Кіріспе

Рюкока – жапондық музыка жанры. Бастапқыда бұл термин жапон тілінде «танымал музыканың» кез келген түрін білдіретін және Эдо дәуірінің коммерциялық музыкасына қолданылатын хайариутаның қытайша оқуы. Сондықтан, Хэйан дәуірінде император Го-Сиракава қолдаған имаё – бұл рюкоканың бір түрі. Алайда, бүгінде рюкока 1920 жылдардың соңынан 1960 жылдардың басына дейінгі жапондық танымал музыканы білдіреді. Рюкоканың кейбір бастаулары батыс классикалық музыкасынан қалыптасқан. Рюкока ақырында екі жанрға бөлінді: энка және поппусу. Энкадан айырмашылығы, классикалық рюкока әндері кобуши әдісін қолданбады. Рюкока легато қолданды. Бин Уэхара мен Йосио Табата қазіргі заманғы кобуси әнінің негізін қалаушылардың бірі саналады. Көптеген композиторлар мен әншілер рюкока саласында ресми наградаларға ие болды; Ичиро Фудзияма және композиторлар Масао Кога мен Рёичи Хаттори кейінгі жылдары Халықтың құрметті сыйлығын алды. Энка рюкокадан бөлініп шықса да, соңғы жанрдың көптеген әншілері оның стильдік мұрагеріне қарсы күшті наразылық білдірді. 1981 жылғы сұхбатта Норико Авайя: «Мен энканы естіген сайын, музыкадан қашықтауым керек, себебі мен құсуды сезінемін» деді.

1914-1927: Шығуы

1914 жылы Сумако Мацуидің Синпей Накаяма жазған "Катюша әні" Жапониядағы "Қайта тірілу" туындысының тақырыбы ретінде пайдаланылды. Әннің пластинкасы 20 000 дана сатылды. Бір теория бойынша, бұл алғашқы риукока әні, ол Хогетсу Шимамураның тапсырысымен жасалған: "жапон халық музыкасы мен батыс музыкасының арасындағы мелодия". Дегенмен, enka (演歌師) деп аталатын көше музыканттары Шова дәуірінің басында "Виктор компаниясы" сияқты жазба компаниялары әндер шығара бастағанға дейін танымал болды. Мацуи Шимамураның қайтысынан кейін өмірден қол үзгенімен, Накаяма музыкасын дамытуды жалғастырды. Оның мансабында 1921 жылы жарық көрген "Теру теру бозу" сияқты 3000-ға жуық ән жазды. Накаяма жапондық дәстүрлі музыканы негізгі күшпен нотаға түсіру стиліне көшірді. Оның 1921 жылғы "Sendō Kouta" (船頭小唄) әні кейіннен әртүрлі әншілермен қайта орындалды, бірақ ең алдымен скрипкадағы enka шебері Сюньё Тоттори (鳥取春陽) оркестрмен бірге орындауымен танымал болды. Бұл әнде қолданылған пентатоникалық гамма "төртінші және жетінші сатысы жоқ минор гаммасы" болды. Алайда, дәстүрлі жапон музыкасы тең темпераментті қабылдамағандықтан, гаммаға негізделген музыкада аккордтар мен гармонияны беру қиын болды. Накаяманың әндері жапон халық музыкасы – миньёға негізделген, бірақ сонымен қатар батыс музыкалық стилін де қабылдады. Сондықтан оның музыкасы "Шин Миньё" (新民謡) деп аталды.

