Кіріспе

Рождестволық шыршыға әдетте ілінетін әшекейлер – Рождестволық әшекейлер, шарлар, "Рождестволық шамдар" немесе "Рождестволық көпіршіктер" деп аталады. Олар көбінесе Рождестволық шыршыларды безендіру үшін қолданылады. Бұл әшекейлер тоқылып, үрленіп (шыны немесе пластиктен), қалыпталып (керамика немесе металдан), ағаштан немесе кеңейтілген полистиролдан кесіліп жасалуы мүмкін, сондай-ақ басқа да әдістермен дайындалады. Әшекейлер әртүрлі геометриялық пішіндерде және суреттермен келеді. Әдетте, әшекейлерді жыл сайын сатып алудың орнына қайта-қайта пайдаланады, ал отбасылық жинақтарда көбінесе фабрикада жасалған әшекейлермен қатар, отбасы мүшелерінің қолөнер туындылары да болады. Мұндай жинақтар ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, толықтырылып отырады. Мерекелік бейнелер мен суреттер жиірек таңдалады. Лукреция П. Хейлдің "Петеркиндердің Рождестволық ағашы" әңгімесінде 1870 жылдары қолданылған әшекейлердің тізімі келтірілген:

Қазіргі заманғы қалыпқа құйылған, түрлі түсті шыныдан жасалған Рождестволық әшекей 16 ғасырдың ортасында Германияның Лауша қаласында ойлап табылды.

Өнертабыс

Алғашқы безендірілген ағаштар алмалармен, ақ қант таяқшаларымен және жұлдыз, жүрек және гүл пішіндес печеньелермен әшекейленді. Алғашқы шыны әшекейлерді Германияның Лауша қаласында Ханс Грайнер жасады, ол ағаштарға ілінетін шыны мұныздар мен қалайыдан жасалған фигураларды өндірді. Осы әшекейлердің танымалдылығы артып, жоғары білікті шеберлердің балшықтан жасалған қалыптармен шыны фигураларды шығаруға дейін жетті. Шеберлер шыны түтікті отта қыздырып, содан кейін оны балшықтан жасалған қалыпқа салып, қыздырылған шыныны қалыптың пішініне дейін үрлейтін. Алғашқы әшекейлер тек жемістер мен жаңғақтар түрінде болды. Шыны салқындағаннан кейін, оған күміс нитратының ерітіндісі құйылды, бұл 1850 жылдары Юстус фон Либиг әзірлеген күміс жағу әдісі еді. Нитрат ерітіндісі кепкеннен кейін әшекей қолмен боялып, қақпақша мен ілмекпен аяқталды.

Экспорт

Лаушадағы басқа да шыны өңдеушілер Рождестволық әшекейлердің танымалдылығы артып келе жатқанын байқап, оларды түрлі дизайнда шығара бастады. Көп ұзамай, Германияның барлық аймағы Лаушадан Рождестволық шыны бұйымдарын сатып ала бастады. 1832 жылғы Рождество қарсаңында жас Виктория шамдармен, әшекейлермен және сыйлықтармен безендірілген ағаштан алған қуанышы туралы жазды. 1840 жылдары, Викторияның Рождестволық ағашының суреті Лондон газетінде, күйеуі Альберт ханзаданың туған Германиясынан әкелінген шыны әшекейлермен безендірілгеннен кейін, Лауша өнімдерін Еуропаға экспорттауды бастады. 1880 жылдары американдық Ф. В. Вулворт Германияға сапары барысында Лаушаның әшекейлерін танысты. Ол неміс шыны әшекейлерін АҚШ-қа импорттау арқылы зор табысқа қол жеткізді.

