Кіріспе
Санскрит тілінің дыбыстарын ұйымдастыратын 14 тармақ – Шива сутралары, техникалық тұрғыда акшарасаманья, сондай-ақ махешвара сутралары, пратьяхарасаманья, варнасаманья сияқты түрлі атаулармен белгілі. Бұл санскрит тілінің дыбыстарын грамматикалық тұрғыдан түсіндіру үшін грамматик Панини Аштадхьяиде қолданған он төрт афоризмнің жиынтығын білдіреді. Панини өзі акшарасаманья терминін пайдаланса, ал "Шива сутралары" деген атау кейін пайда болды. Нандикешвараның Кашикасында айтылуынша, Шива құдайы осы дыбыстарды Паниниге көрсету үшін он төрт рет барабан шалған. Бұл сутралар Панинидің Аштадхьяиімен бірге немесе одан бұрын жазылған болуы мүмкін.
The Śiva·sūtras, technically akṣara·samāmnāya, variously called māheśvarāṇi sūtrāṇi, pratyāhāra·sūtrāṇi, varṇa·samāmnāya, etc., refer to a set of fourteen aphorisms devised as an arrangement of the sounds of Sanskrit for the purposes of grammatical exposition as carried out by the grammarian Pāṇini in the Aṣṭādhyāyī. Pāṇini himself uses the term akṣara·samāmnāya whereas the colloquial term "Shiva sutra" is a later development, as per claims by Nandikeśvara in his Kāśikā, that the god Śiva sounded his drum fourteen times to reveal these sounds to Pāṇini. They were either composed by Pāṇini to accompany his Aṣṭādhyāyī or predate him.
Шива сутралары
Келесі кестеде Девнагри жазуындағы Шива сутралары және олардың латын жазуы бойынша үнді әріптерінің жиі қолданылатын транслитерация схемасына – ISO 15919 және ITRANS – транслитерациясы көрсетілген. +ISO 15919 (Индикалық) Роман (ITRANS) Девнагари 1. а i u ṇ, 2. r̥ l̥ k, 3. ē ō ṅ, 4. ai au c, 5. ha ya va ra ṭ, 6. la ṇ, 7. ña ma ṅa ṇa na m, 8. jha bha ñ 9. gha ḍha dha ṣ 10. ja ba ga ḍa da ś 11. kha pha cha ṭha tha ca ṭa ta v 12. ka pa y 13. śa ṣa sa r 14. ha l 1. a i u N, 2. R^i L^i k, 3. e o ~N, 4. ai au ch, 5. ha ya va ra T, 6. la N, 7. ~na ma ~Na Na na m, 8. jha bha ~n 9. gha Dha dha Sh 10. ja ba ga Da da sh 11. kha pha Cha Tha tha cha Ta ta v 12. ka pa y 13. sha Sha sa r 14. ha l १. अ इ उ ण्, २. ऋ ऌ क्, ३. ए ओ ङ्, ४. ऐ औ च्, ५. ह य व र ट्, ६. ल ण्, ७. ञ म ङ ण न म्, ८. झ भ ञ् ९. घ ढ ध ष् १०. ज ब ग ड द श् ११. ख फ छ ठ थ च ट त व् १२. क प य् १३. श ष स र् १४. ह ल्
2. r̥ l̥ k,
3. ē ō ṅ,
4. ai au c,
5. ha ya va ra ṭ,
6. la ṇ,
7. ña ma ṅa ṇa na m,
8. jha bha ñ
9. gha ḍha dha ṣ
10. ja ba ga ḍa da ś
11. kha pha cha ṭha tha ca ṭa ta v
12. ka pa y
13. śa ṣa sa r
14. ha l1. a i u N,
2. R^i L^i k,
3. e o ~N,
4. ai au ch,
5. ha ya va ra T,
6. la N,
7. ~na ma ~Na Na na m,
8. jha bha ~n
9. gha Dha dha Sh
