Кіріспе
Құтб Шахи әулеті (парсы тілінде: Qotb Šâhiyân; урду тілінде:) – Түркімен тегінен шыққан, Оңтүстік Үндістандағы Голконда сұлтандығын (парсы тілінде: ; урду тілінде:) билеген парсы тілдес шиит ислам әулеті. Бахмани сұлтандығының құлауынан кейін, Құтб Шахи әулеті 1512 жылы сұлтан Құли Құтб әл-Мүлк тарапынан құрылды, ол ағылшын тілінде көбінесе, бірақ дұрыс емес "Құли Құтб Шах" деп аталады. 1636 жылы моғол императоры Шах Жахан Құтб Шахилерді моғол үстемдігін мойындауға және белгілі бір уақыттарда салық төлеуге мәжбүр етті. Әулет 1687 жылы жетінші сұлтан Әбуль-Хасан Құтб Шахтың билігінде аяқталды. Моғол билеушісі Аурангзеб Әбуль-Хасанды тұтқындап, қалған өмірін Дәулатабадта түрмеде өткізді, Голконданы Моғол империясына қосып алды. Голконда сұлтандығы Әділ Шахилер мен Низам Шахилермен үнемі қақтығыста болды. Құтб Шахилер парсы тілдес шиит мәдениетінің қолдаушылары болды. 16 ғасырда ол өзінің інісі Алла Құлимен, сондай-ақ бірнеше туыстары мен достарымен Делиге көшіп келді. Кейін ол оңтүстікке, Деканға көшіп, Декан мұсылманы болған Бахмани сұлтаны Махмуд Шах Бахмани II-ге қызмет етті. Бахмани мемлекеті Бес Декан сұлтандығына бөлінгеннен кейін ол Голконданың тәуелсіздігін жариялады. Жәмшидтің жас ұлы бір жыл патшалық құрды, содан кейін ақсүйектер Ибрагим Құлиді қайтарып алып, сұлтан етіп тағайындады. Кейінгі сұлтандар, мысалы Тана Шах, Маданна мен Аккана сияқты брахман индустарды салық жинау және қазынаны басқаруға жауапты министрлер етіп тағайындады. Алайда, мұсылман элитасы мен күшейіп келе жатқан брахман индустардың билігі арасында айқын жік туды. Мұсылмандық топ Аурангзебке жүгінді, ол өз ұлы басқаратын әскер полкін Голкондаға шабуыл жасау үшін жіберді. Олар Маданна мен Аккананың басын алды, олардың мүлкін тонады және Құтб Шахи әулетінің әкімшілік лауазымдарындағы көптеген индустарды өлтірді. Одан кейін Аурангзеб әулеттің соңғы сұлтанын Дәулатабадқа қамап, Құтб Шахи әулетінің соңына сызық салды. Голконда, және кейін Хайдарабад, Char Minar құрылысымен бірге сұлтандықтың астанасы болды. Голконда сұлтандығының аумағы Моғол империясының Хайдарабад Субасы провинциясына айналды.
The Qutb Shahi dynasty (Persian: Qotb Šâhiyân; Urdu: ) was a Persianate Shia Islamic dynasty of Turkoman origin that ruled the Sultanate of Golkonda (Persian: ; Urdu: ) in southern India. After the collapse of the Bahmani Sultanate, the Qutb Shahi dynasty was established in 1512 AD by Sultan Quli Qutb ul Mulk, better known though less correctly referred to in English as "Quli Qutb Shah". In 1636, Mughal emperor Shah Jahan forced the Qutb Shahis to recognize Mughal suzerainty and pay periodic tributes. The dynasty came to an end in 1687 during the reign of its seventh sultan Abul Hasan Qutb Shah, when the Mughal ruler Aurangzeb arrested and jailed Abul Hasan for the rest of his life in Daulatabad, incorporating Golconda into the Mughal empire. The Golconda sultanate was constantly in conflict with the Adil Shahis and Nizam Shahis. The Qutb Shahis were patrons of Persianate Shia culture. In the 16th century, he migrated to Delhi with his uncle, Allah Quli, some of his relatives and friends. Later he migrated south, to the Deccan and served the Bahmani sultan, Mahmood Shah Bahmani II, who was of Deccani Muslim ethnicity. He declared the independence of Golconda, after the disintegration of the Bahmani Kingdom into the five Deccan sultanates. Jamsheed's young son reigned for a year, at which time the nobility brought back and installed Ibrahim Quli as sultan. Later Sultans such as Tana Shah, appointed Brahmin Hindus such as Madanna and Akkanna as ministers in charge of tax collection and exchequer. However, this led to significant factionalism between the Muslim elites and the rising power of the Brahmin Hindus. The Muslim faction reached out to Aurangzeb, who sent a regiment led by his son to attack Golconda. They beheaded Madanna and Akkanna, along with plundering the property and killing many more Hindus in administrative positions of the Qutb Shahi dynasty. Shortly thereafter, the last Sultan of the dynasty was jailed in Daulatabad by Aurangzeb, and the Qutb Shahi dynasty came to an end. Golconda, and with the construction of the Char Minar, later Hyderabad, served as capitals of the sultanate, The territory of the Golconda Sultanate was made into a Mughal imperial province, Hyderabad Subah.
