Кіріспе
Солтүстік-Батыс Англияның тоқыма өнеркәсібіндегі депрессия Ланкашир мақта аштығы, сондай-ақ мақта аштығы немесе мақта паникасы (1861–65) деп белгілі, бұл әлемдік нарықтардың тарылуы кезінде шамадан тыс өндіріс салдарынан Солтүстік-Батыс Англияның тоқыма өнеркәсібінде туындаған депрессия болды. Ол Америка Азамат соғысынан туындаған мақта импортының тоқтатылуымен және спекулянттардың Entrepôt портындағы кеме қоймаларында сақтау үшін жаңа қорларды сатып алуымен бір уақытта болды. Бұл, сонымен қатар, Екінші Опиум соғысынан кейін және Тайпин көтерілісі кезінде сауда тұрақты түрде өскен Қытайда мақта бағасының өсуіне әкелді. Мақта бағасының өсуі 1861-1862 жылдары тоқыма саудасының Қытайға экспорттық құнының үштен екі бөлігін жоғалтуына соқтырды. Дүниежүзілік мақта аштығы Мысыр мен Ресей Түркістанында мақта өндірісінің өсуіне де ықпал етті. 1859 және 1860 жылдардағы өркендеу жылдары сатуға мүмкіндік болғаннан артық мақта өндірілді, сондықтан өндірісті қысқарту қажет болды. Жағдай порттардың қоймалары мен кемежайларында жиналған шикі мақтаның көптігімен және нарықты дайын өнімдердің артық болуымен ушықты, бұл бағаның күрт төмендеуіне, ал шикі мақтаға сұраныстың азаюына әкелді. Блокада мен импорттың жетіспеушілігіне байланысты шикі мақта бағасы бірнеше жүз пайызға өсті. Шикі мақтаның қолжетімсіздігі және қиын сауда жағдайлары Ланкашир аймағындағы мақта фабрикаларының жұмысшыларының әлеуметтік жағдайын өзгертті. Фабрика иелері енді өңдеу үшін үлкен көлемде шикі мақта сатып алмады, Ланкашир және айналасындағы аймақтардың көптеген жұмысшылары жұмыссыз қалды және Ұлыбританиядағы ең өнімді жұмысшылардан ең кедейлеріне айналды. Жергілікті көмек комитеттері құрылып, жергілікті және ұлттық деңгейде қаржы жиналды. Екі ірі қор құрылды: Манчестер орталық комитеті және Лондон лорд-мэрінің Мансион Хаус комитеті. Ең мұқтаждар кедейлер заңы бойынша көмекке жүгінді. Жергілікті көмек комитеттері асханалар мен тікелей көмек көрсетуді сынап көрді. 1862 жылы жергілікті шіркеулер тігін және өндірістік сабақтарды ұйымдастырды, оларға қатысу кедейлер заңы бойынша төлем алуға мүмкіндік берді. 1864 жылы «Халық жұмыстары (өндірістік аудандар) туралы» заң қабылданғаннан кейін жергілікті билік бекітілген жобаларға қарыз алуға уәкілдік алды. Олар кәріз жүйелерін қайта жаңарту, өзендерді тазалау, саябақтарды абаттандыру және жолдарды салу жұмыстарын тапсырды. 1864 жылы мақта импорты қайта жаңғыртылды, фабрикалар қайта жұмыс істеді, бірақ кейбір қалалар өздерін диверсификациялады және мыңдаған жұмысшылар эмиграцияға кетті.