1931-1937: Халықтың көбейуі

Елдің алғашқы ірі жұлдыздарының бірі әнші Ичиро Фудзияма және композитор Масао Кога болды. Кога батыс джазы мен жапондық додоицудың бірігуін бастауға тырысты. Фудзияманың 1931 жылы жазған "Sake wa Namida ka Tameiki ka" (酒は涙か溜息か) әнін Кога жазған, ол Жапонияда үлкен хит болды. Бұл ән Фудзияманың ән салған және Коганың гитарада ойнаған өнерінің үйлесімін тудырды. Дегенмен Фудзияма Токио музыка мектебінде батыс классикалық музыкасына маманданған элиталық студент еді. Рюкока әндері көбінесе "Эро Гуро Нансенсу" тақырыптарын қамтыды. Сол кезде мектеп риукоканы жаман қалып деп санағандықтан Фудзияма бір рет мектептен шеттетілді, бірақ мектеп профессоры Клаус Прингсхайм аға Фудзияманың қуылмауына қарсы болғандықтан ол мектептен шығарылмады. Кацутаро мен Иссей Мисима "Токио Ондо" әнін дуэт ретінде жазды. Әнді Синпей Накаяма жазған және 1933 жылы жарық көрген. "Tokyo Ondo" синглі 1,200,000 дана сатылды. Фудзияма батыс классикалық әндерін орындағанда, бұл әндер "кайокёку" деп аталды, бірақ "кайокёку" термині NHK-да риукоканың тағы бір атауы ретінде қолданыла бастады. Басында Кога Фудзиямамен жақсы қарым-қатынаста болды, бірақ олар бір-бірінен алыстады, себебі Кога "жапон" музыкасын іздеді. Ал Йоши Фудзивара риукокадан өзін мүлдем шектеді және 1934 жылы Фудзивара операсын құрып, жапон операсының негізін қалады. Сопрано әншісі Норико Авайя да риукока әнін шырқады, бірақ Тойо музыка мектебі бір кезде оның бітіруін жойды. Оны "Блюз патшайымы" деп атады, бірақ "блюз" термині әннің атауы ғана еді. Косеки 1937 жылы шыққан "Роэй но Ута" (露営の歌) әнін жазды. Ән B-жағында болғанымен, 600,000 дана сатылды. 1937 жылы шыққан "Aikoku Kōshinkyoku" (愛国行進曲) әнінің 1,000,000 данасы сатылды. Алайда, Рёичи Хаттори сияқты жапон джаз музыканттары соғыс әндерін жазуға құлшыныс танытпады. Оның ұлы Кацухиса Хаттори ол ұлтшыл емес екенін және жапондық соғыс әндері музыкалық жағынан энка болғандықтан, тіпті олар соғыс әндерін жасағысы келсе де, техникалық тұрғыдан оларды жасай алмайтынын мәлімдеді. Тынық мұхит соғысы басталғаннан кейін көптеген соғыс әндері жасалса да, Нобору Кирисима мен Акико Футаба орындаған "Kōgen no Tsuki" (高原の月) лирикалық ән ретінде танымал болды. Соғыс аяқталуға жақын болғанда, тақырыптарда Ату шайқасы, Гуадалканал операциясы және Маршалл аралдары операциясы сияқты қорқынышты оқиғалар бейнеленді. Соғыстан кейін, соғыс кезіндегі әндер тіпті Жапонияда да тарихи маңыздылығына қарамастан, тыйым салынған әндер ретінде қарастырылды. Соғыстан кейін, Нагано префектурасында Гёкуон хабарын естіген Таро Шоджиге оның көптеген әндерін орындауға тыйым салынды, өйткені олар ұлтшылдық деп саналды. 1944 жылы Шанхайға көшіп келген Рёичи Хаттори соғыстан кейін жапондық поппусу музыкасын дамытуға үлес қосты. Ол 1949 жылы "Kappa Boogie Woogie" әнімен дебют жасады. Хатторидің "Аой Санмяку" (青い山脈) атты әні, оны Ичиро Фудзияма мен Мицуэ Нара орындады, Жапониядағы соғыстан кейінгі жылдары үлкен хитке айналды. "Нагасаки но Кане" Такаси Нагайдың "Нагасаки қоңырауы" кітабына негізделген әнді Фудзияма 1949 жылы орындады. Фудзияма 1951 жылы "Нагасаки но Кане" әнімен 1-ші Кохаку Ута Гассендегі барлық әншілердің соңғы әншісі болды. Чиеми Эри 1952 жылы дебют жасады, ал Изуми Юкимура 1953 жылы дебют жасады. Фудзияма 1954 жылы NHK телеарнасына ауысып, өзінің бастапқы стиліне – классикалық музыкаға оралды. Ол "Hotaru no Hikari" концертімен Кохаку Ута Гассенде дирижер болып қызмет етті.

