Вернон Шуппан: Австралиялық автожарысшының өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Австралиялық жарыс жүргізушісі (1943 жылы туған)

Вернон Джон Шуппан (19 наурыз 1943 жылы туған) – Австралиялық зейнеткер жарыс жүргізушісі. Шуппан түрлі жарыс санаттарында қатысты, оның ішінде Формула-1, Индианаполис 500 және ең табысты спорттық автомобильдер жарысы. Өзін бір орындық автомобильдер жүргізушісі санайтын болса да, Шуппанның мансабындағы ең маңызды жеңісі – зауыттық қолдауы бар Rothmans Porsche командасымен 1983 жылы Porsche 956 көлігімен 24 сағаттық Ле-Ман жарысын америкалықтар Хёрли Хейвуд және Аль Холбертпен бірге жеңіп алуы болды. 1984 жылы ол "мотор спортына қосқан үлесі үшін" Австралия орденінің мүшесі атанды.

Ертедегі мансабы және Формула-1

Картингте көптеген австралиялық және ұлттық атақтарды жеңіп алғаннан кейін, Шуппан мотор спортында мансап құру туралы шешім қабылдады. Ол әйелі Дженифермен бірге Ұлыбританияға (өзін-өзі 2 жылдық мерзіммен үлкен жетістікке қол жеткізуді мақсат етіп) барып, британдық Формула Атлантика чемпионатына қатысып, жеңіске жетті, бұл оған BRM командасымен сынақтан өтуге мүмкіндік берді. BRM-нің сынақ пилоты ретінде ол 1972 жылы Нивельс-Баулердегі Бельгия Гран-приіне қатысты, бірақ жарысқа қатыса алмады, себебі командаласы Хельмут Марко оның машинасын пайдаланды, алайда ол BRM командасымен бірнеше чемпионат емес жарыстарда өнер көрсетті. 1974 жылы Шуппан Team Ensign командасына қосылып, Бельгия Гран-приінде қайтадан дебют жасады, онда 15-ші орынды иеленді. Монакода төртінші айналымда апатқа ұшырап, жарыстан шықты. Шуппан Швецияда да, Нидерландыда да дисквалификацияланды; Швецияда ол старттық торда 26-шы орыннан заңсыз бастағандықтан, ал Нидерландыда пит-стоптан тыс жерде доңғалақты ауыстырғандықтан. Шуппан Франция мен Ұлыбританияда іріктеуден өте алмады. Германияда төртінші айналымда қоробка-айырдың (передача) бұзылуына байланысты жарыстан шықты. 1975 жылы ол Швецияда Embassy Racing With Graham Hill командасының құрамында бір жарысқа қатысып, трансмиссия проблемасынан жарыстан шықты. 1977 жылы Шуппан Surtees командасы үшін жарысып, Ұлыбританияда 12-ші орынды, ал Германияда мансабындағы ең жақсы жетінші орынды иеленді. Австрияда 16-шы орынды алды, бірақ Нидерландыдағы соңғы Формула 1 жарысына қатыса алмады. Кейінірек Шуппан Surtees командасының басшысы, 1964 жылғы F1 маусымының чемпионы Джон Суртисті "әрқашан дұрыс білетін және пилоттарын тыңдамайтын" авторитарлық иеленуші деп сипаттады және командамен бірге өткен уақытының себебі оның командаласы Витторио Брамбильяға берілген тең жабдықтардың болмауы деп санайды.

