Кіріспе
Римдік азаматтардың бейбіт уақыттағы лауазымдарына арналған термин – "Кириттер". Бұл атау римдік азаматтарды бейбіт өмірдегі қызметтерінде тануға қолданылған. Әскери статусты қамтымаған. 47 жылғы легиондарының бүлік кезінде Юлий Цезарь әскеріне "Кириттер" деп сөйлеу арқылы оларды әскери қызметтен босатып, бейбіт азаматтық өмірге қайтарғанын білдірді.
Quirites is the name of Roman citizens in their peacetime functions. Its use excluded military statute. During the mutiny of his legions in 47 BC, Julius Caesar expressed the dismissal of his army by addressing them as Quirites, implying his soldiers had been returned to civilian life.
Этимология
Латын тіліндегі Quirītis, көбінесе ертеректегі *quiri сөзінен туындаған деп саналады, бірақ *queri сөзінен шыққан этимологияны да, *e әрпінің кейде келесі буынның i әрпіне ассимиляциялануын ескере отырып, жобауға болады. Оның бастапқы мағынасы әлі анықталған жоқ. Тіл білімі маманы Михель де Ваанның пікірінше, егер quirīs және Quirīnus есімдері ежелгі аңыздарда Римге көшіп келген сабелликтермен байланысты болса, бұл сөз қарыз сөз болуы мүмкін. Ежелгі этимологиялар бұл терминді «найза» деген сабин сөзінен немесе сабин халқы Рим тарихының басында ассимиляцияланғаннан кейін Сабиндердің астанасы Курестен шыққан деп қарастырған. Кейбір ғалымдар *ko wir, содан кейін *co uiri um, «адамдардың жиналысы» этимологиясын ұсынған, бірақ де Ваан бұл «фонетикалық тұрғыдан сенімді емес және семантикалық тұрғыдан жеткілікті әсерлі емес» деп атап көрсеткен. Populus Romanus quirites (немесе quiritium) тіркесінде қолданылғанда, бұл сөз қоғамнан ерекшеленген жеке азаматты білдіреді. Сондықтан рим құқығындағы ius quiritium – толыққанды римдік азаматтық. Кейіннен бұл термин (кейде жағымсыз мағынада, мысалы, Так. Энн. ~ 42) ішкі істерде римдіктерге қатысты қолданылды, ал «романдар» термині сыртқы істер үшін сақталды. Ағылшын тіліндегі «cry» сөзі француз тіліндегі crier және латын тіліндегі quirītāre сөздерінен шыққан, ол «жалғыз дауысты көтеру, халықтың наразылығын білдіру» деген мағынаны береді. Варонның сөзіне сәйкес, бастапқыда ол «Квириттердің немесе римдік азаматтардың көмегін сұрап жалбару» дегенді білдірген (quiritare dicitur is qui Quiritum fidem clamans implorat).