The Lancashire Cotton Famine, also known as the Cotton Famine or the Cotton Panic (1861–65), was a depression in the textile industry of North West England, brought about by overproduction in a time of contracting world markets. It coincided with the interruption of baled cotton imports caused by the American Civil War and speculators buying up new stock for storage in the shipping warehouses at the entrepôt. This, as well as causing cotton prices to rise in China, in which trade had been steadily increasing following the Second Opium War and during the ongoing Taiping Rebellion. The increase in cotton prices caused the textile trade to rapidly lose two thirds of its previous value of exports to China from 1861 1862. The worldwide cotton famine also produced a boom in Cotton production in Egypt and Russian Turkestan. The boom years of 1859 and 1860 had produced more woven cotton than could be sold and a cutback in production was needed. The situation was exacerbated by an overabundance of raw cotton held in the warehouses and dockyards of the ports and the market was flooded with finished goods, causing the price to collapse, while at the same time the demand for raw cotton fell. The price for raw cotton increased by several hundred percent due to blockade and lack of imports. The inaccessibility of raw cotton and the difficult trading conditions caused a change in the social circumstances of the Lancashire region's extensive cotton mill workforce. Factory owners no longer bought large quantities of raw cotton to process and large parts of Lancashire and the surrounding areas' workers became unemployed and went from being the most prosperous workers in Britain to the most impoverished. Local relief committees were set up and appealed for money locally and nationally. There were two major funds, the Manchester Central Committee and the Mansion House Committee of the Lord Mayor of London. The poorest applied for relief under the Poor Laws, through the Poor Law Unions. Local relief committees experimented with soup kitchens and direct aid. In 1862, sewing classes and industrial classes were organised by local churches and attendance merited a Poor Law payment. After the Public Works (Manufacturing Districts) Act 1864 was passed, local authorities were empowered to borrow money for approved public works. They commissioned the rebuilding of sewerage systems, cleaning rivers, landscaping parks and surfacing roads. In 1864, cotton imports were restored, the mills were put back into production but some towns had diversified and many thousands of operatives had emigrated.
Бірінші жыл
Бомбей (Мумбай) қаласындағы қоймаларда сатылмаған мата жинала бастады; өндіріс сұраныстан асып, жұмыс уақыты қысқартылуына келіп жетті. Америкалық фермерлер қиындықтар тууы мүмкін екенін сезген соң, өнімдерін ертерек экспорттауға асықты. 1861 жылғы өнімнің жеткілікті бөлігі Ливерпульге жетіп, фабрикаларды қамтамасыз етті. Бағаны анықтау үшін қолданылатын «Орлеан ортасы» деген мақта түрі 1861 жылғы маусымда фунты 7 3/4 пенниге сатылды. Бастапқыда британдық қоймалардағы мақта қоры күтілетін қысқа мерзімді қақтығысқа жеткілікті болады деп есептелді. Бірақ Одақтың соғыс басындағы барлық шабуылдары кері қайтарылғаннан кейін, еуропалық сарапшыларға соғыс тез аяқталмайтыны анық болды. Желтоқсан айына қарай «Миддлинг Орлеан» 11 3/4 пенниге сатылды. Саудагерлер мақтаны сақтап, бағаның өсуін күтіп отырды. 1862 жылдың басында фабрикалар жабылып, жұмысшылар жұмыстан босатылды; Ланкаширдегі бір мақта қалашығындағы отбасылардың үштен бірі жәрдемге мұқтаж болды. 1861 жылы 3 3/4 пенниге өндіріліп, саудагерлер 8 пенниге сатып алған «Миддлинг Орлеан» бағасы 1862 жылғы қазан айында 2 шиллинг 3 пенниге, ал келесі жылы 2 шиллинг 5 пенниге дейін өсті. Саудагерлердің 35 миллион фунт стерлинг көлемінде пайда тапқаны есептелді.
