Кіріспе

Кавачи-ондо (河内音頭) – Жапонияның ежелгі Кавачи аймағындағы Яо қаласынан бастау алған, қазіргі Осака префектурасының бір бөлігі болып табылатын жапон халық әнінің бір түрі. Бұл әннің стилі мен мелодиясы бұрын Гошу деп аталған Шига префектурасының Гошу-ондо атты тағы бір халық әнінен қалыптасқан делінеді. Кавачи-ондо Жапонияның Осака/Кавачи аймағында Бон биін (Бон Одори деп те аталады) сүйемелдейді, бірақ соңғы кезде бұл әннің танымалдылығы артып, тіпті Токио сияқты басқа да ірі Бон билерінде жиі орындалады. Эммануэль Лубе Кавачи-ондоның ұзақ жылдар бойы халықтың арасында жандаратынын және Кавачи аймағының жұмысшы табы, якуза, көшедегі төбелес, қатыгез тіл және Бураку қауымдастықтарымен байланысы осы әннің "жаппай тұтынуға бейімделу" емес, қоғамдық дәстүрмен тығыз байланысын қамтамасыз еткенін жазады.

Нысан

"Кавачи Ондо" – дәстүрлі халық музыкасының ағылшын түрі. Оның ортақ әуені мен қайта оралатын қосымшасы бар, бірақ өлеңі өзгермелі. Бұл халық әні көбінесе тарихи тұлғалар, аңыздар және/немесе география, тіпті якуза туралы эпикалық әңгімелерді баяндау үшін қолданылады. Оны сондай-ақ ағымдағы оқиғалар туралы айту үшін де пайдалануға болады, ал шебер әншілер ән сөздерін сол кезде-ақ импровизациялай алады, тіпті газеттен тікелей сөздерді әндей алады. "Кавачи Ондо" музыкасында әртүрлі аспаптар қолданылады, бірақ негізгілері – әрдайым таико барабаны мен шамисен. Кейде "Кавачи Ондо" тобында электр гитарасы мен электр бас сияқты заманауи аспаптар да қолданылады.

Әншілер

Кавачи ондоның мәтінін жазу – өнер саналады. Әнші болу үшін жылдар бойына бақылау және оқу қажет. Ондотори деп аталатын шебер әншілер Кавачи ондо танымал аймақтарда немесе Жапонияның бір бөлігінде даңққа ие болады. Кавачи ондоның туған жері – Яо қаласында Кавачи ондо мацури фестивалі өтеді. Бұл фестиваль әнді мерекелейді, және көптеген белгілі әншілер өнер көрсететін үлкен Бон одори ұйымдастырылады. Кавачи ондоның ең танымал әншісі – Яо қаласынан шыққан Кавачия Кикусуимару. Коисимару Изуцуяның ән орындауы ЮНЕСКО/Смитсония фольклорлық жазбаларында кеңейтілген түсіндірмелермен және оның тікелей эфирдегі өнер көрсетулерінің транскрипцияларымен сақталған. Кавачи ондо әншісіне дәстүрлі түрде бір тайко ойнаушы (чудайко немесе одайкода) және шамисен ойнаушы үйлесіп ойнайтын. 1970 жылдардан бері шамизеннің орнын электр гитарасы көбірек басады.

Билеу

Кавачи-ондо биін билеудің көптеген жолдары бар. Ең танымал би – "мамекачи" деп аталады. Би ягураның айналасында сағат тілі бойынша жүреді, бірақ кейбір қадамдар кері бағытта жасалады, ал би кезеңі қайта басталар алдында үш рет қол шапалақтаумен белгіленеді. Бұл Кавачи-ондо билерінің ең стандарттысы болуы мүмкін, бірақ тіпті осы би де аймақтан аймаққа сәл өзгешелеу болады. "Теодори" деп аталатын тағы бір би бар, сөзбе-сөз аударғанда – "қол биі". Онда қозғалыс негізінен қолдармен жасалады. Ал "мамекачи" биінде көптеген аяқ қозғалыстары бар. "Теодори" биі ягураны сағат тіліне қарсы бағытта айналып өтеді, ал бишілер би кезеңін қайта бастамас бұрын екі рет қол шапалақтайды. Көбінесе, жағдайды өзгерту үшін бишілер Кавачи-ондоның ортасында "мамекачи" мен "теодори" билерін ауыстырады, себебі қойылымдар 30 минутқа дейін созылуы мүмкін. Кавачи-ондо әні сияқты, би де үнемі өзгеріп отырады және адамдар оны билеудің жаңа тәсілдерін ойлап табады. Гилдиялар көбінесе бұрыннан бар биді алып, оған өзіндік ерекшеліктерін қосады. Мысалы, жергілікті бон-одориге қатысуға шешім қабылдаған тайко топтары өздерінің бачилерін (барабан таяқтарын) алып келіп, барабан соғу қозғалыстарын биге енгізеді. Жауынгерлік өнер топтары кесу, тепкілеу сияқты элементтерді қосады. Кейде топтар мүлдем жаңа биді ойлап табуы мүмкін. Энка әншісі Мицуко Накамура Кавачи-ондо және оның туындысы – "Кавачи Отоко Буши" әндерін орындауымен танымал; ол жаңа Кавачи-ондо биін ойлап тапқан деп есептеледі, ал оның адал жанкүйерлері бон-одори билерінде "Накамура Мицуко" биін билейді.

Гошу Ондо

Кавачи ондо Гошу ондомен тығыз байланысты, себебі Кавачи ондо одан дамыған деп есептеледі. "Ха ия корасе докоисе" деген какегое екі әнде де кездеседі және Осака қаласының тұрғындарына кеңінен танымал. Кавачи ондодағыдай, Гошу ондоның да мәтіні өзгермелі, ал шебер әнші болу үшін білім мен тәжірибе қажет. Кавачи ондо әншілері көбінесе Гошу ондоны да орындайды. Осаканың кейбір аймақтарында екеуі де бон билерінде кезекпен орындалады.

Қаққоға

Кавачи-ондода екі дауыс бар, және олар әртүрлі уақыттарда айтылады. Олар: "Хэ энъя корасе, доккоизэ!" және "Соря ёи, докой са, са но ёия санса!"