Кіріспе

Анжела Картердің 1991 жылғы "Дана балалар" романы (1991) Анжела Картердің жазған соңғы романы болды. Роман Дора мен Нора Ченс есімді егіз хор қыздарының және олардың ерекше театрлық отбасының тағдырын көрсетеді. Ол әке болудың құпиялы жарасымсыздығын зерттейді, оны мойынбау Нора мен Дораны жеңілтек "заңсыз" құмарлыққа итермелейді. Роман Картердің Шекспирге деген құрметімен, оның ертегілерге және сюрреализмге деген махаббатымен байланысты. Романға көптеген түкiлдi реализм мен шындық пен қоғам туралы біздің көзқарастарымызды сынап, бұрмалайтын карнавалдық элементтер енгізілген.

Өмірбаян

Анжела Картер бұл романды өкпе қатерлі ісігінің диагнозы қойылғаннан кейін жазды. Ол күйеуі мен кішкентай ұлын өзінен кейін қалдырады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға бір тәрізді егіздер Дора мен Нора Ченстің 75-ші туған күнінде басталады. Дора, сондай-ақ әңгіменің баяндаушысы, таңғажайып кездейсоқтық ретінде сипаттағандай, бұл олардың табиғи әкесі Мелхиор Хазардың және оның, өлген деп есептелген, егіз інісі Перегрин Хазардың 100 жылдық мерейтойына тап келеді. Бұл күн Шекспирдің туған күні деп саналады – 23 сәуір. Дора мен Нораның туған күніне олардың жартылай ағасы Тристрем Хазардтың келуімен драмалық бастама беріледі, ол өзін егіздердің жүрек туысы деп есептейді. Ол олардың серіктесі, сонымен қатар егіздердің құда қызы Тиффанидің жоғалып кеткенін хабарлайды. Дора мен Нора Тиффанидің Тристремнің баласын күтіп жатқанын жақын уақытта біледі, бірақ ол жауапкершілікті мойындағысы келмейді. Осы сенсациялық жаңалықтан кейін, Тиффанидің денесі табылғаны және оның Тиффани екені күдіктенеді. Романның басым бөлігі Дораның естеліктерінен тұрады. Ол табиғи әкесі Мелхиор Хазардың, заңды әкесі Перегрин Хазардың және оның қамқоршысы Шанс әжесінің өмірін еске түсіреді, сонымен қатар өзінің өміріндегі маңызды оқиғаларды баяндайды. 1920 жылдары Мелхиор атақты шекспирлік театр актері болғандықтан, ол қыздарын мойындаудан бас тартады, олардың орнына Перегриннің қыздары деп саналады. Дора Мелхиордың бас тартуына қатты ренжіді, бұл егіздердің әкесі болған Перегриннің мейірімділігіне қайшы келеді. Ол өзінің алғашқы театрлық қойылымдарын және бірінші жыныстық тәжірибесін еске алады, онда ол Нораның рөлін сомдап, оның сезімі жоқ жақынымен ұйықтайды. Мелхиор Леди Аталанта Линдке үйленеді, оны Дора "Леди А" деп атайды, және екі заңды егіз қызы – Саскиа мен Имоген дүниеге келеді. 1930 жылдары ол Голливудқа барып, "Жазғы түнгі арман" фильмінің нұсқасын жасайды, онда Дора мен Нора Асылгүл мен Қыша тұқымын сомдайды. Туынды апатқа ұшырайды, себебі Мелхиор алғашқы әйелімен бірге фильмнің продюсерінің әйелімен қашып кетеді, ол фильмде оның Оберoнына Титания рөлін ойнайды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, соғыс кезінде Шанс әжесі қаза тапқаннан кейін, Дора мен Нора Саскиа мен Имогеннің 21 жылдық мерейтойына қатысады. Мелхиор Саскиа мен Имогеннің наразылығына қарамастан, оның король Лирде Корделия рөлін ойнайтын Саскианың жақын досымен үшінші некеге тұрғанын жариялайды. Бұл жариялау отбасылық дауға себеп болады, оның барысында Перегрин жоғалып кетеді және оны ешқашан таба алмайды. Сол түні Леди А баспалдақтан құлап, өмірінің соңына дейін мүгедектер коляскасына таңылды; ол Дора мен Норамен бірге тұрады. Бұл Саскиа мен Имогеннің ашуынан оны баспалдақтан итеріп жібергенін көрсетеді. Мелхиор тағы екі егізді – Тристрем мен Гаретті дүниеге келтіреді. Саскиа, кек алу ниетімен, өзінің жартылай ағасы Тристреммен инцест қатынасына барады. Гарет, осы арада, дін қызметкері болып, жоғалып кетеді. Дора, Нора және Леди А Мелхиордың 100 жылдық мерейтойына қатысады, онда романның көптеген кейіпкерлері жиналады. Мелхиор Дора мен Нораны өмірінде алғаш рет өзінің балалары деп мойындайды. Перегрин Тиффанимен бірге таңғажайып түрде пайда болады, олардың екеуі де тірі екенін көрсетеді, ал Леди А Перегриннің Саскиа мен Имогеннің нағыз әкесі екенін ашады. Мелхиор мен Нора билейтін кезде, Дора жоғарғы қабатта әкесінің ағасы Перегринмен жыныстық қатынасқа түседі. Ол Перегриннен оның да әкесі екенін сұрайды; Перегрин оны қатты жоққа шығарады, бірақ Шанс әже Дора мен Нораның нағыз анасы болуы мүмкін екенін ұсынады. Роман Дора мен Нораға жоғалған ұлы Гареттің егіздерін қарауға тапсырумен аяқталады – Перегриннің сыйы. Олар балаларының өскенін көруге дейін өлмейтінін түсінеді. Әңгіменің соңғы сөзі, роман бойына үнемі айтылатын: "Бейлеп, ән айту қандай қуаныш!"