Сүрте
Американың Каролина жағалауындағы аралдарда өсірілген Sea Island (сонымен қатар, ұзын талшықты мақта ретінде де танымал) ең жақсы сапалы мақта болды; Египет – Египетке әкелінген Sea Island мақтасына берілген атау, ол екінші сапалы сорт саналды. Ең көп таралған сорттар – қысқа талшықты Gossypium hirsutum (американдық таулық мақта) болды, оның ішінде Миддлинг Орлеанс та бар; Ланкаширдегі калико өндірушілердің көпшілігі осы сорттарды қолданды. Үндістаннан келген Сурат мақтасы машиналарға ең қолайсыз болды және талшықтары қысқа болғандықтан, оңай үзіліп қалатындықтан, қоспаның шағын бөлігі ретінде ғана қолданылды. Сурат кішкентай дорбаларда келіп, ішінде тастар мен басқа да қоспалар болар еді. Ланкаширдің әр қаласы әртүрлі қоспаларды пайдаланды, ал американдық және Sea Island мақтасының қоры таусылғанда, диірмен иелері Суратқа көшті. Кейбір машиналарды оған бейімдеуге болады, бірақ үзілуді азайту үшін қосымша ылғал қажет болды. Сураттағы тоқыма станогы бұрынғы өнімділіктің шамамен 40 пайызын ғана өндіре алды, ал жұмысшыларға жұмысының мөлшеріне қарай төленгендіктен, олардың табысы күрт төмендеді. Көптеген шағын отбасылық диірмендер ипотекаға алынғандықтан, диірмен иелері қиын жағдайға түсті, егер олар жұмысты тоқтатса, төлемдерді уақытында төлей алмайтын еді. Дүкендер сатудан тоқтап, жалға төлей алмады, жұмысшылар жалға төлемей қалды, ал шығынға ұшыраған жер иесі көбінесе диірмен иесі болды. Генри Холдсворт сияқты бай диірмен иелері ашаршылықтың уақытша екеніне сенімді болды және жаңа, тиімді үлкен машиналарға дайындық жасады. Ол ашаршылық жылдары (1863–65) Холдсворт диірменін салды, Реддиште, келесі буынның алғашқы ірі диірмені және сол кезде әлемдегі ең ірі диірмен, 138 000 шпінделімен. Шикі мақтаның көп бөлігі қол жетімсіз болғандықтан, диірмен иелері диірмендерді жабуға, жұмысшыларға қаржылай көмек көрсетуге тырысуға, нашар сапалы мақта қолдануға немесе өндіріске жаңа мақта енгізуге мәжбүр болды. Сурат қол жетімді болды, бірақ негізінен Британдық Үндістанда ішкі тұтынуға пайдаланылды. Өндіріс шектеулі түрде артты. Квинсленд пен Жаңа Зеландияда Sea Island мақтасын өсіруге, ал Мумбаи маңында қысқа талшықты мақта өсіруге әрекеттер жасалды.
Азап шеккендер
1860 жылдары мақта өнеркәсібі жоғары маманданған еді, ал түрлі қалалардағы ашаршылықтың ауырлығы көптеген факторларға байланысты болды. Кейбір қалалар қысқа талшықты американдық мақтасын пайдаланатын диірмендердің айналасында салынған, ал басқалары әлі де қолжетімді ұзақ талшықты египеттік мақтасын қолданды. Кейбір диірмендерде басқа мақта түрлерін пайдалануға бейімделетін құралдар болды, ал басқаларында мұндай мүмкіндік болмады. "Жалпы өндірісті" (жіп иіру және тоқумен айналысатын) диірмендердің иелері жұмыс жүктемесін жақсырақ теңестіре алды, осылайша бағалы шикізатты ұзақ сақтауға мүмкіндік алды. Кейбір сақ диірмен иелері әрқашан қоймасында қор ұстап