Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мойын омыртқалары
Vertebrae of the neck
Төрт аяқты жануарларда, мойын омыртқалары (омыртқа) – бас сүйегінің тікелей астында орналасқан мойын омыртқалары. Дене омыртқалары (сүтқоректілерде кеуде және бел омыртқаларына бөлінеді) мойын омыртқаларының қаудальды (құйрыққа қарай) жағында орналасқан. Сауропсидтерде мойын омыртқаларында мойын қабырғалары болады. Кесірткелерде және сауриск динозаврларында мойын қабырғалары ірі, ал құстарда олар кішкентай және омыртқалармен толық біріккен. Сүтқоректілердің омыртқалық көлденең өскіндері басқа амниоттардың мойын қабырғаларымен гомологты. Көптеген сүтқоректілерде жеті мойын омыртқасы болады, тек үш белгілі ерекшелік бар: алты бармақты манат, екі бармақты жалқаудың бесеу немесе алты бармағы және үш бармақты жалқаудың тоғыз бармағы. Адамда мойын омыртқалары нағыз омыртқалардың ең кішісі болып табылады және оларды кеуде немесе бел аймағының омыртқаларынан әрбір көлденең өскінде омыртқа артериясы, омыртқа тамырлары және төменгі мойын ганглиі өтетін тесік (саңылау) болуымен оңай ажыратуға болады. Осы мақаланың қалған бөлігі адам анатомиясына арналған.
In tetrapods, cervical vertebrae (: vertebra) are the vertebrae of the neck, immediately below the skull. Truncal vertebrae (divided into thoracic and lumbar vertebrae in mammals) lie caudal (toward the tail) of cervical vertebrae. In sauropsid species, the cervical vertebrae bear cervical ribs. In lizards and saurischian dinosaurs, the cervical ribs are large; in birds, they are small and completely fused to the vertebrae. The vertebral transverse processes of mammals are homologous to the cervical ribs of other amniotes. Most mammals have seven cervical vertebrae, with the only three known exceptions being the manatee with six, the two toed sloth with five or six, and the three toed sloth with nine. In humans, cervical vertebrae are the smallest of the true vertebrae and can be readily distinguished from those of the thoracic or lumbar regions by the presence of a foramen (hole) in each transverse process, through which the vertebral artery, vertebral veins, and inferior cervical ganglion pass. The remainder of this article focuses upon human anatomy.
Атлас пен ось
Атлас (С1) және ось (С2) – ең жоғарғы екі омыртқа. Атлас (С1) – ең жоғарғы омыртқа, ал осьпен бірге бас сүйек пен омыртқа бағанын байланыстыратын буынды құрайды. Оның омыртқа денесі, тікенекті өсіндісі және жоғары немесе төменгі дискілері жоқ. Ол сақина тәрізді және алдыңғы доғасынан, артқы доғасынан және екі бүйірлік массадан тұрады. Ось (С2) атлас айналатын тіректі құрайды. Бұл сүйектің ең ерекше белгісі – денесінің жоғарғы бетінен тік көтеріліп, С1 омыртқасымен байланысатын күшті одонтоидты өсіндісі (тісті). Денесі артқы жағынан қарағанда алды тереңірек және үшінші омыртқаның жоғарғы және алдыңғы бөлігін жабу үшін төмен қарай созылған.
The atlas (C1) and axis (C2) are the two topmost vertebrae. The atlas (C1) is the topmost vertebra, and along with the axis forms the joint connecting the skull and spine. It lacks a vertebral body, spinous process, and discs either superior or inferior to it. It is ring like and consists of an anterior arch, posterior arch, and two lateral masses. The axis (C2) forms the pivot on which the atlas rotates. The most distinctive characteristic of this bone is the strong odontoid process (dens) that rises perpendicularly from the upper surface of the body and articulates with C1. The body is deeper in front than behind, and prolonged downward anteriorly so as to overlap the upper and front part of the third vertebra.