Экономика
Голконда сұлтандығы өте бай болғандығымен әйгілі. Оның кірістің басты көзі жер салығы болғанымен, сұлтандық патшалықтың оңтүстік аймақтарындағы кендерден алмаз өндірудегі монополиясынан үлкен пайда тапты. Сұлтандық Кришна және Годавари дельталарын да бақылап, аймақтағы ауылдарда тоқыма сияқты тауарлар өндірілетін қолөнер өндірісіне қол жеткізуге мүмкіндік алды. Масулипатнам қаласы Голконда сұлтандығының алмаз бен тоқыма экспорттау үшін басты теңіз порты қызметін атқарды. Патшалық 1620 және 1630 жылдары қаржылық гүлденуінің ең жоғалғы нүктесіне жетті.
Алмаздар
Голконда сұлтандығы Голконда алмастары деп аталатын алмастарымен әйгілі болды. Бұл алмастар Құтб Шахи әулеті билікке келгенге дейін-ақ ізделіп, олар осы сұранысты еуропалық саудагерлер арқылы қанағаттандыра берді. Алмаздар (әсіресе қазіргі Гунтур ауданындағы Коллур кеніші, Андхра-Прадеш штаты) кесіліп, жылтыратылып, бағаланып, сату үшін Хайдарабад қаласына тасымалданды. Голконда алмаз саудасының орталығы болып қалыптасты және 19 ғасырдың соңына дейін Голконда нарығы әлемдегі ең жақсы және ең ірі алмаздардың басты көзі болып саналды.
Мақта тоқу
XVII ғасырдың басында Декан аймағында қуатты мақта тоқу өнеркәсібі болған. Ішкі және экспорттық қажеттіліктер үшін үлкен көлемде мақта мата өндірілді. Муслин мен каликодан жасалған жоғары сапалы, сызықсыз және өрнекті маталар шығарылды. Сызықсыз мата ақ немесе қоңыр түсті, ақталған немесе боялған түрде қол жетімді болды. Бұл маталар Парсы және Еуропа елдеріне экспортталды. Өрнекті маталар көк түсті – индиго, қызыл түсті – шай тамыры, сары түсті – өсімдік бояуларымен жергілікті түрде жасалған баспалармен өндірілді. Өрнекті маталардың экспорты негізінен Ява, Суматра және басқа да шығыс елдеріне бағытталған.
Мәдениет
Құтб шаһилер парсы тіліндегі шиит мәдениетін қолдады. Мұхаммед Құли Құтб Шах (1580–1612) дахини урду, парсы және телугу тілдерінде өлеңдер жазды.
Сәулет
Құтб Шахи архитектурасы – Үнді-Исламдық архитектураның бір түрі, ол үнді және парсы архитектуралық стильдерінің үйлесім нәтижесі болды. Олардың стилі басқа Декан сұлтандықтарының стиліне өте ұқсас еді. Құтб Шахи билеушілері Шар Минарды салды. Құтб Шахи Үнді-Ислам архитектурасының мысалдары: Голконда бекінісі, Құтб Шахилердің мазарлары, Шар Минар және Шар Каман, Мекке мешіті, Хайртабад мешіті, Хаят Бакши мешіті, Тарамати Барадари және Толи мешіті.
Әкімшілік
Құтб Шахи патшалығы жоғары деңгейде орталықтандырылған мемлекет болды. Сұлтанның атқарушы, сот және әскери билігі абсолютті болды. Ол болмаған жағдайда, патшаның өкілі әкімшілікті патша атынан жүргізе берді. Пешва (Премьер-министр) – сұлтандықтың жоғары лауазымды шенеунігі болды. Оған бірқатар министрлер көмектесті, олардың ішінде Мир Джумала (қаржы министрі), Котвал (полиция комиссары) және Хазанадар (қазынашы) бар еді. Билік ету мерзімінің көп бөлігінде Құтб Шахи сұлтандығында жагирлер жүйесі болды, олар әскерлермен ғана емес, салықтарды жинаумен де айналысты. Олар жиналған салықтың бір бөлігін өзіне қалдырып, қалғанын сұлтанға тапсыратын. Салық жинау аукцион арқылы жүзеге асырылды, ал ең жоғары баға берген адам губернатор болып тағайындалған. Губернаторлар зәулім өмір салғанмен, қарыздарын төлемегені үшін ауыр жазаға тартылып, халыққа қаталдық көрсеткен. Сұлтандықта 66 бекініс болды, және әр бекіністі наяк басқарды. 17 ғасырдың екінші жартысында Құтб Шахи сұлтаны көптеген индус наяктарын жұмысқа алды. Кройццердің сөзіне сүйенсек, олардың көпшілігі брахмандар болған. Тағы бір мәлімет бойынша, олар негізінен Камма, Велама, Капу және Раджу жауынгерлік касталарынан шыққан. Олар азаматтық кіріс инспекторлары ретінде қызмет еткен. 1687 жылы моғолдар Құтб Шахи әулетін құлатқаннан кейін, бұл индус наяктары да қызметтен босатылып, олардың орнына мұсылман әскери қолбасшылары тағайындалды.
Қабірлер
Құтб Шахи сұлтандарының қабірлері Голконданың сыртқы қабырғасынан шамамен бір километр солтүстікке қарай жатыр. Бұл құрылыстар әдемі ойылған тас жұмыстарынан тұрады және көгалдандырылған бақтармен қоршалған. Олар жұртшылыққа ашық және көптеген келушілерді қабылдайды.