерлерге 14 хат жазды. 2008 жылдың қазаны мен 2009 жылдың наурызы аралығында базалық мөлшерлеме дефляцияны болдырмау және өсімді ынталандыру үшін алты рет төмендеп, 0,5%-ға дейін жетті. 2009 жылдың наурыз айында МСК экономикаға бастапқыда 75 миллиард фунт стерлинг құйып, сандық жеңілдету бағдарламасын іске қосты. 2010 жылдың наурызына қарай ол сандық жеңілдетуге бөлінген қаражат көлемін 200 миллиард фунт стерлингке дейін арттырды, бұл көрсеткіш кейіннен 2011 жылдың қазан айынан кейінгі айларда тағы 75 миллиард фунт стерлингке дейін артты. МСК 2012 жылдың ақпан және шілде айларында 50 миллиард фунт стерлинг көлемінде сандық жеңілдетудің тағы екі раундын жариялады, бұл жалпы сомасын 375 миллиард фунт стерлингке жеткізді, сонымен бірге базалық мөлшерлемені 0,5%-да ұстады. 2015 жылдың сәуірінде 0,1%-ға дефляция болды, бұл 1960 жылдардан бері бірінші рет жағымсыз ТТӨ өсімі болды және екінші хатты тудырды. 2015 жылдың ақпанына дейін Карни мұндай бес хат жазды. 2016 жылдың маусым айында Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығуы туралы дауыс беруден кейін МСК базалық мөлшерлемені 0,5%-дан 0,25%-ға дейін төмендетті, бұл 2009 жылдың наурызынан бері бірінші өзгеріс болды. Сонымен қатар, ол 60 миллиард фунт стерлинг бағаланған сандық жеңілдетудің тағы бір раундын жариялады, бұл жалпы сомасын 435 миллиард фунт стерлингке жеткізді.