отырды, ал басқалары қажеттілігіне қарай сатып алатын. Жергілікті қауымда өмір сүрген ескі, әкешелік диірмен иелері өз қаражаты есебінен көршілерін және жұмысшыларын жөндеу жұмыстарына жылдам жұмылдырды. Мысалы, Глоссопта Лорд Говард диірмен иелері, дін қызметкерлері және "ибралы" тұрғындардың отбасылық жиналысын шақырып, жағдайды басқаруды өз қолына алды. Екі көмек комитеті құрылды, олар бастапқыда дәмді сорпадан дайындалған тағамдарды сынап көрді, содан кейін мыңдаған фунт стерлинг сомасында азық-түлік, көмір, аяқ киім және киім-кешек таратуға кірісті. Калико басушысы Эдмунд Поттер өзінің жұмысшыларына ақша қарыз берді, ал Говард өзінің меншігіндегі шаруашылықта қосымша жұмысшыларды жұмысқа алды. Олар мектептер ашты, тегін мыс қорытындысынан жасалған музыкалық концерттер ұйымдастырды, «Пиквик қағаздарынан» үзінділер оқыды және 1864 жылғы «Халықтық жұмыстар туралы» заң қабылданғаннан кейін су құбырын кеңейту үшін қарыз алды. Бір ғана жағдай тіркелді, ол кезде Көмек комитеті АҚШ федералдық үкіметінен келген азық-түліктерді тегін таратудың орнына аукционға шығаруға қате шешім қабылдады. Бөлмелік және қуатты диірмендері бар және күшті кооперативтік дәстүрі бар қалалар әлеуметтік зиянды жеделдетуге мүмкіндік алды. Оларды пайдаланатын фирмалар кеңістікті жалға алып, машиналарды несиеге сатып алатын; мақта арзан болды және матадан түскен пайда қарызды өтеуге және тәуекел үшін кіріс беруге жұмсалды. Мақта жетіспесе, олар ең бірінші банкротқа ұшырады. Ашаршылықтан кейін озық машиналар мен үлкен диірмендерге қажеттілік туды. Көптеген жеке диірмен иелері үшін қажетті инвестиция тым жоғары болды, сондықтан шектеулі серіктестіктер жаңа, үлкен диірмендерді салды. Шектеулі серіктестіктер бөлмелік және қуаттық диірмендер дәстүрі бар аймақтарда ең жылдам дамыды. 1864 жылғы заңға дейін муниципалитеттер қоғамдық жұмыстарды қаржыландыру үшін ақша қарызға алуға заңдық құқықтары болмады; оған дейін олар қаладан қалаға өзгеретін өздерінің резервтерін пайдалануға мәжбүр болды.
Қауіп
Кейбір жұмысшылар Ланкаширден Йоркширдің жүн және жібек мата өндірісінде жұмыс істеуге кетті. Кримбл Милл, Хейвуд сияқты шағын диірмендер жүн өндірісіне көшті, қолданылған толықтау қорларын, кардтау жабдықтарын, қашырлар мен тоқыма станоктарын сатып алды. Стокпорт, Дентон және Хайд қалалары шляпа жасаумен айналыса бастады. Теймсайд ең көп зардап шеккен аудан болды және 1861 мен 1871 жылдар аралығында халық саны азайды. 1864 жылы Стокпортта 2000 бос үй, Глоссопта 686 бос үй, 65 бос дүкен және он бес бос сырахана болды. Бұл көші-қонның басты себебі – үйден шығару. Көктемде арнайы агенттіктердің ықпалымен эмиграция толқыны пайда болды. Бу кеме компаниялары бағасын төмендетті (Нью-Йоркке билет бағасы £3 15s 6d болды), Австралия және Жаңа Зеландия үкіметтері тегін жол ұсынды, ал 1864 жылдың тамызына дейін 1000 адам көшіп кетті, олардың 200-і Глоссоптан.
