Киркпатрик Макмиллан: Велосипедтің алғашқы ойластырушысы және даулы тарихы
Kirkpatrick Macmillan
Шотландиялық ұста Керкпатрик Макмиллан педальды велосипедтің авторы ретінде танылады. Оның 1839 жылғы ойлап табуы – велосипед тарихындағы маңызды кезең!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кёркпатрик Макмиллан (2 қыркүйек 1812, Кеир, Дэмфрис және Галлоуэй – 26 қаңтар 1878, Кеир) – шотландтық темірші. Ол педальды велосипедті ойлап тапқан адам деп есептеледі.
Kirkpatrick Macmillan (2 September 1812 in Keir, Dumfries and Galloway – 26 January 1878 in Keir) was a Scottish blacksmith. He is generally credited with inventing the treadle bicycle.
Бірінші педальмен жұмыс істейтін велосипедтің ашылуы
1890 жылдары туысы Джеймс Джонстонның зерттеулеріне сәйкес, Макмиллан педальмен жүретін велосипедті алғаш рет ойлап тапқан. Алайда ол қазіргі заманғы велосипед педальдарын ойлап таппаған, керісінше, орта ғасырлардан бері белгілі болған баспалдақты драйзинге бейімдеген. Джонстон, жүгері сатушы және үш дөңгелекті велосипедші, өзінің сөздерімен "біліктілік велосипедтің туған жері болу құрметін туған елім Дамфриске тиесілі екенін дәлелдеу" деген берік мақсатпен келді. Макмиллан 1839 жылы ағаштан жасалған, темір жиекті ағаш доңғалақтары, алдыңғы жағында басқарылатын доңғалақ және артқы жағында үлкен доңғалағы бар, педальмен жұмыс істейтін велосипедті жасады, ал педальдар біріктіргіштер арқылы доңғалаққа қосылған. 1842 жылы Глазгодағы газетте "Дамфрис графтығынан шыққан аты-жөнін атамаған джентльмен тапқырлықпен жасалған велоципедке мініп", Горбалда жаяу жүргіншіді құлатып жіберген апат туралы хабарланды және оған бес британдық шиллинг айыппұл салынды. Джонстон Макмилланның сол джентльмен екенін анықтады. 1939 жылы Кортильдегі отбасылық теміршідегі тақтада "Ол білгенінен гөрі жақсырақ салған" деп жазылған. Дегенмен Макмиллан Глазго қаласында өмір сүрді және 1840 жылдар шамасында Куртхиллде емес, Вулкан құю зауытында жұмыс істеді.
According to the research of his relative James Johnston in the 1890s, Macmillan was the first to invent the pedal driven bicycle. However, he didn't invent the modern bicycle pedals but rather adapted the treadle, known since the Middle Ages, to the draisine. Johnston, a corn trader and tricyclist, had the firm aim, in his own words "to prove that to my native country of Dumfries belongs the honour of being the birthplace of the invention of the bicycle". Macmillan allegedly completed construction of a pedal driven bicycle of wood in 1839 that included iron rimmed wooden wheels, a steerable wheel in the front and a larger wheel in the rear which was connected to pedals via connecting rods. A Glasgow newspaper reported in 1842 an accident in which an anonymous "gentleman from Dumfries shire bestride a velocipede of ingenious design" knocked over a pedestrian in the Gorbals and was fined five British shillings. Johnston identified Macmillan as that gentleman. A 1939 plaque on the family smithy in Courthill reads "He builded better than he knew." Yet MacMillan lived in Glasgow and worked at the Vulcan Foundry during the relevant period around 1840, not in Courthill.
Скептицизм
Джонстонның ақылды, қарапайым және еңбекқор саудагер туралы тұжырымы, басқалар ондаған жылдардан кейін ғана жете алатын жетістіктерге қол жеткізді, әсіресе Шотландияда халықтың қиялын баурап алды. Бұл 20 ғасырдың басында, кем дегенде британдық тарихшылардың арасында кең қабылдау тапты. Джонстон нақты дәлелдер келтірмегенмен, олардың бар екенін жазды. Күмәнданушылар Макмилланның ұсынған дизайнының Томас Макколлдың 1869 жылғы екі велоципедінен құралған жиынтық екенін алға тартады. Джонстонның тапсырысымен Томас Макколл 1896 жылғы Стэнли көрмесінде (қазір Дэмфрис мұражайында сақталып тұрған) Макмиллан машинасының көшірмесін жасады, мүмкін қаржылық мүдделер үшін. Аластер Доддс Макмилланның велосипедпен жылдамдық үшін алғашқы айыппұл алғаны туралы күмәнданушылық білдіреді, себебі мұндай жағдай ерте Виктория дәуіріндегі газеттің теміршіні "джентльмен" деп атауын қажет етеді. Сонымен қатар, оқиғадан кейін оның немере қызы Мэри Марчбанк рұхсатсыз машинада теуіп, бірінші әйел велосипедші болғандығы туралы мәлімет бар. Дегенмен, Лесмагоулық Гэвин Далзелл 1846 жылы Макмиллан машинасының үлгісін жасап, бұл туралы көп адамға хабарлаған, нәтижесінде 50 жылдан астам уақыт бойы оны велосипедтің ойлап тапқан авторы деп есептеді. Дэвид Гордон Уилсон да осыған ұқсас мәлімдеме жасады.
The Johnston doctrine of the bright, modest and industrious tradesman, achieving what others would only do decades later, captured the public imagination, especially in Scotland. It was also well accepted among historians, at least British ones, in the early 20th century. Johnston did not present conclusive proofs, though he wrote that he had them. Sceptics allege that MacMillan design which he presented was a composite of two 1869 velocipedes by Thomas McCall. At the behest of Johnston, Thomas McCall built a replica to be presented as MacMillan's at the 1896 Stanley show (and now at Dumfries Museum) perhaps for financial reasons. The identification of MacMillan as recipient of an early speeding ticket for his bicycling is doubted by Alastair Dodds on grounds that its application would require an early Victorian newspaper to call a blacksmith a "gentleman". including the detail that, after the accident, his niece, Mary Marchbank, had an illicit ride on the machine, thereby becoming the first female cyclist. However, it is said that Gavin Dalzell of Lesmahagow copied the Macmillan machine in 1846 and passed on the details to so many people that for more than 50 years he was generally regarded as the inventor of the bicycle. A similar claim is made by David Gordon Wilson.