Спорттық көліктер

Шуппан спорттық автомобильдердегі мансабында өте табысты болды, ол 1983 жылы 24 сағаттық Ле-Манды Porsche ресми зауыттық командасы үшін Аль Холберт пен Хёрли Хейвудпен Ротманс Porsche 956 (#3) машинасында жеңіп алды. Ол жарыстың соңғы айналымында қозғалтқыштың қызуы жоғарылап (және бу шығып), салқындату радиаторына ауа ағыны кедерілгендіктен, қозғалтқышы тоқтады. Финиш сызығынан өте бергенде ол тұрып қалды. Екінші орын алған көлік – нығайып келе жатқан жеңімпаздар Джеки Икс пен Дерек Белл басқарған #1 Ротманс Porsche – 24 сағаттық жарыстың соңында өз командаластарынан 17 секундқа ғана қалып қойды. 1983 жылы Ле-Манда жеңіске жетіп, Шуппан француз классикасын жеңген екінші австралиялық атанды, осы жолмен 1928 жылғы жеңімпаз Бернард Рубиннің қадамын басты. Рубин Австралияда туғанымен, Шуппанды көбінесе алғашқы австралиялық жеңімпаз деп жаңылыстырады. Шуппан 1977 жылы француз F1 жүргізушісі Жан Пьер Жариермен бірге Мираж GR8 Renault турбосын жүргізіп Ле-Манда екінші орын алды, ал 1982 жылы Джохен Масспен Ротманс Porsche 956-да екінші орынға ие болды. Ол сондай-ақ 1975 жылы Жан Пьер Жосомен бірге Мираж GR8 Ford Cosworth DFV-де үшінші орын алды. Ле-Манда жеңіске жеткеннен кейін Шуппан 1983 жылы Жапон спорттық прототип чемпионатында жеңіске жетті. 1984 жылы Ле-Манда 24 сағаттық жарыста Жариермен және 1980 жылғы әлем чемпионы Алан Джонспен бірге алтыншы орын алды. Джонс Ле-Манда тұңғыш рет (және жалғыз рет) Kremer Racing Porsche 956B машинасымен қатысты. Бастапқыда Porsche өз жүргізушілерін жарысқа жібермейтін еді, бірақ жарысқа екі апта қалғанда олар келісімге келді, ал Манфред пен Эрвин Кремер жарыстың жеңімпазының оларға қосылғанына қуанды. Шупан мен Джонс жарыстың алғашқы сағаттарында Боб Волек пен Алессандро Наннинидің Lancia LC2 машинасымен көшбасшылық үшін күресті, бірақ 956 машинасы Mulsanne бұрышында Роджер Дорчидің айналуынан зақымданып, команда жөндеуге бірнеше айналым жоғалтты. Kenwood демеушілігімен 956 қайтадан көшбасшылыққа таласты, ал жарыстың соңына қарай Ярье 2 айналымға қалып қойды, бірақ Клаус Людвиг пен Анри Пескароло басқарған жетекші Joest Racing Porsche-ге (әдеттегі жеңімпаздар) айналым сайын 10 секундтан астам жақындады. Содан кейін ол Шуппанға машинаны финиш сызығына жеткізуді тапсырды. Шуппан машинаны бір жарым айналым ғана басқарды, бірақ жарыс аяқталуға 90 минут қалғанда машинаның шатыршасы сынды. Automobile Club de l'Ouest ережелеріне сәйкес, машина финишент ретінде танылуы үшін соңғы айналымды белгілі бір уақыт ішінде аяқтауы керек болды, сондықтан Шуппан Porsche-ді іске қосып, соңғы айналымға шығып, 6-шы орын алды. Ол әлемдік спорттық автомобильдер чемпионатында бірнеше мәрте жүлделі орындарға ие болды, соның ішінде 1973 және 1982 жылғы Спа 1000 км жарыста екінші, 1983 және 1984 жылғы Фудзи 1000 км жарыста үшінші және 1985 жылғы Селангор 800 км жарыста үшінші орын алды. Шуппан сонымен қатар 1984, 1985 және 1986 жылдары Жапонияның спорттық прототиптер чемпионатында үшінші орын алды.

Schuppan has had a very successful sports car career, winning the 1983 24 Hours of Le Mans for Porsche's official factory team with Al Holbert and Hurley Haywood in a Rothmans Porsche 956 (#3). Holbert drove the final lap of the race with an overheating (and steaming) engine caused by an airflow blockage to the radiator that cooled the heads, it seized as he crossed the finish line. The second placed car, the #1 Rothmans Porsche of defending winners Jacky Ickx and Derek Bell (driving) was only 17 seconds behind their teammates at the end of 24 hours of racing. By winning Le Mans in 1983, Schuppan became only the second Australian to win the French classic, following in the footsteps of 1928 winner Bernard Rubin. Although Rubin was born in Australia, Schuppan is often mistaken for being the first Aussie winner. Schuppan also finished second at Le Mans in 1977 driving a Mirage GR8 Renault turbo with French F1 driver Jean Pierre Jarier, and second in 1982 in a Rothmans Porsche 956 with Jochen Mass. He also finished third in 1975 with Jean Pierre Jaussaud in a Mirage GR8 Ford Cosworth DFV. After winning at Le Mans, Schuppan went on to win the 1983 Japanese Sports Prototype Championship. He finished sixth at the 1984 24 Hours of Le Mans driving with Jarier and fellow Australian, F1 season of 1980 World Champion Alan Jones making his Le Mans début (and indeed his only start), in a Kremer Racing Porsche 956B after the factory backed Rothmans team boycotted the event over the Automobile Club de l'Ouest's new fuel restriction rules. Initially Porsche were not going to release their drivers for the race, but finally relented less than two weeks before the race and Manfred and Erwin Kremer were more than happy for the defending race winner to join them. Schuppan and Jones fought for the lead in the first few hours of the race with the Lancia LC2 of Bob Wollek and Alessandro Nannini, until the nose of the 956 was damaged by a spinning Roger Dorchy at Mulsanne Corner, losing the team a few laps in repairs. The Kenwood sponsored 956 fought back to be again fighting for the lead, and near the end of the race Jarier was 2 laps down but catching the leading Joest Racing Porsche driven by Klaus Ludwig and Henri Pescarolo (the eventual winners) by over 10 seconds per lap. He then pitted for Schuppan to run the car to the flag. Schuppan got in only one and a half laps before the car broke a conrod with just 90 minutes left to run. As Automobile Club de l'Ouest rules state that for a car to be classified as a finisher it must finish the last lap within a certain time, Schuppan fired up the Porsche and headed out for one last lap and a 6th place finish. He had a number of other podium finishes in the World Sports Car Championship, including second in the 1973 and 1982 Spa 1000 km, third in the 1983 and 1984 Fuji 1000 km and third in the 1985 Selangor 800 km race. Schuppan also placed third in the All Japan Sports Prototype Championship in 1984, 1985 and 1986.

