Уйқылы Жаңа Зеландияның маори көшбасшысы Ухина Купер (1895-1994) туралы ақпарат. Маори халқының құқықтары үшін күресіп, 1975 жылғы жер маршына жетекшілік еткен. Фильмнен көруге болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия маорилерінің көшбасшысы (1895–1994)
New Zealand Māori leader (1895–1994)
Уина Купер (9 желтоқсан 1895 – 26 наурыз 1994) – өз халқының құқықтары үшін, әсіресе маори әйелдерінің жағдайын жақсарту үшін көп жылдар бойы еңбек еткен құрметті куия (маори ақсақалы). Ол 79 жасында Те Хапуадан Веллингтонға дейін өткен 1975 жылғы маори жерлерін қорғау науқанын жетектегені үшін еске алынады. Оның кең ауқымды ықпалы мен жалпыұлттық деңгейдегі танымалдылығы оған британдық (империялық) және Жаңа Зеландияның Корольдік құрмет жүйелерінде марапаттауға, сондай-ақ өз халқының «Te Whaea o te Motu» («Ұлт анасы») атағын беруіне әкелді. Оның өмірі 2022 жылы түсірілген «Уина» фильмінің негізгі тақырыбы болып табылады.
Dame Whina Cooper (9 December 1895 – 26 March 1994) was a respected kuia (Māori elder), who worked for many years for the rights of her people, and particularly to improve the lot of Māori women. She is remembered for leading the 1975 Māori land march from Te Hāpua to Wellington, a distance of , at the age of 79. Her wide influence and nationally recognised activity led her to be acknowledged with awards in both the British (Imperial) and New Zealand Royal Honours Systems, and by her own people, who bestowed the title Te Whaea o te Motu ('Mother of the Nation') upon her. She is the subject of the 2022 film Whina.
Ерте өмір
Уина Купер Те Каракада Хохепин Те Уэйк деген атпен дүниеге келді. Ол Те Рарава іруінің өкілі, қауымдық көшбасшы және католик катехизі Heremia Te Wake мен Kare Pauro Kawatihi-дің қызы. Бала кезінен-ақ ол әкесінің қызметіне, сондай-ақ тарих пен шежіреге қызығушылық танытты. Оның білімі Whakarapa тума мектебінде басталды. 1907 жылы ол St Joseph's Māori Girls' College колледжіне оқуға түсті. Орта мектепті бітіргеннен кейін ол Whakarapa-ға (кейін Panguru) оралды, онда әкесі оны Ngāti Tūwharetoa басшысы Tureiti Te Heuheu Tukino V-ке үйлендіруді қалаған. Купер бас тартты және орнына жергілікті кооперативтік дүкенде жұмыс істеді. Ол Pawarenga тума мектебінде қысқа мерзімге мұғалім болып жұмыс істеді. Алайда, үш мұғалімнің бірі болғандықтан, ол көңілі тоймады, және уақытын оқыту мен өзінің қауымына көмектесу арасында бөліп өткізді. 1914 жылы ол мұғалімдік қызметтен кетіп, екі жыл бойы Равендегі католик шіркеуінде үй шаруасын жүргізді. Ол өмір бойы католик христиан дінін сақтады. Ол "маори әйелдері үшін жағдайды едәуір жақсартуға мүмкіндік берді", денсаулық сақтау, тұрғын үй, білім беру және әл-ауқат салаларында жұмыс істеді. 1957 жылы ол президенттік лауазымынан бас тарды, ал жылдық конференция оны Te Whaea o te Motu ("Ұлт анасы") атағымен марапаттады. 1960 жылдары ол Окленд маңында жергілікті деңгейде жұмыс істеді, бірақ көбінесе ұлттық назардан тыс қалды. 1974 жылы Королеваның туған күніне орай, ол маори халқының әл-ауқаты мен мәдениетіне қызмет еткені үшін Британ империясы орденінің командирі атанды. 1981 жылы Жаңа жыл құрметіне Купер маори халқына қызмет еткені үшін Британ империясы орденінің Дам Командоры атағына көтерілді. 1990 жылы Купер Жаңа Зеландияның 1990 жылды еске алу медалін алды. 1991 жылы Королеваның туған күніне орай, ол Жаңа Зеландия орденінің жиырмасыншы иегері болды, бұл Жаңа Зеландияның ең жоғары азаматтық наградасы. 1993 жылы ол Жаңа Зеландияның сайлау құқығының жүз жылдық мерейтойы медалін алды.