Негізгі кейіпкерлер

Дора Чанс – 75 жаста, шағын театр және кино жұлдызы, Мелхиор Хазард пен "Сүйкімді Киттидің" заңды емес қызы. Сырттан қарағандар оны Перегрин Хазардтың қызы деп санайды. Нора Чанс – Дораның егіз әпкесі және жақын досы. Мелхиор Хазард – танымал театр және кино жұлдызы, мансабын отбасынан жоғары қоятын адам. Нора мен Дораның биологиялық әкесі. Перегрин Хазард – Мелхиордың егіз бауыры, Нора мен Дораны тәрбиелейді. Ойын-сауықшы, саяхатшы, актер. Ол түсінікті реализм мен карнавалдық рухта бейнеленеді. Леди Аталанта Хазард (инвалидтік коляскада) – Мелхиор Хазардтың бірінші әйелі, Саския мен Имогеннің анасы. Өмірінің соңында, оны қыздары баспалдақтан итеріп түсіріп, барлық ақшасын алып қойғаннан кейін Нора мен Дора күтіп бағады. Делия Делани (Дейзи Дак) – актриса, Шыңғыс ханның екінші әйелі, Перегрин Хазардтың бұрынғы сүйіктісі, Мелхиор Хазардтың екінші әйелі. Кейін "Жазғы түннің арманы" қойылымынан Пакқа тұрмысқа шығады. Милейди Маргарин – Мелхиор Хазардтың үшінші әйелі. Гарет пен Тристремнің анасы. Телеарнада маргарин жарнамасында түскені үшін "Леди Маргарин" деп аталады. Әже Чанс – Дора мен Нора Чанстың қамқоршысы. Перегриннің пікірінше, Әже Чанс Дора мен Нораның анасы болуы мүмкін, бірақ Дора бұл мүмкін емес деп санайды. Нүдист және вегетариан. Гүлдерді жұлуға да қарсы, оны қатыгездік деп есептейді. қара Саския Хазард – Мелхиор Хазардтың заңды қызы. Телешоудың аспазшысы. Ашкөз және амбициялы. Жартылай бауыры Тристреммен қарым-қатынаста. Дора Чанстың жауы. Нора мен Дора оны Перегрин Хазардтың биологиялық қызы деп есептейді. Имоген Хазард – Мелхиор Хазардтың заңды қызы, Саския Хазардтың егіз әпкесі. Балалар телеарнасында балық рөлін ойнайды. Тристрем Хазард – Мелхиор Хазардтың үшінші некесінен туған ұлы. "Lashings of Lolly" бағдарламасын жүргізуші. Гареттің егіз бауыры. Тиффани – Дора мен Нора Чанстың немере қызы. Тристрем Хазардтың сүйіктісі, олармен бірге "Lashings of Lolly" телешоуын жүргізеді. Сондай-ақ, Тристремнің баласын күтіп жатыр.

