Кіріспе

Герхард Маркс (18 ақпан 1889 – 13 қараша 1981) – неміс мүсіншісі, бірақ сонымен қатар суреттерімен, ағаш өрнектерімен, литографиясымен және керамикасымен де танымал неміс суретшісі.

Ерте өмір

Маркс Берлинде дүниеге келді, онда 18 жасында мүсінші Рихард Шибенің шәкірті болып жұмыс істеді. 1914 жылы Мария Шмидтлайнға үйленді, олармен алты бала тәрбиеледі. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол неміс әскерінде қызмет етті, бұл оның денсаулығында ұзақ мерзімді проблемаларға әкелді. Архитектор Уолтер Гропиус, неміс-американдық суретші Лионель Файнингер, Шибе және басқалармен бірге Маркс екі өнерге қатысты саяси топтың мүшесі болды: Novembergruppe (Ноябрь тобы) және Arbeitsrat für Kunst (Суретшілер кеңесі). Ол сондай-ақ Deutscher Werkbund ұйымымен байланысты болды, оның негізін қалаушыларының бірі Гропиус болды.

Баухаустың шебері

1919 жылы Гропиус Веймарда Баухаусты құрған кезде Маркс Фейнгер мен Йоханнес Иттенмен бірге жұмысқа алынған алғашқы үш оқытушының бірі болды. Нақтырақ айтқанда, Маркс мектептің керамика шеберханасының формамейстері (форма шебері) болып тағайындалды, ол Веймарда емес, жақын маңдағы Дорнбургтегі мектептің қосымшасында орналасқан. Бұл шеберханадағы тағы бір ұстаз, оның Lehrmeister (қолөнер шебері) – шебер құмырашы Макс Крехан, ол Дорнбургтегі құмырашылардың ұзақ тізімінен соңғысы болды. Крейхан студенттерге дөңгелектен құмыра жасауды, оларды кесуді, глазурьмен бояуды және пешті жағуды үйретті. Маркс Веймардағы міндеттерімен қатар, практиканың тарихын оқытты, тәжірибелер жасауға ынталандырды және кейде құмыраларды безендірді. Бұрын Маркс Қытайдағы фарфор фабрикасында қайта өндірілген жануарлар мүсіндерінің үлгілерін жасаған. Оның жануарлар пішіндеріне деген қызығушылығы алғашқы Баухаус портфолиосы (Neue Europaeische Graphik I) үшін жасаған жұмыстарында көрінді, мысалы, «Die Katzen» ("Мысықтар") және «Die Eule» ("Соқыр"), екеуі де ағаш кесінділері. Уақыт өте келе оның назары адам бейнесіне ауысты, және ол өмірінің соңына дейін осы тақырыпқа ден қойды.

Келесі мансап

1925 жылдың қыркүйегінде Баухаус Дессауға көшірілді, ал оның керамика шеберханасы жабылды. Маркс оның орнына Галле қаласының жанындағы Бург Гибихенштейндегі Кунстгевербескулеге (қолданбалы өнер мектебі) ауысты. Директоры Пол Тьерш қайтыс болғаннан кейін Маркс оның орнын басты, ол 1933 жылы жұмыстан босатылғанға дейін осы лауазымда қалды. Нацистер оның туындыларын қолайсыз деп танығандықтан, оны жұмыстан шығарды. Осының салдарынан 1937 жылы Мюнхенде өткен "дегенеративті өнер" көрмесінде оның бірнеше жұмыстары, сондай-ақ Герберт Байер, Лионель Фейнингер, Йоханнес Иттен, Василий Кандинский, Пауль Клее, Ласло Мохоли-Надь, Оскар Шлеммер және Лотар Шрейер сияқты басқа Баухаус суретшілерінің туындылары қойылды. Мұндай қуғын-сүргінге қарамастан, Маркс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияда (Мекленбургте) тұруын жалғастырды. 1937 жылы нацистер оның жиырма төрт туындысын тәркілеп, жойғаннан кейін, оған көрмеге шығуға тыйым салынды және жұмыс істеуге рұқсат берілмейді деп қорқытты. Осы кезеңде ол бірнеше рет Италияға сапар шекті, онда Флоренциядағы Вилла-Романада және Римдегі Вилла-Массимода жұмыс істеді. 1943 жылы Берлиндегі студиясы әуе шабуылы кезінде бомбаға ұшырап, көптеген жұмыстары қирады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Маркс Гамбургтегі Landeskunstschule (Аймақтық өнер мектебі) мүсіншіліктен профессор болды, онда төрт жыл бойы сабақ берді, содан кейін Кельнге көшті. Ол соғыста қаза тапқан жауынгерлер мен бейбіт азаматтарға арналған ескерткіштерді де жасады, ал оның туындылары үш Олимпиада ойынындағы өнер сайыстарында көрсетілді.

Өлім және мұра

Маркс 1981 жылы Эйфельдің Бургброль қаласында қайтыс болды. Осыған он жыл бұрын Германияның Бремен қаласында Герхард Маркс Хаус деп аталатын музей ашылып, оның өнер туындыларының тұрақты көрмесі орналасқан. Бұл мұражайда оның 12 000 эскизі мен дайындық сызбалары, 900 гравюрасы және барлық мүсіндері (шамамен 350) сақталған. АҚШ-та Айова штатының Декора қаласындағы Лютер колледжінде Маркс туындыларының (68 сурет, 65 гравюра және 9 қола мүсін) жинағы бар, олардың көпшілігін оның бұрынғы шәкірті және жақын досы Маргрет Уилденхайн осы колледжге сыйлаған. 2000 жылы орнатылған «Одип және Антигона» (1960) атты Маркстің монументалды қола мүсіні ерекше көзге түседі. Германияда оның туысы, иллюстратор Мари Маркс белгілі.