Кіріспе

1993 жылы Рональд Ф. Максвеллдің түсірген "Геттисбург" фильмі – Американдық азамат соғысының Геттисбург шайқасы туралы 1993 жылы шыққан эпикалық соғыс фильмі. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Рональд Ф. Максвелл жасаған. Фильм Майкл Шаараның 1974 жылғы "Қойшы періштелер" тарихи романы негізінде түсірілген. Том Беренджер Джеймс Лонгстрит рөлінде, Джефф Дэниелс Джошуа Чемберлен рөлінде, Мартин Шин Роберт Ли рөлінде, Стивен Ланг Джордж Пикетт рөлінде және Сэм Эллиот Джон Бьюфорд рөлінде сомдаған актерлер тобы фильмде ойнады. Фильм сыншылардан жағымды пікірлер алды, бірақ 20 миллион долларлық бюджетке қарсы 12,7 миллион доллар ғана жинады. Дегенмен, TNT телеарнасындағы тұңғыш көрсетілімінің жоғары рейтингісі мен одан кейінгі үй видеосының сатылымының арқасында фильм сәтті деп есептелді. 2003 жылы "Құдайлар мен генералдар" атты алдын-ала түсірілген фильм жарық көрді, оны да Максвелл режиссерлік етті және көптеген актерлер қайтадан түсті.

