Кіріспе

Мәскеудің бірінші патриархы, 1589–1605 жылдар аралығында.

Әйүп (Иов, Iov), сондай-ақ Мәскеулік Әйүп (19 маусым 1607 күні қайтыс болған), Мәскеу және Бүкіл Ресейдің бірінші патриархы болды. Орыс православие шіркеуі оны қасиетті кісі ретінде құрметтейді. 1587 жылдан 1589 жылға дейін Мәскеу және барлық Русь митрополиті болды. Константинопольдің Экуменикалық патриархының келісімінсіз Мәскеуде тағайындалған он жетінші митрополит болды, бұл сол кездегі қалыпты жағдай еді. 1589 жылы Константинополь патриархы Еремия II Әйүптің каноникалық мәртебесін бекітіп, оны патриарх дәрежесіне көтерді.

Ерте өмір

Оның туған аты Иоанн (Иоанн, Жоханның бір түрі) еді. Жасөспірім кезінде Иоанн Киелі кітаптың көп бөлігін жатқа біліп, монах болуға тырысты. Бірақ әкесі оның үйленуіне талап етті. Бір күні Иоанн әкесінен туған қаласы Старицадағы (Тверь облысы) Успенский монастырындағы рухани кеңесшісімен кездесуге рұқсат сұрады. 1551 жылы монастырға келген соң, Иоанн бірден монахқа ант беріп, Әйүп деген діни есімді қабылдады.

Мансап

15 жыл бойы монастырьда тұрған Әйүп, ақыры 1566 жылы Иван Қорқыныштың көмегімен монастырьдың аббаты болды. Иван Қорқыныш Опричнина кезінде Старицаны өз резиденциясы еткен болатын. Дебра А. Коултердің айтуынша, "Әйүп өте қарапайым, мінсіз моральды, заманына сай білімді, шіркеутің игілігі үшін және православие дінін тарату үшін жұмыс істеген адам ретінде танымал болды". 1571 жылы Әйүп Мәскеуге ауыстырылып, Симонов монастырының аббаты болып тағайындалды. 1575 жылы Новоспасский монастырының аббаты болды. 1581 жылы Әйүп Коломна епископы болып киеленді. Ол орташа ептілікке ие болғанына қарамастан, Борис Годуновтың назарын өте әдемі түрде ең ұзақ дұғаларды жатқа айту қабілетімен аударды. Федор I билігі кезінде (оның үкіметін Борис Годунов басқарған), 1587 жылы Әйүп Ростов архиепископы және Мәскеу мен Бүкіл Ресей митрополиті болып тағайындалды.

Патриархат

Ресейдегі шіркеу билігін нығайту қажеттігін түсінген Годунов Константинополь патриархы Еремия II-ді Ресейде патриархат құруға көндірді. 1589 жылғы 5 ақпанда (26 қаңтар, Ж.С.) Әйүп Мәскеу және Бүкіл Ресейдің алғашқы патриархы болып сайланды. Ол өзінің барлық ықпалын жүзеге асырып, Борис Годуновтың Ресей тағына көтерілуіне зор үлес қосты. Алайда, Әйүп Годуновтың шетелдік профессорлармен Мәскеуде университет ашу туралы ұсынысын мақұлдамады, себебі олардың ықпалы мен православиеден өзге сенімдері ағымнан шығушылықты таратып, Ресей шіркеуінің тазалығына қауіп төндіреді деп санады. Әйүптің басшылығымен орыстар діни қызметтерде қолданылатын кітаптарды түзетіп, оларды баспаға дайындады. Ол 1588 жылы Василий Гүлбаяны, Иосиф Волоцкийді және басқаларын қасиетті деп жариялауға (дәріптеуге) көмектесіп, олардың есімін еске алуды тапсырды. Патриарх Әйүп жаңа соборлар мен монастырлар салуды, сондай-ақ жақында бағындырылған Астрахан хандығында және Сібірде христиандық миссионерлік қызметті қолдады. Ол сонымен қатар Грузияның католикосы Николай V-ке хат жазысып, онымен сыйлықтар алмасты. 1591 жылы tsarevich Дмитрий Ивановичтің құпия өлімінен кейін Әйүп Борис Годуновты әр қадамда қолдап, оның өлімінің қылмыстық іс емес екенін қабылдады. 1591 жылы ол Угличтегі tsarevich Дмитрийдің өлімі бойынша ресми тергеуді жетекшілік етті. Шіркеу кеңесімен және боярылар думасымен кеңескеннен кейін патриарх өз шешімін жариялады: tsarevich өзін-өзі пышақтап, кімнің де болмасын өлтірмеген. Сол жылы ол Мәскеудегі Донской монастырының негізін қалады.

Азаматтық мансап

1598 жылы патша Федор I қайтыс болғаннан кейін және оның әйелі Ирина Годунованың тақты қабылдаудан бас тартқаннан кейін, патриарх Әйүп 1598 жылы мемлекет басшысы болды. Борис Годуновтың патриарх лауазымына тағайындалуы үшін риза болғандықтан, Әйүп оның патшалыққа үміткерлігін Жер жиналысына (Земский соборына) ұсынды. 1598 жылдың 21 ақпанында ол Новодевичье монастырына Борис Годуновқа діни шеру ұйымдастырып, одан тақты қабылдауын өтінді. Әйүп Жалған Дмитрий I-нің қатал сыншысы ретінде танымал болды және Мәскеу халқын қайтыс болған патшаға адал болуға көндіруге тырысты. Жалғанның қарулы қолдаушылары Успенский соборында шабуыл жасады, ал бояр П. Ф. Басманов Әйүпті сатқын деп жариялады. Әйүптің лауазымынан ресми түрде шеттетілуі 1605 жылдың 24 маусымында болды, онда кеңес оның қарттығы мен денсаулығының нашарлауына байланысты зейнетке шығуын жариялады. Сол кеңес патриарх Игнатийге құрметті атақ беру туралы хабарлады. Әйүп Старицадағы монастырға жер аударылды, онда ол толығымен соқыр болды. Әйүптің орнын Рязань архиепискобы Игнатий басты, және ол тек Жалған Дмитрий I-нің өлтірілуінен, патриарх Игнатийдің Ғажайып монастырында тұтқындалуынан және Ресейдің Василий IV патшалығына ие болуынан кейін ғана Мәскеуге оралды. 1607 жылдың 20 ақпанында патша Василий Шуйскийдің өтініші бойынша патриархтар Гермоген мен Әйүп Мәскеу Кремліндегі Успенский соборында бірлесіп қасиетті литургия өткізді, онда ол Мәскеу халқын кешіріп, оларға батасын берді.

Өлім

Ол 1607 жылы ауыр сырқатпен қайтыс болды. 1652 жылы Әйүптің қасиетті қалдықтары Мәскеу Кремлінің Успение соборына көшірілді, және олар бүгінгі күнге дейін сонда сақталып тұр. 1989 жылы Ресей православие шіркеуі Патриарх Әйүпті қасиетті деп жариялады.