Кіріспе
Құс түрі. Дақты сырылдақ қаз (Dendrocygna guttata) – анатидтер тұқымдасына жататын құс. Оны «дақты ағаш қаз» деп те атайды. Бұл қаз Индонезияда, Жаңа Гвинеяда, Австралияда және Филиппинде таралған. Дақты қаздар жекелеген шаруашылықтарда да ұсталады.
The spotted whistling duck (Dendrocygna guttata) is a member of the duck family Anatidae. It is also referred to as the "spotted tree duck". This duck can be found in Indonesia, New Guinea, Australia and the Philippines. Spotted ducks are also held in captive populations.
Сипаттама
Түлкілі сыбызғылаушы қаз – Dendrocygna туысының ең кіші түрлерінің бірі. Бұл қаздың бойы 43–50 см-ге жетеді. Аталықтарының салмағы 590–650 г, ал аналықтарының салмағы 610–860 г аралығында болады. Қанаттары мен кеудесіндегі ақ дақтар осы қазға "дақты" деген ат берді. Мойынның бүйірлері, беті және қабаулары сұр түсті. Қара немесе қоңыр түс басының үстінен мойынның артқы жағына дейін созылады. Осы қара түс көз айналасында да кездеседі. Олардың түсі жуан жағасы бар плащқа ұқсайды. Бұл плащ ақшыл қоңыр түстен басталып, құйрығына жақындаған сайын қара қоңырға ауысады. Құрсақтары көбінесе қоңыр, кейде дақты болады және қанаттары мен "жағасынан" әлдеқайда ақшыл. Ұшу кезінде анықтауға көмектесетін жоғарғы құйрық қауырсындарында ақ жолақ байқалады. Аяқтары бозғылт-қызыл, қауырсындары қара, тырнақтары өткір. Мұңқұры қара, бірақ көбінесе қызыл түсті бөліктерімен және төменгі жауырындағы кішкентай ақ дақпен кездеседі. Дақты сыбызғылаушы қаз жерден тік тұрғандай көрінеді. Дақты сыбызғылаушы қаз жыл сайын бір рет қауырсыны ауыстырады.
Таксономия және жүйелік
Dendrocygna guttata деп аталатын дақты сыбызғы қазы алғаш рет 1866 жылы хабарланған. Барлық басқа құстар сияқты, ол Chordata типінің және Aves класының жануары. Дақты сыбызғы қазы Anseriformes қатарының бір бөлігі болып табылады, ол барлық су құстарын қамтиды. Аққулар, қаздар және үйректердің бәрі Anatidae тұқымдасына жатады. Anatidae ішінде Dendrocygna тұқымдасы барлық сыбызғы қаздарды қамтиды. (Берулдсен) Көбінесе тамақтану түнгі уақытта жүзеге асырылады.
Өсіру
Дендроцигна тұқымдасының жұптары берік байланыста болады. Аталық және аналық құстар сырттан ұқсас, бірақ аналықтары аталықтарынан сәл ауыр. Құстың жынысын өлшемей анықтау қиын. Олардың көбею маусымы қыркүйек айында басталады, ал белсенді ұялар сәуір айына дейін табылуы мүмкін. Ұялары ағаштардың ішіндегі қуыстарда орналасады. Ата-ана екеуі де ұя салуға бірдей қатысады. Бір жұп жылына 10-11 жұмыртқадан тұратын бірнеше ұялай алады. Екі ата-ана да жұмыртқаларды 18-31 күндей күтіп жатыр, ал балапанның салмағы шамамен 17,5 граммды құрайды. Егер құстарды тұтқында ұстаса, балапандар 7 аптада қанаттанды, ал жабайы табиғатта ғалымдар 45-50 күндік балапандардың ұшып кеткенін байқаған. Дақты сыбызғылаушы қаздың көбею жүйесі "примитивті" деп сипатталады, бұл Anseriformes тобындағы басқа да бастапқы топтарға сәйкес келеді.
Мінез-құлық
Дақты су сыбызғы қаздары өз түрімен және көбінесе D. arcata түрімен топтасып кездеседі. Осы қаздар туысқандарына қарағанда аз дыбыстайды. Бұл құстар ағаш бұтақтарына үйірден сәл кішкентай топтарда қонады. Топтар көбінесе ересектер мен жастардан құралады. Ересектер жас қаздарды бағып, оларды топқа жақын ұстайды. 2000 жылы Берулдсен 6 жас және екі ересек – еркек және әйелден тұратын топты байқады. Жас қаздар адамның жанында болғанына көңіл бөлмегендей көрінді, бірақ ересектер Берулдсен мен жас қаздар арасында қашықтық сақтады. Құстар қашықтықта тұрды, бірақ оларға ешқандай әсер етпеген сияқты. Ересек еркек құс жас қаздар мен адамдардың арасына орналасып, басқа құстарды қорғады. Бұл мінез-құлық көбінесе бірнеше жоғары дыбысты, жылдам тілді шақырулармен бірге жүреді.
Қауіптер
Дақты әтеш құсының жағдайы ең аз қызығушылық тудырады. Олардың саны тұрақты, 10 мыңнан 25 мыңға дейін жетеді. Тұтқында олардың құс туберкулезіне осал екендігі анықталды. Құс түрлерінің 27 пайызы құс туберкулезіне шалдығады, және бұл ауру көбінесе өлімге алып келеді. Дақты әтештер басқа құстарға қарағанда жоғары деңгейде өледі. Бір тұтқындағы құстар тобында құс туберкулезінен өлім-жітім 70% құрады, ал өлімнің көп бөлігі қаңтар және наурыз айларында тіркелді. Бұл құстың салыстырмалы түрде кішкентай болуы өлім-жітімнің жоғарылауын түсіндіруі мүмкін.
Адамдармен қарым-қатынас
Бендеші қаз сирек ауланады. Осы қаздар, көптеген басқа қаз түрлері сияқты, тұтқындықта ұсталады.