Кіріспе

Яһудилердің алғыс айту дұғасы – Халел («Мақтау») – яһудилердің дұғасы, Псалмдер кітабынан сөзбе-сөз оқылатын нұсқа. Оны сақтайтын яһудилер еврей мерекелерінде мақтау және алғыс айту үшін оқиды.

Толық Халел

Толық Халел (הלל שלם) – Халелдің барлық алты Забур жырларының толық нұсқасынан тұрады. Бұл еврейлердің Пасха мерекесінің алғашқы екі түні мен күнінде (Израильде тек бірінші түні мен күнінде), Шавуот күні, Суккоттың барлық жеті күні, Шемини Ацерет және Симхат Тора, сондай-ақ Хануканың сегіз күнінде оқылатын дұға. Ұлы ғалымдар толық Халелді қай күндері оқу керектігін есте сақтау үшін "siman" (есте сақтау жолы) берген. Ол "BeBeTaCh" деп аталады. Толық Халелдің басында және соңында бата айтылады.

Басқа халельдер

"Халлел" атауы көбінесе 113–118-ші псалмдарға қолданылады. Нақтырақ айту үшін, оны кейде Мысыр Халлелі (Халлель Миẓри) деп атайды. Бұл атау Мысырдан босап шығу туралы айтылуына байланысты берілген.

Ұлы Халел

Ұлы Халел (Халлел Хагадол) термині 136-шы Забурды білдіреді; Талмудтағы басқа пікірлерге сәйкес, Ұлы Халел 135–136 немесе 134–136 Забурларды білдіреді. Ол Пасха тойында, стандартты Халел аяқталғаннан кейін оқылады. Сондай-ақ, ол сенбі және мерекелердің таңертеңінде кеңейтілген пǝсûқê ḏǝzimrāʾ ретінде оқылады. Талмуд дәуірінде, құрғақшылыққа жауап ретінде жарияланған ораза күнінің таңында жаңбыр жауса, бұл Құдайдың инаят белгісі ретінде қарастырылып, осы жағдайда "Ұлы Халел" кешкі намаздарға қосылатын еді. Кейбір деректерде бұл Забурдың ғибадатханада антифоналық түрде қолданылуы мүмкін екендігі айтылған. 136-шы Забур ғибадатханада антифоналық түрде қолданылған болуы мүмкін. Яһуди діни практикасында Ұлы Халел Пасха тойында Кіші Халелден кейін оқылады. Оның қайта-қайталамасы – Құдайдың берік сүйіспендігіне сілтеме (Осия 2:19 (NKJV) қараңыз). Бұл Забур табиғаттағы Құдайдың ұлы істеріне және Израиль халқының тарихындағы оның рақымды істеріне мақтау айтумен басталатын мақтау ән. Ол Құдайдың барлық адамдарға көрсеткен мейірімділігін көрсетеді және Құдайды мақтауға тағы бір шақырумен аяқталады.

Песукей Дезимера

Песукей дезимера Талмудта да бір түрі Халел ретінде сипатталған.

Жаңа Келісім

Жаңа Келісімдегі Соңғы кешкі ас туралы баяндамаларда Иса мен оның шәкірттері тамақтанғаннан кейін, Зәулім тауына (Матай 26:30 (NKJV), Марқа 14:26 (NKJV)) аттанбас бұрын "псалом айтқан" немесе "әндер орындаған" делінеді, бұл Халел болған болуы мүмкін. Соңғы кешкі ас көбінесе Пасха мерекесін тойлау ретінде қарастырылады, бірақ бұл ғалымдар арасында пікірталас тудырады. Иса, бірінші ғасырдағы кез келген сауатты еврей сияқты, Псалмдарды иврит тілінде оқуды білген болуы мүмкін, әсіресе Пасханың ажырамас бөлігі болған танымал "Халлель" псалмдарын.