Ақ шырша – Батыс Солтүстік Американың биік тауларында өсетін мәңгі жасыл ағаш
Abies concolor
Ақ шырша (Abies concolor) – Солтүстік Америка тауларында өсетін, әсемдігімен және жылдам өсуімен ерекше шырша түрі. Ландшафт сәулетінде және Рождество ағашы ретінде танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қылқан жапырақты ағаш түрі
Species of conifer tree
Abies concolor, ақ шырша, конколор шыршасы немесе Колорадо шыршасы – қылқан жапырақты ағаш, пиналар тұқымдасына жатады. Бұл ағаш Солтүстік Американың батыс тауларында, оның ішінде Сьерра-Невада және Оңтүстік Роки тауларында, сондай-ақ Аризонаның оңтүстігі, Нью-Мексико және Солтүстік Мексикадағы жекелеген тау тізбектерінде өседі. Ол теңіз деңгейінен белгілі бір биіктікте табиғи түрде кездеседі. Бұл ағаш көріктік ландшафтты безендіру үшін және Жаңа жылдық шырша ретінде кеңінен қолданылады.
Abies concolor, the white fir, concolor fir, or Colorado fir, is a coniferous tree in the pine family Pinaceae. This tree is native to the mountains of western North America, including the Sierra Nevada and southern Rocky Mountains, and into the isolated mountain ranges of southern Arizona, New Mexico, and Northern Mexico. It naturally occurs at elevations between
It is popular as an ornamental landscaping tree and as a Christmas tree.
Сипаттама
Бұл ірі мәңгі жасыл қылқан жапырақты ағаш Калифорнияның орталық Сьерра-Невада аймағында жақсы өседі, мұнда рекордтық нұсқасы тіркелген биіктігі және Йосемити ұлттық паркінде кеуде биіктігіндегі (dbh) диаметрі өлшенген. Ақ шыршаның қалыпты мөлшері биіктігі және дбх-қа дейін жетеді. Ең ірі нұсқалары орталық Сьерра-Невадада кездеседі, онда ең үлкен диаметр Сьерра ұлттық орман қорығында (1972) анықталған; Abies concolor subsp. concolor (Таулы ақ шырша) сирек ғана биіктіктен немесе дбх-тан асып түседі. Жақсы топырақтағы ірі (бірақ аса үлкен емес) ағаштар Калифорния мен Оңтүстік-Батыс Орегонда биіктігі және дбх-тан бастап, Аризона мен Нью-Мексикода биіктігі және дбх-қа дейін жетеді. Өлі ағаштардың бастары кейде жаңа өршілге бөлінеді. Жапырақтары ине тәрізді, жалпақ, ұзындығы және ені, қалыңдығы және жоғарғы жағы көк жасылдан көкшіл жасылға дейін.
This large evergreen conifer grows best in the central Sierra Nevada of California, where the record specimen was recorded as tall and measured in diameter at breast height (dbh) in Yosemite National Park. The typical size of white fir ranges from tall and up to dbh. The largest specimens are found in the central Sierra Nevada, where the largest diameter recorded was found in Sierra National Forest at (1972); Abies concolor subsp. concolor (Rocky mountain white fir) rarely exceeds tall or dbh. Large (but not huge) trees in good soil range from tall and from dbh in California and southwestern Oregon and to tall and dbh in Arizona and New Mexico. The dead tree tops sometimes fork into new growth. The leaves are needle like, flattened, long and wide by thick, green to glaucous blue green above,
Ақ шырша 300 жылдан астам өмір сүре алады.
White fir can live over 300 years.