Сюжет

Фильм 1863 жылы маусымда Роберт Ли басқаратын Солтүстік Вирджиния армиясы Потомак өзенін кесіп, Мэриленд арқылы Пенсильванияға шабуыл жасауын көрсететін картамен басталады. 30 маусымда конфедерация тыңшысы Генри Томас Харрисон генерал-лейтенант Джеймс Лонгстритке Потомак армиясы оларға қарай жылжып келе жатқанын, ал Джозеф Хукердің орнына Джордж Мид келгенін хабарлайды. Лонгстрит бұл ақпаратты генерал Лиге жеткізеді, ол армияның өз кавалерия басшысы Дж.Е.Б. Стюарт емес, "актердің сөзіне" сенеді деп алаңдайды. Дегенмен Ли армияны Геттисбургке жақын жиналуға бұйрық береді. Мэриленд штатының Юнион Миллс қаласына жақын орналасқан одақтың лагерінде 20-шы Мэн полкінің полковнигі Джошуа Лоуренс Чемберленге 2-ші Мэн полкінің 120 адамын, наразылық білдіріп отставкаға кеткендерін қабылдауға бұйрық беріледі, сондай-ақ күресуден бас тартқандарды атуға рұқсат беріледі. Чемберлен олармен сөйлесіп, алты адамнан басқасын қару алуға көндіреді. Геттисбургте генерал Джон Бьюфорд пен оның ат әскерлері дивизиясы Генри Хеттің А.П. Хиллдің үшінші корпусының бөлімдері қалаға жақындап келе жатқанын байқайды және конфедерация армиясының негізгі күші жақындап келе жатқанын түсінеді. Бьюфорд бұрынғы шайқастардан алынған тәжірибе бойынша, конфедерация бірінші болып Геттисбургке жетіп, мықты бекіністер салып, одақты шабуылға түсіріп, ауыр шығынға ұшырататынын түсінеді. Осыны болдырмау үшін ол тұрып, соғысуды шешеді, себебі жер конфедерацияның ілгерілеуін тоқтатуға "қолайлы" деп санайды. Бьюфорд 1-ші корпустың командирі генерал-майор Джон Ф. Рейнольдске күштерді шақыруды тапсырады. Хет әскерлері келесі күні, 1 шілдеде Бьюфордтың ат әскерлерімен шайқасады, ал Ричард С. Иуэллдің екінші корпусы оларды қоршауға тырысады. Рейнольдс өз корпусын алға жылжытады, бірақ конфедерациялық мерген оны өлтіреді. Одақ әскері Геттисбургтен Күмбездік қырқаға итеріледі, Ли Лонгстриттің Геттисбургтен оңтүстікке қарай қайта орналасу ұсынысын қабылдамай, қорғанысқа шығады. Бірақ Иуэлл күмәнмен қарап, шабуылға бармайды. Әскерлер бірінші күннің соңында өздері таңдаған позицияларына жиналады. Семинария Риджіндегі конфедерация штабында генерал-майор Исаак Р. Тримбл Лиге Эуэллдің әрекетсіздігін айыптап, басқа тапсырма сұрайды. Екінші күні, 2 шілдеде полковник Стронг Винсенттің бригадасы Литтл Раунд Топқа жіберіледі, Винсент 20-шы Мэнді саптың соңына орналастырады, Чемберленге олардың полкі фланг екенін, кері шегінсе конфедерация армиясы олардың артынан айналып, одақ күштерін талқандауы мүмкін екенін ескертеді. Чемберлен 2-ші Мэн полкінің қалған алты адамымен сөйлесіп, үш адамы шайқасуға келіседі. Ли Лонгстритке екі дивизиясын бөліп, Литтл Раунд Топ пен жақын орналасқан Биг Раунд Топты басып алуға бұйрық береді. Лонгстриттің корпусы орналасқанда, дивизиялардың біріне қолбасшылық ететін генерал-майор Джон Белл Худ Лонгстритке наразылық білдіреді, одақтың биік жерді ұстауынан, бұйрық бойынша шабуыл жасаса күштерінің жартысын жоғалтады деп есептейді. Лонгстрит Лиге қарсылық білдіргеніне қарамастан, Худқа шабуыл жасауға бұйрық береді, Худ кейін Devil's Den-де жарақат алады. Кішкентай дөңгелек үстіңгі шыңында Чемберлен мен 20-шы Мэн конфедерациялықтардың толқындарына қарсы тұрады және оқ-дәрісі бітіп барады. Полковник Винсент ауыр жарақат алады, ал оның бригадасындағы басқа үш полк көмектесе алмайды. Чемберлен өз адамдарына штыктарды орнатып, шабуылдаушы конфедерациялықтарға қарсы төмен қарай шабуыл жасауға бұйрық береді, бұл шабуылды Чемберлен "есіктің иығындай айналдырамыз" деп сипаттайды. Шабуыл конфедерациялық шабуылды сәтті кері қайтарады, одақтың флангі тұрақты болады. Сол күні кешке Стюарт келгенде Ли онымен байланысқа шықпағаны үшін сөгіс жасайды. Сол уақытта генерал-майор Джордж Пикеттің басқаратын Лонгстриттің қалған дивизиясы майданға жетеді. Үшінші күні, 3 шілдеде Ли Пикеттің, Тримблдің және Дж. Джонстон Петигрюдің үш дивизиясын Cemetery Ridge-дегі одақтың қорғаныс шебінің ортасына шабуыл жасауға жібереді. Лонгстрит Лиге шабуыл сәтсіз аяқталады деп ескертеді, себебі қозғалыс ашық жерде бір шақырымдай болады, ал генерал Винфилд Скотт Хэнкок басқаратын одақтың екінші корпусы тас қабырғаның артында орналасқан, дәл сол сияқты, Лонгстриттің әскері Фредериксбургте болғандай. Ли шабуылды жалғастыруға бұйрық береді. Лонгстрит үш дивизия командирлерімен кездесіп, жоспарды түсіндіреді, алғаш полковник Эдвард Портер Александердің артиллериясы одақтың қаруларын қырқадан жоюы керек, содан кейін әскерлерді алға жылжыту керек. Конфедерациялық артиллерияның күшті атысына қарамастан, Александер одақтың қаруларына зиян келтіре алмайды. Пикет алға жылжуға рұқсат сұрағанда Лонгстрит жай ғана иесін көтеріп келіседі. Конфедерация дивизиялары ашық даладан өтеді, ал Хэнкок алдыңғы қатардан басқарып тұрғанда жарақат алады. Пикеттің бригадаларының бірі, генерал Льюис Армистед басқаратын, тас қабырғаны басып өтеді, бірақ Армистед жарақаттанып, одақ әскеріне тұтқынға алынады. Конфедерация ауыр шығынға ұшырағандықтан шегінеді. Көңілсіз генерал Пикетті көріп, Ли оған "дивизияңа қара" деп шақырады, ал Пикет "генерал Ли, менде дивизия жоқ" деп жауап береді. Пикеттің шабуылы сәтсіз аяқталады. Лонгстритпен кешке кездескен Ли олардың шегінуге шешім қабылдағанын мәлімдейді. Фильм шайқастың басты тұлғаларының тағдырымен аяқталады.