Көмек көрсету
Қиындық кезіндегі көмек 1601 жылғы Кедейлерді қолдау туралы заңмен реттелетін, ол Кедейлер заңын қорғаушылардан жұмысқа жарамдыларын жұмысқа орналастыруды талап етті. Ауылдық жерлерде бұл тас сындыру, кендерде жұмыс істеу сияқты жұмыстар еді. Ашық ауадағы жұмыс ылғалды, ыстық диірмендерде жұмыс істеген, мақта тозаңынан өкпесі зақымдалған ерлерге жарамайтын. Заң бойынша, көмек алатын болса, жұмыс істеуге міндетті еді. 1834 жылғы Кедейлер заңына түзетулер енгізу туралы заңға сәйкес, қауымдар бірігіп Кедейлер заңдары одағын құруға міндетті болды, олар көмек көрсетуді басқаратын. Олардың міндеті – жарлыларды қаржыландыратын қауымдарға келетін шығындарды азайту еді. Кедейлерді олардың туған қауымдарына қайтару керек еді. Өнеркәсіптік округтің өкілі, Кедейлер заңдарының комиссары Чарльз Пелхам Вильерс 1861 жылдың қыркүйегінде Кедейлер заңдары одақтарына хат жазып, ықтимал ашаршылық туралы ескертті және оларға өз міндеттерін мейіріммен орындауға нұсқау берді. Жергілікті салықтар есебінен ақша жинау қажет болды. Ланкаширдегі жағдайды зерттеу үшін Парламент Х. Б. Фарнеллді тағайындады, ол 1862 жылдың мамырында Престонда жұмысын бастады. Ол заңды кеңейтіп түсіндірді және мұқтаждылықты бағалау кезінде қайырымдылықтан түскен сыйлықтарды ескеруге болмайды деп тапсырды. Сыртқы жұмыстың орнына, шіркеулер тігін сабақтарын ұйымдастырды, оларға қатысушылар немесе «оқушылар» жәрдемақы алуға құқылы болды. Содан кейін Киелі кітап оқу сабақтары, одан кейін оқу, жазу және қарапайым математика, ағаш өңдеу, аяқ киім жасау және тігін сабақтары өтті. Кедейлер одағының салықтар арқылы жинауға болатын қаражаты шектеулі болды және қарыз алуға құқығы болмады. Парламент 1862 жылғы Одақтың көмек көрсету туралы заңын қабылдады, ол ауыртпалықты қауымдар мен округтер арасында бөлісуге мүмкіндік берді, содан кейін 1864 жылғы Қоғамдық жұмыстар (Өндірістік аудандар) заңы қарыз алуға рұқсат берді. Жұмыс істейтін барлық адам қайырымдылыққа жазылуға шақырылды және жазылғандардың тізімі жарияланды. Осы қаражатты басқару үшін жергілікті көмек комитеттері құрылды, олар Лондонның Мэрия комитетінен және Манчестердің Орталық көмек комитетінен қосымша қаржы алды. Ланкашир және Чешир жұмысшыларына көмек көрсету қоры деп аталатын Мэрия қоры 1862 жылдың 16 мамырында құрылды, онда 1500 фунт стерлинг (шамамен £) қиын жағдайдағы аудандарға жіберілді. Ұлыбритания, Империя және бүкіл әлем бойынша қайырымдылық жасаушылар осы үндеуге ақша жинады. 1862 жылдың сәуірінен 1863 жылдың сәуіріне дейін 473 749 фунт стерлинг жиналып, таратылды (шамамен £). Орталық комитет 1862 жылдың 20 маусымында құрылды, оған зардап шеккен қалалардың әкімдері кірді; ол елдің басқа қалаларына үндеу хаттарын жіберді. 1862 жылдың маусымында құрылған үшінші қор, сәл басқа мақсаттарға арналған, Мақта аудандарына көмек көрсету қоры болды, ол Орталық комитеттің құрамына кірді.
