Кіріспе

1905 жылы Зигмунд Фрейдтің еңбегі «Жыныстық теорияға үш эссе» (Drei Abhandlungen zur Sexualtheorie), кейде «Жыныстық теорияға үш үлесім» деп аталады, психоанализдің негізін қалаушы Зигмунд Фрейдтің 1905 жылғы жұмысы. Бұл еңбекте автор жыныстық теориясын, әсіресе оның балалық шақпен байланысын жасайды.

Қысқаша мазмұны

Фрейдтің кітабы үш негізгі тақырыпты қамтыды: жыныстық ауытқулар; балалық шақ сексуалдығы; және жасөспірім шақ.

Жыныстық ауытқулар

Фрейд өзінің "Жыныстық ауытқулар" атты алғашқы эссесін жыныстық объект пен жыныстық мақсатты ажырату арқылы бастады, нормадан ауытқулар екеуіне де қатысты болуы мүмкін екенін атап өтті. Жыныстық объект онда тіленетін объект ретінде, ал жыныстық мақсат – сол объектпен қандай әрекеттер жасауға ниеттілік ретінде анықталады. Балалар мен жануарларды жыныстық объектілер ретінде таңдау – педофилия және зоофилия туралы сөйлескенде, ол көптеген адамдар осы бұзылуларды "эстетикалық себептермен" ақылсыз адамдармен ғана шектеуге ұмтылатынын, бірақ олар қалыпты адамдарда да кездесетінін айтады. Ол сондай-ақ жыныстық мақсаттардың ауытқуларын да зерттейді, мысалы, жыныстық қатынасқа дайындық кезеңдеріне, көру және қол тигізу сияқты әрекеттерге ұзақ тоқталу. Невроздарға тоқталып, Фрейд "оларда кез келген түрдегі бұзылуларға бейімділік бар екенін, олардың бейсаналық күштер ретінде көрінетінін көрсетуге болады, невроз – бұзылудың кері нұсқасы сияқты" деді. Фрейд сонымен қатар, оның тәжірибесінде мінез-құлқы бұрмаланған адамдар әрқашан жыныстық жағынан да бұрмаланған екенін, бірақ мінез-құлқы жағынан әдетте қалыпты адамдардың көптегені жыныстық жағынан бұрмаланған болуы мүмкін екенін айтады. Фрейд "бұзылуға бейімділік – адамның жыныстық инстинктінің бастапқы және жалпылама қасиеті, ал барлық бұзылулардың тұқымдарын қамтитын осы гипотезалық құрылым тек балаларда ғана анықталады" деген қорытындыға келді.

Балалық жыныстық қатынас

Оның екінші эссесі "Балалық сексуалдық қабілеттер" тақырыбында, балалардың сексуалдық құштарлықтары болатынын, ал ересектердің сексуалдығы психосексуалдық даму арқылы осы құштарлықтардан біртіндеп қалыптасатынын көрсетеді. Балаларды зерттеу барысында Фрейд балалық шақтағы сексуалдық сезімдердің түрлі формаларын анықтады, олардың ішінде саусақ сору, өзіне қол сүйкеу және бауырластық бәсекелестік бар.

Жасөспірімдік кезеңнің өзгерістері

Үшінші эссесінде "Жасөспірімдік шақтың өзгерулері" Фрейд балалық шақ сексуалдығының "алдын ала ләззаттары" мен жыныстық қатынастың "соңғы ләззаты" арасындағы ерекшелікті қалыптастырды. Ол сонымен қатар, жасөспірімдік жылдар жыныстық мүшелердің басымдығымен жыныстық идентитікті қалай бекітетінін көрсетті.

Қорытынды

Фрейд өзінің 1899 жылғы "Арман түсіндіру" және гистерия туралы еңбегінде ұсынған бейсаналық теориясын, невроздардың (жабасу арқылы) және ауытқудың қозғаушы күші ретінде сексуалдықты қарастырып, байланыстыруға тырысты. "Үш эссе" ең соңғы нұсқасында пениске қызғану, кастрациялық үрей және Эдип комплексі тұжырымдары да енгізілді.

Неміс тілінде

Үш очерк жиырма жыл бойы қайта жазылып, қосымшалар енгізіліп, көлемі 80 беттен 120 бетке дейін ұлғайтылды. Мысалы, балалардың жыныстық теориялары және прегенитальділік туралы бөлімдер тек 1915 жылы енгізілді, ал кастрациялық кешен мен пенис қызғанышы сияқты маңызды терминдер де кейіннен қосылды. Фрейдтің өзі 1923 жылы мойындағандай, оның нәтижесінде "ескі және жаңа материалдарды толық үйлесімді бір тұтасқа біріктіру жиі мүмкін болмады", сондықтан бастапқыда "балалар мен ересектердің жыныстық өмірі арасындағы негізгі айырмашылықты бейнелеуге баса назар берілді", ал кейіннен "балалардағы жыныстық дамудың соңғы нәтижесі (шамамен бесінші жылы) ересектердегі түпкілікті формаға өте жақын екенін тани алдық".

Аудармалар

Ағылшын тілінен үш аударма бар, біреуі А. А. Бриллдің 1910 жылы жасаған, екіншісі Джеймс Стречидің 1949 жылы Imago Publishing баспасында жарық көрген. Стречидің аудармасы, Фрейдтің өзі де оны жоғары бағалағандай, көбінесе сапалырақ деп есептеледі. Үшінші аударманы Ульрике Кистнер 2017 жылы Verso Books баспасынан шығарды. Кистнердің аудармасы, жарық көрген кезде, "Эсселердің" 1905 жылғы алғашқы басылымының ағылшын тіліндегі жалғыз аудармасы болды. 1905 жылғы басылымда Эдип кешеніне сүйенбей, жыныстық дамудың автоэротикалық теориясы ұсынылады.