Ботаникалық жинақ
Ақ шырша алғаш рет Август Фендлердің 1846-1847 жылдары Нью-Мексиконың Санта-Фе аймағына жасаған экспедициясында жиналды. Фендлердің демеушісі, Сент-Луис аймағындағы дәрігер және ботаник Джордж Энгельман бұл өсімдікті сипаттады. Бұл ағаш алғаш рет 1849-1853 жылдары Калифорнияға жасаған экспедициясы кезінде Уильям Лобб Калифорнияда жинады, ал Дэвид Дуглас 1825-1827 жылдары Тынық мұхитының жағалау аймағына жасаған экспедициясында оны байқамаған. "Concolor" деген сөз "бір түсті" деген мағынаны білдіреді.
White fir was first collected by Augustus Fendler on his expedition to the Santa Fe area of New Mexico in 1846–1847. Fendler's patron George Engelmann, a St. Louis area physician and botanist, then described the plant. This tree was first collected in California by William Lobb on his expedition to California of 1849–1853, after it was overlooked by David Douglas in his 1825–1827 expedition to the Pacific coast region. The specific epithet concolor means "all one color".
Тарату
Бұл ағаш Солтүстік Американың батыс тауларында Орегон штатындағы оңтүстік Каскад жотасынан бастап, оңтүстік Калифорнияға дейін және Баха-Калифорнияның солтүстігіндегі Сьерра-де-Сан-Педро-Мартирге дейін, сондай-ақ оңтүстік Колорадо платосы мен Юта мен Колорадодағы Оңтүстік Роки тауларына дейін, оңтүстік Аризона, Нью-Мексико және Солтүстік Мексиканың оқшауланған тау жоталарында табиғи түрде өседі. Теңіз деңгейінен жоғары биіктікте кездеседі. Ақ шырша, үлкен шыршадан өзгеше, құрғақ және биік орналасқан жерлерде өседі, құрғақшылыққа төзімді және қалың, отқа төзімді қабығы бар. Бұрын ағаш өнеркәсібінде ақ шыршаны зиянкес деп есептеген, бірақ бұл пікір өзгерді. Батыс ағаш өнімдері қауымдастығының мәліметінше, ақ шырша қазіргі таңда барлық коммерциялық жұмсақ ағаштардың ішіндегі ең маңыздыларының бірі. Ақ шыршаның төменгі бұтақтарын сақтап қалу қасиеті, орташа және кішкентай орман құстарына (мысалы, дақылды сұңқар) ірі жыртқыштардан қашуға мүмкіндік береді, сондай-ақ тамырлардың маңында ылғал жиналатын жерді құрайды. Сақталған бұтақтар оттың жоғары қарай өрбуіне жағдай жасайтын отын сатысына айналуы мүмкін. Гиганттық секвояның конустары оттың ыстығынан тұқымдарын шығарады, ал қалың қабығы ішкі камбиумды өрттен қорғайды. Бұл ағаш қарағай тұқымымен (Phoradendron pauciflorum) – паразиттік өсімдікпен – қамтылған. Оған шырша кескіші (Scolytus ventralis) сияқты көптеген жәндіктер шабуыл жасайды.
This tree is native to the mountains of western North America from the southern Cascade Range in Oregon, south throughout California and into the Sierra de San Pedro Mártir in northern Baja California, and south throughout the Colorado Plateau and southern Rocky Mountains in Utah and Colorado, and into the isolated mountain ranges of southern Arizona, New Mexico, and Northern Mexico. It naturally occurs between above sea level. White fir occupies a different niche than grand fir, including dryer and higher elevation sites, being more drought tolerant and having thicker, fire resistant bark. White fir had been regarded as a pest in the past by those in the lumber industry, but this opinion has changed. White fir is now one of the most important of all commercial softwoods according to the Western Wood Products Association. The white fir trait of retaining lower limbs creates an escape route for medium to small forest birds (such as spotted owl) from larger flying predators and provides a drip zone around the roots for collecting moisture. The retained limbs can become a fuel ladder that allows flames to climb up to the canopy. Giant Sequoia's cones release seeds when the heat of fire triggers them to open while the thick bark protects the inner cambium from fire damage. This tree is host to fir mistletoe (Phoradendron pauciflorum), a parasitic plant. It is attacked by many types of insects, such as the fir engraver (Scolytus ventralis).