Жаппай өндіріс

Уильям Демут 1870 жылы Нью-Йоркте алғашқы американдық шыны әшекейлерді жасады. 1880 жылы Вулвортс Лауша шыны әшекейлерін сата бастады. Басқа дүкендер 19 ғасырдың соңында Рождестволық әшекейлерді сата бастады, ал 1910 жылы Вулворт 1000-нан астам дүкенмен бүкіл Америкаға Рождестволық әшекейлер жеткізіп, ұлттық деңгейге жетті. Жаңа жеткізушілер әр жерде пайда болды, соның ішінде Дрезденнен жасалған картоннан қиылған әшекейлер, олар кішкентай балалары бар отбасыларға өте танымал болды. 20 ғасырға қарай Woolworth's 200 000 әшекей импорттады және тек Рождестволық әшекейлерден 25 миллион доллардан астам табыс тапты. 2009 жылғы мәліметтерге сәйкес, Рождестволық сәндік индустриясы маусымдық сату көлемі бойынша сыйлықтардан кейін екінші орында тұр. 1973 жылы Hallmark Cards Рождестволық әшекейлерді өндіруді бастады. Алғашқы коллекцияда 18 әшекей болды, оның ішінде алты шыны шар әшекейі бар еді. Hallmark Keepsake Ornament коллекциясы жылдық және тек бір жыл ғана қолжетімді. 1998 жылға қарай 11 миллион американдық отбасы Hallmark әшекейлерін жинады, ал 250 000 адам Keepsake Ornament Collector's Club мүшесі болды. АҚШ-та 400-ге жуық Keepsake Ornament Collector's Club филиалы болды. Рождестволық әшекейлер саласындағы белгілі маман – Клара Джонсон Скроггинс, ол осы тақырыпта көп жазған және Рождестволық әшекейлердің ең ірі жеке коллекцияларының біріне ие. 1996 жылы әшекей индустриясы жалпы жылдық сатудан 2,4 миллиард доллар табыс тапты, бұл өткен жылмен салыстырғанда 25% өсімді құрады. Индустрия сарапшылары АҚШ-та 22 миллионнан астам отбасы Рождестволық әшекейлерді жинағанын және олардың 75% Hallmark Keepsake Ornaments жинағанын есептеді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шығыс Германия үкіметі Лаушаның шыны зауыттарының көпшілігін мемлекеттік меншікке айналдырды, соның салдарынан Лаушадағы әшекейлер өндірісі тоқтатылды. Берлин қабырғасы құлағаннан кейін, көптеген фирмалар жеке компаниялар ретінде қайта құрылды. 2009 жылғы мәліметтер бойынша, Лаушада әлі де 20-ға жуық шағын шыны үрлеу фирмасы әшекейлер өндіріп келеді. Олардың бірі – Krebs Glas Lauscha, Krebs отбасының бір бөлігі, қазір әлемдегі ең ірі шыны әшекей бұйымдарын өндірушілердің қатарында.

Қазіргі заманғы бөтелкелер

Шыны әшекейлер әлі де өндіріліп жатыр, бірақ олар базарларда жиі кездесетін қымбат, сапалы әшекейлерге ұқсас, қазір көбінесе пластиктен жасалады және әлемнің түкпір-түкпірінде сан алуан пішіндерде, түстерде және дизайнда қол жетімді. 19 ғасырдан бері Польшада "bombka" немесе көпше түрінде "bombki" деп аталатын күрделі Рождестволық шыны әшекейлерді шығаратын көптеген өндірушілер бар; Польша шыны бомба (бобб) әшекейлерінің ең ірі өндірушісі болып табылады, олар әлемнің көптеген елдеріне, әсіресе АҚШ, Жапония, Австралия, Швеция, Норвегия, Франция, Ұлыбританияға экспортталады. Мексиканың Мичоакан штатындағы Тлалупауауа қаласында жыл бойы миллиондаған үрленген шыны Рождестволық әшекейлер жасалып, Испанияға, Жаңа Зеландияға және Францияға экспортталады. Олар Мексиканың Пуэбла штатындағы Чигнахуапан қаласында да өндіріледі.

Қолдан жасалған

Қолмен жасалған Рождестволық әшекейлер қолөнер жәрмеңкелерінде жиі кездесетін болды, ал көптеген кішкентай онлайн бизнес интернет пен қолөнер дүкендерінің дамуының арқасында табысқа жетті. Қант печеньелері, попкорн доптары, имбирлі нан және түрлі печеньелер әшекей ретінде қолданылуы мүмкін.