Басқа таңбалар

Гарет Хазард – Мелхиор Хазардтың үшінші некесінен туған ұлы. Тристрем Хазардтың егіз інісі. Ол жасөспірім шағында миссионер болып, кейін Оңтүстік Америкада қызмет еткен. Романның соңында оның балалары Дора мен Нораға таныстырылады. Эстела «Жұлдыз биледі» Хазард – Мелхиор мен Перегриннің анасы. Шекспир актрисасы. Оның лақап аты Уильям Шекспирдің «Ешнәрсе туралы көп шу» пьесасындағы Беатрис айтқан сөздерге сілтеме: «Содан кейін жұлдыз биледі, мен оның астында тудым». Ранулф Хазард – Эстела Хазардтың күйеуі. Ранулф Эстела, Кассиус Бут және өзін-өзі өлтіреді. Кассиус Бут – Эстела Хазардтың жігіті. Мүмкін, Мелхиор мен Перегриннің әкесі. Қымбат Китти – Дора мен Нора Ченстің анасы, ол қыздарды дүниеге келтіргенде қайтыс болады. «Біздің Син» – Мейвистің анасы, Бренданың әжесі және Тиффанидің арғы әжесі. Бабасының үйіне шаруа кейпінде келген. Мисс Вортингтон – Дора мен Нораның би мұғалімі. Миссис Вортингтон – Мисс Вортингтонның анасы. Көркем Джордж – «Жазғы түнгі арман» фильмінің нұсқасында Боттом рөлінде ойнайтын комедия актері. Денесіне Британ империясының картасын салып жүретін патриот. Романның соңында ол тіршілік үшін қайыр сұрауға мәжбүр болады. «Пантомималық қаз» – Нора Ченстің алғашқы жігіті. Басты жігіт – Пантомималық қаздың әйелі. «Есте қалмайтын есімді сары тенор» – Нора Ченстің жігіті, оның кесірінен Дора он жетінші туған күнінде тазалығынан айырылады. Шыңғысхан – Кинопродюсер. Ол «The Dream» фильмінің нұсқасын шығарады, кейіннен ол «китч шедеврі» деп сипатталады. Оның аты қатыгез моңғол әскербасы Шыңғысханның есімімен байланысты, себебі оның мінез-құлқы соған ұқсас. Бір кезде Дора Чансқа үйленуге ниеттенген, бірақ неке орын алмайды. Дейзи Дакқа үйленеді. Шыңғысханның бірінші әйелі – Дейзи Дакқа үйленгеннен кейін де бұрынғы күйеуін жақсы көретін қызғанышпен күйінетін әйел. Маскара – «The Dream» фильмінің түсірілімінде би мұғалімі. «Радикалды неміс эмигрант» – Дора Ченстің жігіті. Пак – Делия Деланидің үшінші күйеуі. Росс «Ирландиялық» О'Флаэрти – Американдық жазушы және Дора Ченстің досы, оған әдебиетті үйреткен. Тони – «The Dream» түсірілімінде Нораның жігіті және күйеуі. Бренда – «Біздің Синнің» немересі және Тиффанидің анасы. Лерой Дженкинс – Бренданың күйеуі. Мыс. Евфемия Хазард – Мелхиор мен Перегриннің пресвитериан әпкесі, ата-аналары қайтыс болғаннан кейін Мелхиорды асырап алады.

Негізгі символдар

Кітапта тақырыптарды көрнектеуге арналған көптеген символдар қолданылған. Картер жиі заттар мен орындарды пайдаланады, олардың мәні сөздік мағынасынан асып түседі және қоғам туралы ойларды қалыптастыра бастайды, мысалы:

Атасының сағаты – олардың жоқ әкесін көрсетеді, себебі оны оларға әжесі (Ранульфтің қарындасы) сыйлаған және Мельхиордың соңғы белгілі мекенжайы ретінде үйлеріне жіберген. Бұл сонымен қатар фалликалық символ. Ол кемшікті, себебі әрқашан дұрыс уақытты көрсетпейді: "уақытты жоғары тонмен дыбыстайды және әрқашан қате уақытты береді". Бұл олардың әкесімен байланысты, өйткені ол да жетілмейді, оның мінезінде лайықты емес жақтары бар. Ән мен би – олардың кәсібін көрсетеді. Олар сияқты, ол да жеңіл және қуатқа толы. Лондон – олардың туған қаласы және дүниеге келген жері. Лондон – үздірілмей өзгеріп отыратын қала болғандықтан, карнавалдық сипатқа ие. Қарсылықтардың жұптасуы егіздер жұбында және "Шанс" және "Хазард" (бір мағынаны білдіретін екі сөз, бұл олардың арасындағы айырмашылықтардың сыртқы екенін көрсетуі мүмкін) деген отбасылық атында көрінеді.