Тәуелді түрлер
Ежелгі ақ шырша – сары қарағай ормандары Калифорниялық даққұйрық бүркіті (Strix occidentalis occidentalis), Маунт Пинос саздықты (Dendragapus fuliginosus howardi) және Тынық мұхитының балықшысы (Pekania pennanti) сияқты ескі өсіп-өнуге тәуелді жануарлар түрлеріне орталық болып табылады. Даққұйрық бүркіт пен балықшы ұя салу және қоршау үшін үлкен диаметрлі ақ шырша ағаштарының қуыстарын пайдаланады. Маунт Пинос саздықтына жылу сақтау үшін үлкен диаметрлі ағаштар қажет, ал оның қысқы рационы негізінен ақ шырша мен сары қарағай инелерінен тұрады. Бұл саздықтының қосымша түрлері де Дуглас шыршасын пайдаланады, ол Маунт Пинос саздықтының ареалында таралмаған. Сонымен қатар, тілсіздер ағаш бұтақтарында жиі кездеседі. Бұғылар бұл түрдің жапырақтарын жейді, ал кірпілер қабығын шайнайды. Әнші құстар, саздықтылар және әртүрлі сүтқоректілер тұқымдармен қоректенеді.
Mature white fir–yellow pine forests support old growth dependent wildlife species such as California spotted owl (Strix occidentalis occidentalis), Mount Pinos sooty grouse (Dendragapus fuliginosus howardi), and Pacific fisher (Pekania pennanti). The spotted owl and fisher utilize cavities in decadent large diameter white fir for nesting and denning. The Mount Pinos sooty grouse requires large diameter trees for thermal cover and its winter diet consists of mostly white fir and yellow pine needles. This subspecies of sooty grouse has been extirpated along with a significant number of large diameter white fir from much of its range. Other subspecies of sooty grouse also utilize Douglas fir, which does not occur in the range of Mount Pinos sooty grouse. Squirrel also frequent the tree's branches. Deer browse the foliage of this species and porcupines chew the bark. Songbirds, grouse, and various mammals eat the seeds.
Қолданылуы
Ақ шырша мен алып шыршаны жергілікті американдықтар туберкулезді немесе тері ауруларын емдеу үшін ұнтақталған қабық немесе шайырын қолданып, дәрілік мақсатта пайдаланған. Нлака’памукс тайпасы қабығын үйлерді жабуға және қайық жасауға қолданған. Бұтақтары төсек ретінде де қолданылған. Оның жұмсақ жапырақтары, жапырақтарының жақсы сақталуы және көп болуы себепті, Рождество ағашы ретінде және Рождество безендірулері үшін танымал. Ол көбінесе конколор немесе ақ шырша деп сатылады.
White fir and grand fir were used by Native Americans for medicinal use involving powdered bark or pitch to treat tuberculosis or skin ailments. The Nlaka'pamux used the bark to cover lodges and make canoes. Branches were also used as bedding. It is popular as a Christmas tree and for Christmas decoration owing to its soft needles, generally excellent needle retention and abundance. It is often marketed as concolor or white fir.
Өсіру
Ақ шырша парктері мен үлкен бақтарда сәндік ағаш ретінде кеңінен отырғызылады, әсіресе subsp. concolor-дың өте жарқын көгілдір жапырақтары үшін таңдалған кейбір сорттары, мысалы, 'Violacea' сорты. 'Compacta' атты аласа сорты, ең жоғары биіктігі мен еніне дейін жетеді, Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық еңбек сіңіргені үшін марапатталды.
White fir is widely planted as an ornamental tree in parks and larger gardens, particularly some cultivars of subsp. concolor selected for very bright glaucous blue foliage, such as cv. 'Violacea'. The dwarf cultivar 'Compacta', growing to a maximum height and spread of , has gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit.