Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Жоғарғы таулық қаз немесе Магеллан қазы (Chloephaga picta) – анатидтер отбасының қаздар және қаз сияқты су құстарын қамтитын шелдек қаздар (sheldgoose) қосымша отбасы. Жоғарғы таулық қаздар шөптемешіл, өсімдіктердің жапырақтарымен, сабақтарымен және тұқымдарымен қоректенеді. Гмелин өзінің сипаттамасын ағылшын орнитологы Джон Латемнің «Құстардың жалпы шолуы» атты еңбегінде жариялаған «Суреттелген қазға» негіздеді. Бұл түрді 1775 жылы капитан Джеймс Кук Тынық мұхитына жасаған екінші сапарында Исла-де-лос-Эстадос (Статен аралы) аралында байқаған. Табиғатты зерттеуші Джозеф Бэнкс Латемге Джеймс Кукпен бірге жүрген Георг Форстер салған қаздың суреттемесін ұсынды. Бұл түрдің голотипі болып табылады және қазір Лондондағы Табиғи тарих мұражайында сақтаулы. Жоғарғы таулық қаз 1838 жылы ағылшын натуралисі Томас Кэмпбелл Эйтон енгізген Chloephaga туысына жатқызылды. Туыс атауы ежелгі грек тіліндегі «khloē» – «шөп» және «phagos» – «жеу» сөздерінен шыққан. «Picta» деген сөз латын тіліндегі «pictus» – «суреттелген» деген мағынаны білдіреді. Фолкленд аралдары мен Оңтүстік Американың оңтүстік бөлігіндегі құс фаунасы арасында күшті морфологиялық және генетикалық ұқсастықтар бар. Генетикалық талдаулар Магеллан қазын теңіз қазының (kelp goose) туыс таксоны ретінде анықтады. Дегенмен, еркектерде екі араласатын морф бар. Біреуі қара жолақты кеуде қауырсынына, ал екіншісі ақ кеуде қауырсынына себеп болады. Ересектеген еркектердің ішкі қанат қауырсындарында жасыл қола түсті айна (speculum) орналасқан. Еркектер ысқырықтай «уип» дыбысын шығарады, ал аналықтары төменгі, дірілдейтін «аррр» дыбысын шығарады. Кейбір үлкен Магеллан қаздары осы түлеуді жіберіп алып, оңтүстік жазда ұшу қабілетін сақтайды. Бұл ерекше жағдай болғанымен, осы маңызды процесті өткізіп тастау энергияны үнемдеуге мүмкіндік береді, себебі түлеу кезеңі организм үшін өте қиын болуы мүмкін. Чарльз Дарвин «Түрлердің пайда болуы» еңбегінің VI тарауында жоғарғы таулық қаздың саусақтары арасындағы «құрылысы жағынан емес, функциясы жағынан кемтар» жіпшелердің бар екенін атап өтті және бұл құстың қалыптасқан анатомиялық белгісі деген қорытынды жасады.
The upland goose or Magellan goose (Chloephaga picta) is a sheldgoose of the shelduck sheldgoose subfamily of the Anatidae, the biological family that includes the ducks and most duck like waterfowl such as the geese and swans. Upland geese are herbivores, specializing in plant leaves, stems and seeds. Gmelin based his description on the "Painted goose" that had been included by the English ornithologist John Latham in his A General Synopsis of Birds. The species had been observed in 1775 on the Isla de los Estados (Staten Island) during Captain James Cook's second voyage to the Pacific Ocean. The naturalist Joseph Banks had provided Latham with a water colour drawing of the goose by Georg Forster who had accompanied James Cook. It is the holotype for the species and is held by the Natural History Museum in London. The upland goose is now placed with four other species in the genus Chloephaga that was introduced in 1838 by the English naturalist Thomas Campbell Eyton. The genus name comes from the Ancient Greek khloē meaning "grass" and phagos meaning " eating". The specific epithet picta is from Latin pictus meaning "painted. There are strong morphological and genetic similarities between the bird fauna of the Falkland Islands and southern South America, Genetic analyses place the Magellan goose as a sister taxa to the kelp goose. However, two interbreeding morphs exist for males. One morph causes black barred breast plumage while the other causes white breast plumage. A greenish bronze speculum is also located on the inner secondary flight feathers of the adult male. Males make a whistling "wheep" sound, while females make a low, rattling "a rrr" sound. Some greater Magellan geese skip this molt, retaining their ability to fly during the austral summer. While unusual, skipping this important process might have energetic advantages, since molting season can be very nutritionally taxing. In Chapter VI of On the Origin of Species, author Charles Darwin noted that the upland goose has webbing between its toes that appeared to be "rudimentary in function, though not in structure", and concluded that this was a vestigial anatomical feature in this bird.