Тақырыптар

Заңсыздық пен заңдылық: Нора мен Дора «дұрыс емес жағынан» шыққан және «құдайылықтан тыс туылған», олардың әкесі «заңды театрдың тірегі» және кітап бойы егіздер үнемі заңды мәртебеге ие болуға және қабылдануға тырысады. Дегенмен, Картер заңдылық тұжырымдамасын және оның шындықтан гөрі тек қана қабылдау екендігін сұраққа білейді: тіпті заңды жақтан көрінетін кейіпкерлер де әрқашан лайықты түрде әрекет етпейді, мысалы, Саскиа өзінің жартылай ағасы Тристраммен қарым-қатынас құрады. Әдебиеттегі заңсыздық. Карнавал: Картер карнавалды әлеуметтік шекаралар туралы, мысалы, заңсыздық және жоғары мәдениет пен төмен мәдениет туралы ойларын көрсету үшін пайдаланады. Маңызды мысалдардың бірі – 2-тараудағы өртенген сарайдағы көрініс, онда ол «жанға толы» атмосфераны көрсету үшін «қайрақ жалындар» сияқты бейнелерді қолданып, көріністің «оргиастық» элементін сипаттайды: жоғары мәдениетті кеш және сарай өртенгеннен кейін құлап, құмарлыққа толы жақындасқан оргазияға айналады, бұл әлеуметтік шекаралардың бұзылуын көрсетеді. Бұл соңғы тарауда Дора мен Перридің жыныстық қатынасқа түскен кездегі жағдайға ұқсас, өйткені Нора Дораның «үйді қиратуын» тілейді: Хазардтың үйіне физикалық зақым келтіруден басқа, Дора мен Перридің жыныстық қатынасы отбасының жоғары және төмен мәдениетті жақтары арасындағы шекараны жояды. Бұл көріністегі кейбір бейнелер 2-тараудағы көрініс бейнелерін қайталайды, мысалы, «барлығын гипс шаңымен жабыңыз, содан соң от қосыңыз». Инцест: мысалы, Саскиа мен Тристрам – жартылай бауыр және қарындас (немесе туыс болуы мүмкін), Нора пантомима қазымен ойын ойнағанда бойжеткендігінен айырылады, Перри Дорамен ұйықтайды. Мелхиор мен Перегрин де серіктестерді бөліседі (мысалы, Дейзи Дак, Леди А); Нора мен Дора екеуі де Блондин тенормен ұйықтайды. Бұл карнавалдық сипатқа ие, өйткені ол әлеуметтік иерархия мен шекараларды аударып тастайды. Сонымен қатар, сахнада Корделияны ойнайтын актрисаның Шекспирдің «Король Лир» пьесасындағы Лирді ойнайтын актерге ғашық болуы туралы идея бар. Мәдениет және тап: Нора мен Дора өнер көрсететін би залдарынан айырмашылығы, отбасының заңды жағындағы театрдың жоғары мәдениеті. Шекспир: Шекспир үнемі пайдаланылады, оның пьесаларының идеялары енгізіледі, кітаптағы және пьесадағы кейіпкерлер арасында үнемі салыстырулар жасалады, ал кітаптың өзі бес тараудан тұрады, Шекспир пьесасының бес актісі болған сияқты. Мелхиор әкесіне, сондай-ақ Шекспирге табынады, Шекспирдің өзінің қыздарына қарағанда көбірек орындаған жерінен жерді қастерлейді. Шекспирге жасалған сілтемелер Дораның баяндамасында мәдениет пен тап туралы идеяны және Шекспирдің қазір «жоғары өнер» саналатынын көрсетеді.

Басқа шығармаларға сілтеме жасау

"Дана балалар" термині Анжела Картердің тағы екі туындысында кездеседі: "Қанды бөлме" және "Цирктегі түндер". Роман бойына Уильям Шекспирдің еңбектері мен оның ықпалына көптеген сілтемелер енгізілген. Романның басында үш цитата келтірілген, олардың екеуі Шекспирге байланысты: "Шекспирді жақсылап оқып шығыңыз" – Шекспирдің "Қызба жұлдызды бағындыру" пьесасы негізінде жазылған "Маған сүйіңіз, Кейт" мюзиклінен алынған ән атауы, және ағылшын сахна актрисасы Эллен Терридің "Шекспир әкелер мен қыздарды қанша рет бейнелейді, аналар мен қыздарды ешқашан емес" деген цитаты. "Дана балалар" туралы сұхбатында Анжела Картер: "[Мен] тек ағып тұратын, өте күлкілі және түсінікті прозаны жасағым келді, сонымен қатар әкелік туралы күрделі ойларды және Шекспирді мәдени идеология ретінде қарастыруды қаладым" деді. Сонымен қатар, түрлі театрлық цитаталар да бар, мысалы, "қағаз ай" мотиві – ол прожектордың сәулесін бейнелейді және иллюзия сезімін тудырады. Романның басқа бөлімдеріндегі реализмнің арқасында оқырманның сенбеуі мүмкін емес нәрселерді күшейтетін сиқырлы реализмнің де мысалдары бар. Бұл – ерікті түрде сенімділікке келу деп аталады.

Кезеңнен кезеңге бейімдеу

Эмма Райс бейімдеген және қойған кітап негізіндегі сахналық қойылым 2018 жылдың 8 қазанында Лондондағы «Олд Вик» театрында тұңғыш рет көрсетілді. Бұл Райс құрған және жетекшілік еткен, сондай-ақ «Wise Children» деп аталған жаңа театр компаниясының алғашқы өндірісі болды.