10. ja ba ga Da da sh
11. kha pha Cha Tha tha cha Ta ta v
12. ka pa y
13. sha Sha sa r
14. ha l१. अ इ उ ण्,
२. ऋ ऌ क्,
३. ए ओ ङ्,
४. ऐ औ च्,
५. ह य व र ट्,
६. ल ण्,
७. ञ म ङ ण न म्,
८. झ भ ञ्
९. घ ढ ध ष्
१०. ज ब ग ड द श्
११. ख फ छ ठ थ च ट त व्
१२. क प य्
१३. श ष स र्
१४. ह ल्
Схема
Бұл Паниниге фонемалардың топтарын пратьяхаралар арқылы көрсетуге мүмкіндік береді, олар бір фонема әрпінен және анубандхадан (көбінесе айтылуын жеңілдету үшін «а» дауыстысынан) тұрады және арадағы барлық фонемаларды білдіреді. Пратьяхаралар осылайша бір буынды болып табылады, бірақ олар жіктеле алады (Аштадхьяи 6.1.77 қараңыз). Сондықтан, пратьяхара aL барлық фонемаларды білдіреді (өйткені ол бірінші шулоктің бірінші фонемасынан (а) және соңғы шулоктің соңғы анубандхасынан (L) тұрады); aC дауыстыларға (яғни анубандха C алдындағы барлық фонемаларға: яғни a i u ṛ ḷ e o ai au) қатысты; haL дауыссыздарға және т.б.
Мәселелер
Кейбір пратьяхаралардың мағынасы белгісіз болуы мүмкін. Анубанда тізімде екі рет кездеседі, яғни пратьяхара а-ға екі түрлі мағына беруге болады (ṛ-ны қоса алғанда немесе қоспағанда, т.б.); шындығында, осы екі мағына да Аṣṭādhyāyī-де қолданылады. Ал, пратьяхара хаЛ әрқашан "барлық дауыссыздар" мағынасында қолданылады. Панини ешқашан пратьяхараларды бір ғана дыбыстан тұратын жиынтықтарды көрсету үшін пайдаланбаған.
Құрастыру
Осы 14 тармақтан барлығы 280 пратьяхара жасауға болады: 14 * 3 + 13 * 2 + 12 * 2 + 11 * 2 + 10 * 4 + 9 * 1 + 8 * 5 + 7 * 2 + 6 * 3 + 5 * 5 + 4 * 8 + 3 * 2 + 2 * 3 + 1 * 1, минус 14 (Пāṇini бір элементтен тұратын пратьяхараларды қолданбағандықтан) минус 11 (h әрпі екі рет келетін болғандықтан 11 қайталама жиынтық бар); әрбір қосымшаның екінші көбейткіші сол қосымшадағы дыбыстар санын көрсетеді. Бірақ Пāṇini «Аштадхьяи» еңбегінде тек 41 (кейінгі грамматиктер енгізген 42-ші, ra=r l) пратьяхара қолданады.
Қаулы
Ақшарасамная ұқсас артикуляциялық қасиеттері бар дыбыстарды біріктіреді (мысалы, 13 śa ṣa sa R-дегі тіл ұшымен шығарылатын дыбыстар, 7 ñ m ṅ ṇ n M-дегі мұрындық дыбыстар). Ұйымдастырудың маңызды принципі – экономикалық тиімділік, және Панини оларда фонологиялық үлгілерді әдейі түрде кодтаған ба (дәстүрлі фонетикалық мәтіндерде, Пратишакьяларда қарастырылғандай), әлде Аштадхьяиде қажет болған дыбыстарды ғана топтастырған ба, олар фонологиялық үлгілерді тек екінші деңгейде ғана көрсетеді ме деген пікірталас бар. Панини гомоорганикалық жарық дауыстарға сілтеме жасау үшін Ақшарасамнаяны қолданбайды, керісінше, анубанда U: таңдай дыбыстарын c ch j jh көрсету үшін cU-ды қолданады.