Тіршілік ету ортасы
Таулық қаздар көбінесе әртүрлі жайылым түрлерінде (орман-далалық шалғындар, құрғақ жазықтық бұталы жерлер) шағын, сиреп орналасқан топтарда тіршілік етеді, әсіресе қысқа жасыл шөп өсетін аймақтарды ұнатады. Дегенмен, жерді пайдаланудағы соңғы өзгерістер, егістік алқаптар мен жақсартылған жайылымдардың көбеюі оларды осындай заманауи ландшафттарға бейімделуге және қоныстануға итермеледі.
Upland geese usually live in small, scattered groups on most pasture types (temperate grasslands, arid lowland scrubs), favouring areas with short green grasses. However, recent land use changes towards crop fields and managed pastures have forced them to adapt to and colonize such modern landscapes.
Тарату
Таулық қаздар Оңтүстік Америка құрлығының оңтүстігін (оңтүстік және орталық Чили мен Аргентинаны) және Фолкленд аралдарын мекендейді. Олардың құрлықтағы таралған ареалы Чилидің орталығынан/Аргентинаның оңтүстігінен Антарктикаға жақын жердегі Тьерра-дель-Фуэгоға дейін созылады. Кіші Магеллан қаздары көбінесе Патагонияда немесе Чилидің оңтүстігінде қоныстанады және қыс мезгілінде Аргентинаның орталығына қарай қыстауға көшеді. Көшпенділердің ұшу жылдамдығы сағатына 40 км-ден аспайды. Антарктиканың оңтүстігіндегі Оңтүстік Джорджия аралында да бірнешеу саны интродуцированный популяция бар.
Upland geese occupy the southern South American Continent (southern and central Chile and Argentina) and the Falkland Islands, with a continental distribution ranging from central Chile/southern Argentina to Tierra del Fuego, near Antarctica. Lesser Magellan geese usually reside in Patagonia or southern Chile and migrate north during the winter towards central Argentina, to their wintering grounds. with migrants reaching flight speeds of over 40 km/h. There is also a sizeable introduced population on the sub Antarctic South Georgia Island.
Өсіру
Таулық қаздар оңтүстік Патагонияда немесе туған аралдарында оңтүстік жазда көбейеді. Олар моногамды, бірақ ажырасуға дайын болуы мүмкін, және әдетте жыл сайын бір аумақта көбейеді. Олар тығыз өсімдік жамылған жерлерде, колония құрмай көбейеді. Материкте әдетте қыркүйек және қазан айларында, ал Фолкленд аралдарында қараша айында көбейеді. Бұл Falkland Conservation ұйымымен бірлесіп жасалды. Аталықтары аналықтарды қатты сыбызғымен қызықтырады, ал аналықтары оған жұмсақ дауыспен жауап береді. Моногамды және аумақтық болғандықтан, егер бір аталық басқаның аумағына еніп келсе, қақтығыс болуы мүмкін. Мұндай төбелес кезінде ер қаздар жарақаттанып немесе өлген жағдайларға кездеседі. Ұясы қарапайым, жерде немесе жерден 1,5 метрге дейін, көбінесе тығыз өсімдіктердің арасында жасырылып, әдетте су жанында орналасқан. Дегенмен, соңғы зерттеулерге сәйкес, шелдгейстер бидай егісін азайтуы мүмкін, бірақ жалпы бидай өнімділігіне әсер етпейді, тіпті арамшөптерді жеу арқылы экожүйеге пайдалы болуы да мүмкін.
Upland goose breed in southern Patagonia or their native islands during the austral summer. They are monogamous, although divorce can occur, and generally return to breed in the same territory every year. They breed non colonially in densely vegetated areas, generally in September and October on the mainland, and in November on the Falkland Islands. which was created in collaboration with Falkland Conservation. Males attract females through a courtship display in which they whistle loudly, to which the female responds with softer cackles. As they are monogamous and territorial, a violent fight may break out if a male encroaches on another's territory. Males have been found injured or dead after these fights. The simple nest is either on the ground or within 1.5 m of it, usually concealed by dense vegetation, and often located near water. However, a recent study claims that while sheldgeese do reduce wheat cover, they do not reduce overall wheat yield and they might even provide an ecosystem service through weed grazing.
Қауіп-қатерлер мен қорғау
20-ғасырдың басында Аргентина үкіметі үш Патагония қаз тұқымын (Қызылбас қаз, Күлгінбас қаз және Тау қазы) шамадан тыс жайылым жасады деген және егін өнімділігіне теріс әсер етті деген шағымдарға байланысты зиянкестер деп жариялады.
In the early 20th century, the Argentinian government declared the three Patagonian sheldgeese species (Ruddy headed goose, Ashy headed goose, and Upland goose) as pests due to claims of excessive grazing and negative effects on crop yields.