Сталибридж көтерілісі
1862–1863 жылдардың қысында Сталибридж қаласында, ең көп зардап шеккен қалалардың бірінде, 7000 жұмыссыз жұмысшы болды. Қаладағы 39 фабрика мен 24 машина жасау шеберханасының тек 5-і толық жұмыс істеді. Чешир мен Ланкаширдегі мақта жұмысшыларына көмек көрсету үшін бүкіл әлемнен қайырымдылықтар түсті және бір кезде Сталибридж жұмысшыларының төрттен үш бөлігі жәрдемдеме бағдарламаларына тәуелді болды. 1863 жылы қалада 750 бос үй болды. Мыңға жуық білікті ерлер мен әйелдер «Үрей» деп аталған жағдайға байланысты қаладан кетіп қалды. 1863 жылы жергілікті жәрдемдеме комитеті ақшамен емес, билеттер арқылы жәрдемдеме көрсету жүйесін енгізуді шешті. Билеттер жергілікті азық-түлік дүкендерінде қолданылатын болды. 19 наурызда өткен қоғамдық жиналыста билеттерге қарсы тұру туралы шешім қабылданды. 1863 жылдың 20 наурызында, жұма күні, жәрдемдеме комитетінің өкілдері он үш мектепке барып билеттерді ұсынды, бірақ ерлер билеттерді қабылдамай, көшеге шықты. Олар кетіп бара жатқан шенеуніктің каретасына тас лақтырып, содан кейін жәрдемдеме комитетінің мүшелеріне тиесілі дүкендердің терезелерін сындырды, одан кейін жәрдемдеме комитетінің қоймаларына шабуыл жасады. Кешке Манчестерден гусарлар отряды келді, тәртіпсіздік туралы жарлық оқылды және сексен адам тұтқындалды, әйелдер мен қыздар полиция мен әскерге қарсы айқайлады. 21 наурызда судьялар тұтқындардың көп бөлігін босатты, бірақ 28-ін Честердегі сотқа жіберді. Оларды полиция мен әскер теміржол станциясына алып барды, сол кезде оларға тас лақтырылды. Тағы бір қоғамдық жиналыста «билеттер» емес, «ақша мен нан» талап етілді. Қауіпсіздікке ұшырағандар түрлі дүкендерден нан сұрады, және әр жағдайда оларға нан берілді. 23:30-да жаяу әскер отряды келді және байнеттерімен қадаланып, көшелерде күзетке тұрды. Жексенбі күні қалаға қолдаушылар мен қонақтар келді, бірақ ешқандай өзгеріс болмады. 23 наурыздағы бүлік Аштон, Хайд және Дукинфилд қалаларына тарады. Мектептер қайта ашылды, бірақ күтілген 1700 оқушының тек 80-і ғана сабаққа келді (билетпен төлеуге келісті). Көрші қалалардағы мектептерге оқушыларды сабақтан шығуға көндіру үшін өкілдер жіберілді, бірақ оларды әскер қарсы алды. Сейсенбі күні жұмылдыру аяқталды, жәрдемдеме комитеті қалған билеттерді төлеуді және мәселені талқылау үшін он үш мектептен делегацияны қабылдауды ұсынды. Қала әкімі бұл мәселені парламентке көтеруді Джон Читамаға ұсынды. Халық жәрдемдемеден айырылмағанына және билеттер жүйесінің жақын арада жойылатынына сенді. Сталибридж жәрдемдеме комитеті билікті қалпына келтірді. Манчестер орталық комитеті олардың нашар басқаруын сынады, бірақ Лондон лорд-мэрінің Mansion House Fund-ы оларды құлдыратып, шіркеулер арқылы оқушыларға тікелей ақша беруді ұсынды. Бұл зорлық-зомбылыққа сырттан келген агитаторлар кінәлі деп айыпталды, ал кінәні иммигранттардың азшылық тобына таңды. Деректерге сәйкес, бұл оқиғаға шамамен 3500 адам қатысқан, бірақ тек 1700 оқушыға ғана жәрдемдеме көрсетілді.
