Кіріспе

Көп таралған, әзілдеу мағынасында қолданылатын, шамадан тыс еркектік туралы термин. Тестостерондық улану – шамадан тыс еркектік деп есептелетін әрекеттерді түсіндіруге қолданылатын кең таралған сөз.

Шығу тегі

"Тестостеронды улану" туралы алғашқы баспа сөзді 1975 жылы актер Алан Алда келтірген. Алда өзін-өзі жетілдіру туралы жазбаларды пародиялап, еркектіктің "ауруын" диагностикалады және оны "емдеу" жолдарын ұсынды. Ол былай деп жазды:

Он жыл өткен соң, Альданың мақаласынан алынған дәл осы сөйлем 1985 жылғы "Феминистік сөздік" кітабында цитата келтірілді. Карл Саган бұл фразаны танымал етті, Moondance журналының авторы Даниэла Джозеффидің "Соғыстағы әйелдер" кітабына, ол Американдық кітап сыйлығының иегері болды, жоғары баға берді: "Соғыстың ақымақтығы туралы терең талдау мен жүректен шыққан шақырулар жазылған кітап. Өмірдің құндылығына ерекше сезімтал, тестостеронмен уланбаған адамзаттың жартысы неге әлемдегі қорғаныс мекемелерінде және бейбіт келіссөздерде көрінбейді?" Лос-Анджелес таймс газетінің пікір мақаласында Саган "бүкіл планета 'тестостеронды улану' қаупіне тап болып отыр" деп мақтанғаны үшін айыпталды. Брюс Тремпер бұл терминді The Avalanche Review журналында қолданып, "ер адам" болудың ең жақсы дәлелі – "өте қатыгез өліммен" өлгенде екенін айтты.

Психология

1996 жылы Psychology Today журналында бұл фраза "жалған ғана әзіл" деп аталды, бірақ тестостерон мен ер адамдардың жұмысқа орналасуы туралы зерттеу АҚШ-тың оңтүстігіндегі мұнай фирмасының жаңа, табысты ер адам қызметкерлеріндегі тестостерон деңгейі, жұмыстан шығып кеткен немесе жұмысынан босатылған ер адамдарға қарағанда төмен екенін көрсетті. Berenbaum және авторлар тобы (1997) аналық жатырдағы андрогендердің жоғары деңгейіне ұшырау ересек шақтағы агрессияның жоғары деңгейімен байланысты екенін мәлімдеді. Mazur және авторлар тобы (1998) жоғары тестостерон деңгейі бар еркектердің басқа еркектерге қарағанда сәл агрессивтірек болатынын айтты. Авторлар жоғары тестостерон деңгейінің агрессивті мінез-құлықтың нәтижесі екенін, себебі емес екенін ұсынды. Элейн Вайс "Отбасы және достарға арналған үйішілік зорлық-зомбылық туралы нұсқаулық" кітабында "өлімге әкелетін тестостерон улануы" (ТҰУ) "зорлық-зомбылық жасаушы еркектер туралы көптеген қате түсініктердің" бірі екенін жазды. Ол былай деді: "Бұл гормондардың соғысы емес, эстроген мен тестостерон арасындағы қажетсіз биологиялық қақтығыс. Егер олай болса, онда оның саны арта түсер еді; барлық гетеросексуалдық қарым-қатынастар зорлық-зомбылыққа толы болар еді". McDermott (2007) тестостерон деңгейі мен агрессия арасындағы маңызды оң байланысты анықтады. Дегенмен, 2010 жылы Nature журналында жарияланған зерттеуде тестостерон мен агрессия арасындағы байланыс күмәндандырылды. Зерттеуге сәйкес, "әйелдерге тестостеронның бір дозасы берген кезде әділ келісімдер жасау мінез-құлқы айтарлықтай артады, осылайша келісімдердегі қақтығыстарды азайтып, әлеуметтік өзара әрекеттесудің тиімділігін арттырады. Алайда, өздері тестостерон алғанын ойлағандар – оны ішкен жоқ болса да – плацебо алғандарға қарағанда әлдеқайда әділетсіз мінез-құлық танытты".

Қолданылуы

Антония Фейц 1999 жылы "Австралияның күнделікті мәселелері" газетінде жариялаған эссесінде бұл сөздің қолданылуына қарсылық білдіріп, оны жек көруге шақыратын сөз деп атады. Бет Галлахердің Salon.com сайтындағы "Жолдағы тұяқтар" атты эссесінде спорттық көліктер туралы сөз болды, онда: "Егер сіздің артыңыздан осы қаһарлы көліктердің бірі тым жақын қуып келсе, бұл тестостеронның зиянынан болуы мүмкін деп ойлауға болады. Бірақ қазір мен тіпті макияжымды да тексермеймін – артыңыздағы мачо көршінің анасы немесе тіпті оның әжесі болуы мүмкін" делінген. Бірнеше оқырман 2001 жылы Atlantic Monthly журналының гистерияға еркектерге тән баламаны табу конкурсына "тестостеронның зияны" деген ұсыныс берді (гистерия бастапқыда әйелдерге ғана тән жағдай ретінде қарастырылған). 2002 жылы доктор Карл Альбрехт өзінің "The Power of Minds at Work: Organizational Intelligence in Action" атты кітабында тестостеронның зиянын еркек шовинизмінің синонимі деп атады және бұл құбылысты 17 негізгі дисфункция синдромының бірі ретінде сипаттады. 2003 жылы Wall Street Journal газетінде жариялаған эссесінде Кей С. Хаймовиц батыс феминистерін мұсылман елдеріндегі үшінші әлем әйелдерінің құқықтарын назарға алмағаны үшін сынға алды: "Олардың ойынша, Осама, Саддам және Буштің арасын ажыратудың қажеті жоқ: олардың барлығы тестостеронның зиянынан зардап шегеді". Журнал редакторы Тина Браун 2005 жылы Вашингтон Пост газетінде Гарвард университетінің президенті Ларри Саммерстің құлдырауы және Диснейдің бұрынғы бас директоры Майкл Эйснердің проблемалары туралы жазған эссесінде бұл фразаны тақырыптық тұрғыдан қолданды. Бұл терминді кейде трансгендер әйелдері де, тестостеронның олардың денелеріне келтірген зиянын сипаттау үшін пайдаланады.