Whina Cooper was born Hōhepine Te Wake, daughter of community leader and Catholic catechist Heremia Te Wake and Kare Pauro Kawatihi, of the Te Rarawa iwi, at Te Karaka, Hokianga. From an early age, she showed an interest in her father's role, and in history and genealogy. Her education began at Whakarapa Native School. In 1907, she attended St Joseph's Māori Girls' College. After high school, she returned to Whakarapa (later Panguru) where her father wanted her to enter into an arranged marriage with Tureiti Te Heuheu Tukino V, leader of Ngāti Tūwharetoa. Cooper refused, and instead worked at a local co operative store. She worked as a teacher for a brief time, at Pawarenga Native School. However, as one of only three teachers, she became frustrated, and found her time stretched between teaching and helping her own community. She left teaching in 1914 and was a housekeeper at the Catholic presbytery of Rawene for two years. She kept her Catholic Christian faith her whole life. "which was able to improve things notably for Maori women", working on health, housing, education, and welfare. In 1957, she stepped down as president, and the annual conference rewarded her with the title Te Whaea o te Motu ("Mother of the Nation"). During the 1960s, she worked on a local level around Auckland, but kept largely out of the national spotlight. In the 1974 Queen's Birthday Honours, she was promoted to Commander of the Order of the British Empire, for services to Māori welfare and culture. In the 1981 New Year Honours, Cooper was further promoted to Dame Commander of the Order of the British Empire, for services to the Māori people. In 1990, Cooper received the New Zealand 1990 Commemoration Medal. In the 1991 Queen's Birthday Honours, she became the twentieth appointee to the Order of New Zealand, New Zealand's highest civil honour. In 1993 she was awarded the New Zealand Suffrage Centennial Medal.
Өлім және мұра
Купер 1983 жылы Хокиангадағы Пангуруға оралды және 1994 жылы 98 жасында онда қайтыс болды. Ол басқа маори әйелдеріне де үлгі болды, мысалы, Тиахуия Абрахам, 2022 жылға қарай Маори әйелдерінің әл-ауқатын күту лигасының мүшесі болып 53 жылдан астам уақыттан бері қызмет етеді.
Cooper returned to Panguru in the Hokianga in 1983 and died there, aged 98, in 1994. She has also served as an inspiration to other Māori women, such as Tiahuia Abraham, who as of 2022 has been a member of the Māori Women's Welfare League for 53 years.
Ескерткіштер
2020 жылдың 3 ақпанында Пангуруда, Хокиангада Ваипуна Мараеде премьер-министр Жасинда Ардерннің қатысуымен мемориал ашылды. Бронзадан жасалған мүсін Купердің 1975 жылғы жер маршысын бастағанда немересі Ирен Купердің қолын ұстаған әйгілі суретін бейнелейді. Оның ұлы Джо Купер мүсінді ашты. Ардерн оның өмірі туралы әңгіме жаңа мектеп тарих бағдарламасына енгізілетінін уәделеді.
On 3 February 2020, a memorial at the Waipuna Marae was unveiled in Panguru, Hokianga, in the presence of prime minister Jacinda Ardern. The bronze statue was a sculptural representation of a famous photograph of Cooper, holding the hand of her granddaughter Irenee Cooper, as they were starting the 1975 land march. Her son, Joe Cooper, unveiled the statue. Ardern promised that her story would be included in the new school history curriculum.
Фильм
Купер – 2022 жылдың 23 маусымында таңдалған кинотеатрларда көрсетілген «Уина» атты тамыр тарихына арналған фильмнің басты кейіпкері. Фильмді Джеймс Нейпер Робертсон мен Паула Ветю Джонс түсірді. Купердің рөлін Мириам Макдауэлл мен Рена Оуэн сомдады, ал Мириам ересек Куперді, ал Рена қарт Куперді бейнеледі.
Cooper is the subject of a biographical film called Whina, which was released in selected cinemas on 23 June 2022. The film was directed by James Napier Robertson and Paula Whetu Jones. Cooper was portrayed by Miriama McDowell and Rena Owen, with the former portraying an adult, and the latter an elderly, Cooper.
Теледидар
Уина Купер Брайан Брюстің "Whina, Te Whaea O Te Moto – Ұлт анасы" (1992) атты деректі фильмінің негізгі кейіпкері болды. Брюс 1975 жылы Уина Купер басшылығымен өткен маори жерлерін қайтару науқанының түсірілімдерін "The Bridge" (2002) теледокументалдық фильмінде де пайдаланды, бұл фильм Окленд порты көпірінің тарихына арналған.
Whina Cooper was the focus of the documentary, Whina, Te Whaea O Te Moto – Mother of the Nation (1992) by Bryan Bruce. Bruce also featured footage of the Whina Cooper led Maori land march of 1975 in The Bridge (2002), a television documentary about the history of the Auckland Harbour Bridge.