Өндіріс

Ривз Телетапе студиясы 1978 жылы «Қайсар періштелер» романының бейімделу құқығын алды. 1981 жылы Рональд Ф. Максвелл мүлікке құқық алды және Майкл Шарааны сценарий жазуға шақырды. Шара 1988 жылы қайтыс болғанымен, Максвелл 400 беттік сценарийді аяқтады. PolyGram Pictures Роберт Дювалл мен Уильям Херттің қатысуымен фильм түсіруге келісті, бірақ көп ұзамай банкротқа ұшырады. Максвелл «Жаннат қақпасы» және «Революция» сияқты жақындағы тарихи эпостардың сәтсіздігіне байланысты жобаны басқа студияға сата алмады. Кевин Костнер фильмді бейімдеуге қызығушылық танытты, бірақ оның орнына «Бұқалармен би» фильмін түсіруді жөн көрді. Максвелл «Солтүстік және Оңтүстік» және «Көк және сұр» сияқты Америка Азамат соғысы туралы телесериалдарға наразы болғанымен, жобаны телесериал ретінде шығаруға мәжбүр болды. Продюсерлер 1991 жылы жобаны ABC телеарнасына телесериал ретінде ұсынды. ABC бастапқыда жобаны қолдауға келісті, бірақ Джордж Армстронг Кастер туралы «Таң жұлдызының ұлы» (1991) атты шағын сериал төмен рейтингіге ие болды және Шығанақ соғысы басталғаннан кейін ABC қолдауын кері алды. Максвелл 1991 жылы 3-ші «Алтын лавр» сыйлығында документалист Кен Бернстің көмегімен Тед Тернерден фильмге қаржыландыруды қамтамасыз етті. Бастапқыда бұл Turner Network Television үшін шағын сериал ретінде жоспарланған, бірақ оның орнына фильм ретінде шығарылды. Роджер Эберт (Chicago Sun Times) фильмге төрт жұлдыздың үшеуін беріп, «Бұл фильмді Азамат соғысының жанкүйерлері қажет деп санайды, тіпті басқалар оны ұзақ деп тапса да» деді. Эберт бастапқыда бейжай болғанымен, фильмді Азамат соғысы туралы жаңа түсінікпен тастап кеткенін және Джефф Дэниелстің рөлі үшін Оскарға ұсынылуға лайық екенін айтты. Эберт сондай-ақ «Siskel & Ebert» бағдарламасында фильмге «жақсы» деген баға берді, ал Джин Сискел фильмді «көбелек оңтүстік пропагандасы» деп атап, «жаман» деген баға берді. Дегенмен ол Дэниелстің актерлік шеберлігін жоғары бағалап, оны Оскарға ұсынуды ұсынды.

Алдын ала

2003 жылы Джефф Шаараның (Майкл Шаараның ұлы) 1996 жылы жарық көрген осы аттас романының соқырламасы – "Құдайлар мен генералдар" фильмі шықты. Фильмнің сценарийін де, режиссурасын да Рональд Ф. Максвелл жүзеге асырды, және көптеген актерлер қатысты, олардың ішінде Джефф Дэниелс Джошуа Чемберлен, Кевин Конвей Бастер Килрейн, ал С. Томас Хауэлл Томас Чемберлен рөлінде ойнады. Бірінші фильмде Джордж Пикетті сомдаған Стивен Ланг та қайта ойнады, бірақ Рассел Кроудың кестесінің келіспеуіне байланысты Стоунволл Джексон рөліне оның орнына келді. Геттисбургтегі Эндрю Льюис Питцер рөлінде ойнаған Билли Кэмпбелл Лэнгтің орнына Пикеттің рөлін алды. Жаңа актерлер қатарында Роберт Дювалл Роберт Э. Ли рөлінде ойнады, ол бұрынғы актер Роберт Шиннің орнын басты. Фильм сыншылардан теріс пікірлер алды және $56 миллиондық бюджетке қарсы $12,8 миллион табыс тауып, коммерциялық сәтсіздікке ұшырады.

Шығармадан шығарылмаған жалғасы

Бастапқыда трилогияның бір бөлігі болу жоспарланған, «Соңғы толық өлшем» деген атаумен Америка Азамат соғысының аяқталуын көрсететін үшінші фильм ұсынылды, бірақ ол жоспарлау сатысынан әрі кетпеді.