Омыртқаның алдыңғы жағы
C7 омыртқасы, немесе мойын омыртқасының жетіншісі, ерекше ұзын және анық тікенді процеске ие, оны тері арқылы анықтауға болады. Кейде жетінші мойын омыртқасы көлденең процестің алдыңғы түбірінен пайда болатын, қалыптан тыс қосымша қабырғамен – мойын қабырғасымен байланысты болады. Бұл қабырғалар көбінесе кішкентай, бірақ кейде қолдың жоғарғы бөлігінде ауырсыну, ұю, қышыну және әлсіздік тудыратын, плевксит синдромы деп аталатын жағдайға алып келіп, қан тамырларын (мысалы, қолтық артериясы немесе қолтық венасы) немесе қолдың қозғалысын қамтамасыз ететін жүйкелерді қысып қоюы мүмкін. Мұндай қабырғалар жұп болып кездесуі өте сирек. C7 омыртқасының ұзын тікенді процесі қалың және көлденеңге жақын бағытта орналасқан. Ол екіге бөлінбейді және оған нұқат байламы жабысатын түйіншемен аяқталады. Бұл процесс әрқашан тікенді процестердің ең анықтысы болып табыла бермейді, ол шамамен 70% жағдайда кездеседі, ал кейде C6 немесе T1 омыртқасы ең анықтысы болуы мүмкін. Көлденең процестер айтарлықтай үлкен, олардың артқы тамырлары ірі және анық, ал алдыңғылары кішкентай және нашар көрінеді. Әрқайсысының үстіңгі бетінде сегізінші жұлындық жүйкеге арналған беткей ойыс болады, ал оның ұшында екіге бөлінудің белгілері көрінбейді. Көлденең тесік басқа мойын омыртқаларындағыдай үлкен болуы мүмкін, бірақ көбінесе бір немесе екі жағынан кішірек болады, кейде екі тесік болады, ал кейде ол мүлдем болмайды. Сол жағында ол кейде омыртқа артериясының өтуіне мүмкіндік береді, көбінесе омыртқа венасы оны екі жағынан да кесіп өтеді, бірақ көбінесе артерия мен вена екі жағынан да көлденең процестің алдынан өтеді, тесіктен емес.
The vertebra prominens, or C7, has a distinctive long and prominent spinous process, which is palpable from the skin surface. Sometimes, the seventh cervical vertebra is associated with an abnormal extra rib, known as a cervical rib, which develops from the anterior root of the transverse process. These ribs are usually small, but may occasionally compress blood vessels (such as the subclavian artery or subclavian vein) or nerves in the brachial plexus, causing pain, numbness, tingling, and weakness in the upper limb, a condition known as thoracic outlet syndrome. Very rarely, this rib occurs in a pair. The long spinous process of C7 is thick and nearly horizontal in direction. It is not bifurcated, and ends in a tubercle that the ligamentum nuchae attaches to. This process is not always the most prominent of the spinous processes, being found only about 70% of the time, C6 or T1 can sometimes be the most prominent. The transverse processes are of considerable size; their posterior roots are large and prominent, while the anterior are small and faintly marked. The upper surface of each usually has a shallow sulcus for the eighth spinal nerve, and its extremity seldom presents more than a trace of bifurcation. The transverse foramen may be as large as that in the other cervical vertebrae, but it is generally smaller on one or both sides; occasionally, it is double, and sometimes it is absent. On the left side, it occasionally gives passage to the vertebral artery; more frequently, the vertebral vein traverses it on both sides, but the usual arrangement is for both artery and vein to pass in front of the transverse process, not through the foramen.
Функция
Баспен иілу қозғалысы негізінен атлас пен төбе сүйегінің арасындағы атланто-оксипитал буынында иілу және созу арқылы жүзеге асырылады. Дегенмен, мойын омыртқасы салыстырмалы түрде жылдам қозғалғыш, сондықтан бұл қозғалыстың бір бөлігі омыртқа бағанасының өзінің иілуі мен созылуына байланысты. Атлас пен төбе сүйегі арасындағы бұл қозғалыс көбінесе "иә буыны" деп аталады, себебі ол басты жоғары және төмен қарай қозғалта алады. Басты солға және оңға шайқау немесе бұру қозғалысы негізінен атлас пен ось арасындағы атланто-аксиал буынында болады. Омыртқа бағанасының өзінің шағын бұрылуы да осы қозғалысқа үлес қосады. Атлас пен ось арасындағы бұл қозғалыс көбінесе "жоқ буыны" деп аталады, себебі ол басты жақтан-жаққа бұруға мүмкіндік береді.