Басқа санаттар

Шупан үш рет Индианаполис 500 жарысына қатысты. Олар 1976 жыл (онда ол «Жыл жаңашылы» сыйлығын жеңіп алды), 1979 және 1981 жылдардағы жарыстар болды, 1981 жылы McLaren Ford көлігімен үшінші орынды иеленді. Барлығы ол 32 CART және USAC чемпионатында жарыс бастады. 1974 және 1976 жылғы Макао Гран-при жарыстарында жеңіске жетті, әсіресе 1974 жылғы жарыста төрт айналыммен басымдық танытты. Сонымен қатар, ол 1971 жылы Британдық Формула Атлантика чемпионатында және 1973 жылы Сингапур Гран-присінде жеңімпаз атанды. 1972 жылы екінші орын алды, сондай-ақ 1972 жылғы Малайзия Гран-присінде де екінші орынды иеленді. 1974-1975 жылдары Еуропадағы Формула 5000 жарысында және 1974-1976 жылдары Солтүстік Америкада белгілі бір жетістіктерге қол жеткізді. Туған елі Австралияда Шупан 1976 жылы Формула 5000 көліктері үшін өткен Rothmans International Series жарысында жеңімпаз атанды, ол Lola T332 Chevrolet көлігін жүргізді. 1976 жылы Мельбурн қаласындағы Sandown Park трассасында өткен Австралия Гран-присінде Elfin MR8 Chevrolet көлігімен екінші орын алды, тек жарты секундқа Matich A53 Repco Holden көлігінде жеңімпаз атанған Джон Госс-тан қалып қойды. 1978 жылы Rothmans International Series жарысында да екінші орынды иеленді, Оңтүстік Австралиялық Гарри Купердің Elfin MR8 Chevrolet көлігін жүргізді, ол Elfin Sports Cars компаниясының иесі және негізін қалаушысы, сонымен қатар оның Ansett Team Elfin зауытының басшысы болды. Шупан үнемі Австралияға жарысқа оралып тұрғанда, 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басында Аллан Моффат, Дик Джонсон және Питер Брок сияқты жетекші жарыс командаларының қосымша жүргізушісі ретінде жиі шақырылды. Батурст жарысындағы ең жақсы нәтижесі 1978 жылы Дик Джонсонмен бірге Ford XC Falcon көлігімен бесінші орынды иеленуі болды. 1981 жылы Holden Dealer Team командасының мүшесі болды, Джон Харвимен бірге Holden VC Commodore көлігімен Hang Ten 400 жарысында 4-орынды жеңіп алды, бірақ жарысты бастағаннан кейін, алдыңғы дөңгелегінің сынуы салдарынан Харви күзетке соғылып, жарыстан шығып қалды, сондықтан Батурст жарысына қатыса алмады. Аллан Моффат пен Шупан 1976 жылғы Hardie Ferodo 1000 жарысын поулдан бастады және көшбасшы ретінде жүргізіп келе жатқанда, олардың XB Falcon GT Hardtop көлігі 87-айналымда қозғалтқышының бұзылуына байланысты жарыстан шықты. 2013 жылы «Australian Muscle Car» журналына берген сұхбатында Шупан Моффаттың Falcon көлігінің өзі жүргізген ең жақсы жарыс көлігі екенін айтты.

