Кіріспе

Көне Қытайдың аңыз тұлғасы, аңыз бойынша тұлға

Цанцзи – Сары императордың ресми тарихшысы болған және қытай жазуын ойлап тапқан делінетін көне қытай аңызы. Аңызға сүйенсек, оның төрт көзі болған, ал ол жазуды ойлап тапқанда құдайлар мен әруақтар жылап, аспаннан тары жауған. Ол тарихи емес, аңыз тұлға ретінде қарастырылады, немесе кем дегенде қытай жазуын жалғыз ойлап тапқан адам деп есептелмейді. Цанцзи – бұл шамамен б.з.д. 220 жылғы Цанцзипиан прото сөздігінің, компьютерге әріптерді енгізудің Цанцзи әдісінің және Марс марсоходы Spirit барған Марстағы тастың атауы.

Кейіпкерді құру туралы аңыз

Бұл аңыздың бірнеше нұсқасы бар. Бірінде Қытайды біріктірген соң, Сары император ақпаратты жазудың «арқанмен түйіндеу» әдісіне қанағаттанбағандықтан, Цанцзиге жазу үшін әріптер жасауды тапсырды. Цанцзи сосын өзен жағасына қоныстанды және өзінің міндетін аяқтауға белсенді кірісті. Бірақ көп уақыт пен күш жұмсағанына қарамастан, ол тіпті бір әріп те жасай алмады. Бір күні Цанцзи аспанда ұшып келе жатқан құсты көрді, оның мұңқасынан бір зат түсті. Ол зат Цанцзидің алдына түсті, ол қараса – еңкейген аяқтың іздері екен. Бұл іздің қай жануарға тиесілі екенін білмей, жолдан өтіп бара жатқан жергілікті аңшыдан көмек сұрады. Аңшы оған бұл, сөзсіз, Пиксиудің аяқ іздері екенін, ол тірі кез келген жануардың аяқ іздерінен мүлдем өзгеше екенін айтты. Аңшымен болған әңгіме Цанцзиге үлкен шабыт берді, ол жер бетіндегі әрбір нәрсенің ерекше белгілерін суретке түсіре алса, онда бұл жазу үшін ең тамаша әріптер болады деп сенді. Сол күнден бастап Цанцзи күн, ай, жұлдыздар, бұлттар, көлдер, өзендер, мұхиттар, сондай-ақ барлық түрлі құстар мен жануарлар сияқты барлық нәрсенің ерекшеліктеріне ерекше назар аударды. Ол өзі тапқан ерекшеліктерге сәйкес әріптер жасауға кірісті, көп ұзамай жазу үшін көптеген әріптерден тұратын тізім жасады. Сары императордың қуанышына орай, Цанцзи оған толық әріптер жиынтығын сыйлады. Император содан кейін тоғыз провинцияның премьерлерін шақырып, Цанцзи оларға жаңа жазу жүйесін үйретті. Цанцзи осы әріптерді жасаған өзен жағасында оның құрметіне ескерткіштер мен храмдар салынды.

Қалдықтар мен еске алу рәсімі

Шандоң, Хэнань, Хэбэй және Шэньси провинцияларында Цанцзеге арналған мазарлар бар. Оның ұрпақтарының Ши (史) тегін алып жүргені, оның ресми тарихшы қызметін мойындағандықтан деп айтылады.