The movement of nodding the head takes place predominantly through flexion and extension at the atlanto occipital joint between the atlas and the occipital bone. However, the cervical spine is comparatively mobile, and some component of this movement is due to flexion and extension of the vertebral column itself. This movement between the atlas and occipital bone is often referred to as the "yes joint", owing to its nature of being able to move the head in an up and down fashion. The movement of shaking or rotating the head left and right happens almost entirely at the joint between the atlas and the axis, the atlanto axial joint. A small amount of rotation of the vertebral column itself contributes to the movement. This movement between the atlas and axis is often referred to as the "no joint", owing to its nature of being able to rotate the head in a side to side fashion.
Клиникалық маңызы
Жатыр мойынның дегенеративті өзгерістері спондилез, омыртқааралық дискілердің тарылуы және остеофиттердің қалыптасуы сияқты жағдайлардың салдарынан туындайды. Бұл өзгерістер рентген суретінде көрінеді және 0-ден 4-ке дейінгі бағалау жүйесі қолданылады: 0 – өзгерістер жоқ, 1 – остеофиттердің минималды дамуы бар бастапқы саты, 2 – анық остеофиттері бар жеңіл саты, 3 – дискіаралық кеңістіктің тарылуымен немесе стенозымен бірге орташа саты, 4 – көптеген ірі остеофиттер, дискіаралық кеңістіктің айқын тарылуы және омыртқа соңғы тақтасының склерозының ауыр сатысы. Жатыр мойын омыртқасының жарақаттары көбінесе екінші жатыр омыртқасы деңгейінде кездеседі, бірақ неврологиялық зақымдану сирек. С4 және С5 аймақтары жатыр мойын омыртқасының жарақаттарына ең көп ұшырайды. Егер жарақат болса, ол өлімге немесе терең мүгедектікке, соның ішінде қолдардың, аяқтардың және диафрагманың параличіне алып келуі мүмкін, бұл тыныс жетіспеушілігіне әкеледі. Жарақаттың жиі кездесетін түрлері – одонтоидтық сынық және асылқыш сынығы, олардың екеуі де көбінесе жатыр мойын мойнында немесе гало тірегімен бекітіліп емделеді. Ауруханаға жеткізу кезінде қосымша зақымданудың алдын алу үшін науқастың жатыр мойын омыртқасын бекіту кең таралған тәжірибе. Алайда, бұл тәжірибе соңғы уақытта қайта қаралып жатыр, себебі тұрақсыз омыртқа жарақаттарының көрсеткіші бекітілген науқастарда 2% дейін төмен болуы мүмкін. Жатыр мойын омыртқасын тексеру үшін канадалық зерттеулер дәрігерлерге радиологиялық зерттеуді кімге жасау керектігін анықтау үшін Канадалық C омыртқа ережесін (CCR) әзірледі.
Cervical degenerative changes arise from conditions such as spondylosis, stenosis of intervertebral discs, and the formation of osteophytes. The changes are seen on radiographs, which are used in a grading system from 0–4 ranging from no changes (0) to early with minimal development of osteophytes (1) to mild with definite osteophytes (2) to moderate with additional disc space stenosis or narrowing (3) to the stage of many large osteophytes, severe narrowing of the disc space, and more severe vertebral end plate sclerosis (4). Injuries to the cervical spine are common at the level of the second cervical vertebrae, but neurological injury is uncommon. C4 and C5 are the areas that see the highest amount of cervical spine trauma. If it does occur, however, it may cause death or profound disability, including paralysis of the arms, legs, and diaphragm, which leads to respiratory failure. Common patterns of injury include the odontoid fracture and the hangman's fracture, both of which are often treated with immobilization in a cervical collar or halo brace. A common practice is to immobilize a patient's cervical spine to prevent further damage during transport to hospital. This practice has come under review recently as incidence rates of unstable spinal trauma can be as low as 2% in immobilized patients. In clearing the cervical spine, Canadian studies have developed the Canadian C Spine Rule (CCR) for physicians to decide who should receive radiological imaging.