Schuppan competed in three Indianapolis 500 races. These were 1976 (where he won the Rookie of the Year award), 1979 and 1981, with a best result of third in 1981 driving a McLaren Ford. In all, he started 32 CART and USAC Championship races. He won the 1974 and 1976 Macau Grand Prix races, dominating the 1974 race, winning by four laps. He also won the 1971 British Formula Atlantic Championship and the Singapore Grand Prix in 1973. He was second in 1972 and also second in the Malaysian Grand Prix in 1972. He raced Formula 5000 in Europe between 1974 and 1975 and in North America 1974 1976 with some success. In his home country Australia, Schuppan won the 1976 Rothmans International Series run for Formula 5000 cars, driving a Lola T332 Chevrolet. He placed second in the 1976 Australian Grand Prix at Sandown Park in Melbourne driving an Elfin MR8 Chevrolet, only half a second behind winner John Goss in a Matich A53 Repco Holden. He was also runner up in the 1978 Rothmans International Series, driving an Elfin MR8 Chevrolet for fellow South Australian Garrie Cooper, the owner and founder of Elfin Sports Cars and his factory run Ansett Team Elfin. When Schuppan was regularly returning home to Australia to race he was also a popular choice as a co driver for top touring car teams such as Allan Moffat Racing, Dick Johnson Racing and the Peter Brock run Holden Dealer Team in the Sandown 400 and Bathurst 1000 races in the late 1970s and early 1980s. His best finish at Bathurst was a fifth place with Dick Johnson in 1978 driving a Ford XC Falcon. He drove for the Holden Dealer Team in 1981, partnering John Harvey in a Holden VC Commodore to 4th place in the Hang Ten 400 after starting the race, but never got to drive the car at Bathurst after a broken front wheel sent Harvey into the guardrail and retirement on lap 37. Allan Moffat and Schuppan started on pole and were leading the 1976 Hardie Ferodo 1000 when their XB Falcon GT Hardtop retired with engine failure in lap 87. In a 2013 interview with "Australian Muscle Car" magazine Schuppan told that Moffat's Falcon was the best touring car he ever drove.

Басқа қызмет түрлері

Жапондықтардың қолдауымен Шупан көшеде жүруге жарамды, минималды өзгерістер енгізілген 962 жарыс көлігін жасады. Алғашқысы, 962R деп аталған және Ұлыбританияда H726 LDP тіркелген көлік, жарыс мансабындағы түпнұсқалық корпусын және бал аралы құрылымын сақтап қалды. Кейіннен Porsche 962-нің 962R-ден өзгеше корпусы бар Schuppan 962CR деп аталатын жаңа үлгісі жасалды. Ол кездегі бағасы 195 миллион иен (1,5 миллион АҚШ доллары) болғандықтан, барлығы алты дана ғана шығарылды. Жапонияға жіберілген екі көлік үшін төлем түспегені, көліктің құрылысының жоғары құны және әлемдік экономикалық дағдарыс Шупанды банкротқа ұшыратуға мәжбүр етті. Содан кейін Шупан Стефан Йоханссонмен бірлесіп Indy Lights командасын басқарды. Екеуі де Жаңа Зеландияда туған жүргізуші Скотт Диксонның мансабын басқарды, бірақ Шупан мен Йоханссон арасындағы келіспеушілік нәтижесінде Шупан серіктестіктен шықты. 2006 жылдың мамырында Шупан Монакода орналасқан беделді ұйым – Club International des Anciens Pilotes de Grand Prix F1 қатарына сайланды. Шупан Формула-1-ді өзінің туған Оңтүстік Австралия штатындағы Аделаида қаласына әкелуде маңызды рөл атқарды. Формула-1 басшысы Берни Экклстоун бастапқыда Австралия Гран-приін Сиднейде өткізуді жоспарлаған. Алайда Оңтүстік Австралияның премьер-министрі Джон Бэннон Шуппаннан (Экклстоунды жеке танысқандықтан) Аделаидаға келіп, қаланың мүмкіндіктерін қарастыруын сұрады. Нәтижесінде Экклстоун настолько әсерленді ki, 1985 жылдан 1995 жылға дейін 11 жыл бойы Гран-при Аделаидада өткізілді. 2014 жылғы мәліметтер бойынша Шупан 45 жылдан астам бірге тұрған әйелі Дженифермен Аделаидада тұрады. Олар Австралия Гран-приін қабылдаған және қазір V8 Supercars үшін трассаның өзгертілген нұсқасында Clipsal 500 жарысын өткізетін Аделаида көшесіндегі трассаға жақын орналасқан қайта жаңартылған қоймада тұрады. 40 жылдан астам халықаралық автоспорт тәжірибесіне қарамастан, Шупан қалада өмір сүруді жаңа тәжірибе деп сипаттайды. Ол сондай-ақ Targa Adelaide асфальттық раллиінің тұрақты жақтаушысы.