1955-1963 жж.: Музыканың өзгеруі

Хибари Мисора, Хачиро Касуга, Мичия Михаси және Чиёко Шимакура сияқты жаңа әншілер ескі әншілер танымалдылығы төмендеген кезде танымал болды. Сол шақта жапон композиторлары Тору Фунамура мен Минору Эндоның "Энка", Тадаси Йошиданың "Муд Каё", Хачидай Накамура мен Хироси Миягаваның "Джаз" сияқты өз жанрларын қалыптастырды. Әнді Риукю аралдарынан келген Масанобу Токучи жазған. Фунамураның композициясымен жазылған Касуганың 1955 жылғы "Wakare no Ipponsugi" әні де хитке айналды. Фунамура сонымен қатар Мичия Михашидің 1955 жылғы "Аноко Га Наитеру Хатоба" әнін жазды. Риокиоку әншілері Харуо Минами мен Хидео Мурата жапондық танымал музыкасына қосылды. Хачиро Касуга, Мичия Михаси және Хидео Мурата кейіннен энка деп аталатын жанрды қалыптастырды. Сакамотоның 1961 жылғы "Ue o muite arukō" синглі, Накамураның туындысы, Жапонияда үлкен сәттілікке жетті. Ал Хидео Муратаның 1961 жылғы "Ошо" (王将) синглін Тору Фунамура жазған, ол Жапонияда бір миллионнан астам дана сатылды. 1962 жылдың 5 маусымында Сабуро Китадзима "Бунгача Буши" синглімен дебют жасады. Фунамура 1962 жылы Китадзиманың "Намида Буне" (なみだ船) әнін жазды. Хироси Миягава "The Peanuts" тобының 1962 жылғы "Furimukanaide" әнін жазды. "The Peanuts" тобы "Mothra's Song" әнін де орындады, ал оның авторы – Юдзи Косеки. 1963 жылдың маусым айында Сакамотоның "Ue o muite arukō" әні "Sukiyaki" деген атаумен АҚШ-тың Billboard Hot 100 хит-парадының бірінші қадамына көтерілді. 1963 жылы Китадзиманың "Guitar Jingi" (ギター仁義) және Кадзуо Фунакидің "Koko San Nen Sei" (高校三年生) әндері де танымал болды. Екі әнді де Минору Эндо жазған. Хаши мен Фунаки жастар музыкасының әншілері болды, олар "Сейшон Каё" (青春歌) деп аталатын жаңа жанрды жасады. Китадзима алғаш рет 1963 жылдың 31 желтоқсанында Kōhaku Uta Gassen бағдарламасына қатысты. 14-ші Kōhaku Uta Gassen бағдарламасының көрермендер үлесі 1963 жылы 81,4%-ға жетті. Кога сонымен қатар Хибаридің 1966 жылғы "Kanashii Sake" (悲しい酒) әнінің түпнұсқа композиторы болды. Оның "Кога мелодиясы" деп аталатын музыкасы қазіргі заманғы энканың негізіне айналды және ол "заманауи энканың әкесі" ретінде танылды. Ал Хачидай Накамура Джоннилердің 1964 жылы шыққан "Wakai Namida" әнін де жазды. Жапондық гитарист Юдзо Каяма әнші ретінде 1965 жылы шыққан "Kimi to Itsumademo" әнін жазды. 1966 жылы британдық рок-тобы The Beatles Жапонияға сапар шегіп, Ниппон Будоканда концерт берді. Дәстүрлі стильді бұзу мақсатымен Group Sounds тобының The Blue Comets тобының 1966 жылғы "Aoi Hitomi" (青い瞳) әні, бастапқыда ағылшын тілінде шығарылғаннан кейін, жапон тілінде жарық көрді. 1966 жылы джаз музыканты Хисаси Морияманың қызы, фольклор әншісі Рёко Морияма "Kyō no Hi wa Sayōnara" (今日の日はさようなら) атты хит әнін шығарды. The Blue Comets тобының "Blue Chateau" әні 1967 жылы Жапония рекордтық сыйлығының гран-при сыйлығына ие болды. The Folk Crusaders тобының 1967 жылғы "I Only Live Twice" әні де жапондық танымал музыкаға үлкен әсер етті. "Kayō Pops" (歌謡ポップス) деп аталатын жаңа музыкалық қозғалыс, сондай-ақ Айуми Ишиданың 1968 жылғы "Blue Light Yokohama" әнінің сәттілігі, Кёхей Цуцумидің туындысы. Топтық дыбыстар 1960 жылдардың аяғында Жапонияда танымалдылығын жоғалтты. Содан кейін Group Sounds 1970 жылдары жапондық андеграунд рок музыкасында "New Rock" арқылы ығыстырылды. Жапондық рок-тобы Happy End қазіргі J-поптың прототипіне айналды. Микки Кертис 1969 жылы Ұлыбританияда "Samurai" рок-тобын құрды, кейіннен "Carol" жапондық тобын іздестірді, оның жетекшісі Еикичи Язава болды.

Мұра

Сол кезеңде Рёичи Хатторидің батыс стиліндегі музыкасының бір бөлігі Жапонияның батыс стиліндегі классикалық музыкасында сақталды және 2000-ші жылдары жаңаша бағаланды. Оның құрметіне арналған альбом 2007 жылдың 17 қазанында шықты. Альбомға Хидеаки Токунага ("Wakare no Blues"), Казумаса Ода ("Suzhou Nocturne"), Масахару Фукуяма ("Tokyo Boogie woogie") және Токио Ska Paradise Orchestra ("Aoi Sanmyaku") сияқты түрлі музыканттар қатысты. Альбом жапондық Oricon апталық альбом тізімінде оншы орынға дебют жасады.