1864 жылғы "Жалпы қоғамдық жұмыстар" өндірістік округтер туралы заң
1863 жылдың наурызында тігін мектебіне 60 000 – 70 000 әйел, ал 20 000 ер адам мен ұлдар сабақтарға қатысты. Олар пайдалы жұмыс жасағандықтан, Кедейлер заңнамасы бойынша заңды түрде көмек алуға құқылы болды. Тағы 25 000 ер адам көмек алып тұрды, бірақ ешқандай жұмыс істемеді. Виктория дәуірінде мұны дұрыс деп санамады, сондықтан ақы төленетін жұмыс табу үшін бір жол іздеу қажет болды. Жергілікті билік органдары істеуге тиіс жұмыстарға ие болды, бірақ оларды төлеу үшін заңды түрде қарыз алуға мүмкіндігі болмады. 1864 жылғы «Қоғамдық жұмыстар мен өндіріс аймақтары туралы» заң 1863 жылдың 2 шілдесінде қабылданды. Бұл мемлекеттік органдарға қоғамдық жұмыстар үшін ақша жинауға рұқсат берді. Мақта өндірушілер енді пайдалы жобаларға жұмысқа тартыла алады. Ланкашир аймағында осы кезеңде салынған муниципалды парктерінің мұрасы қалды, мысалы, Олдхэмдегі Александра паркі. Одан да маңыздысы – ортағасырлық құлап жатқан суарналарды ауыстыру және мақта фабрикаларын қолдаған жүздеген жұмысшылардың үйлеріне санитарлық жағдайды жеткізу үшін салынған негізгі кәріздер болды. Арналар қазылды, өзендер түзуленді және «Мақта аштығы жолы» деп аталатын Норденнің үстіндегі Рули Мурдағы тас жол сияқты жаңа жолдар салынды. Осы кезеңде жүзеге асырылған қоғамдық жұмыстар Ланкашир қалаларының және айналасындағы мақта аймақтарының инфрақұрылымына елеулі әсер етті.
Мақта ағып бастайды
1863 жылдың соңында Ланкаширге аздаған шикі мақта келді, бірақ ең қиын жағдайдағы аймақтарға жетпей, Манчестерде сіңіріліп қалды. Мақтаның ішіне тас салынған еді, бірақ оның келуі негізгі кәсіпкерлерді фабрикаларды дайындау үшін маңызды жұмысшыларды шақыруға итермеледі. 1865 жылдың сәуір айында Америка Азамат соғысы аяқталды. 1864 жылдың тамызында алғашқы ірі партия жетіп келді және Глоссоп қаласындағы Вули Бридж фабрикасы қайта ашылды, барлық жұмыскерлерге аптасына төрт жарым күн жұмыс ұсынылды. Жұмыс одан кейін қалыпқа келді. Шикі мақта бағасы 1861 жылы 6 1/2 пенстен 1864 жылы 27 1/2 пенске дейін өсті.
Әлемнің басқа бөліктеріндегі әсерлері
Мақта аштығының салдарына басу үшін британдықтар Британдық Үндістан, Египет және басқа да жерлерде бұрынғы табиғи шаруашылықпен айналысқан фермерлерді экспортқа мақта өсіруге көндіріп, мақтаның көздерін әртараптандыруға тырысты, көбінесе негізгі азық-түлік өндірісі есебінен. Сицилия аралында да мақта өсіруге әрекет жасалды. Америкадағы Азамат соғысы аяқталғаннан кейін, бұл жаңа мақта өсірушілердің қажеттілігі азайды және олардың мақтасына сұраныс болмады. Бұл олардың кедейлігіне алып келді және 19 ғасырдың екінші жартысында осы елдердегі түрлі ашаршылықтарды ушықтырды. Қытайда британдықтар Екінші Опиум соғысының нәтижесінде сауданың өсуіне қол жеткізді, содан кейін 1859-1860 жылдар аралығында Қытайға экспорт 30 пайызға өсті. Бірақ Америкадағы Азамат соғысының басталуы мақта бағасын "құртпайынша қытайлықтар сырттан сатып алуын тоқтатты". 1861-1862 жылдар аралығында тоқыма саудасы құнының үштен екісін жоғалтып, одан әрі төмендеді. Австралия сияқты аймақтар білікті иірушілер мен тоқымашыларды қуана қарсы алып, олардың көшіп келуін қолдады.
Мұра
2015 жылғы мақалада экономикалық тарихшы Уокер Хенлон мақта аштығының текстиль өндірісі салаларындағы, әсіресе джин, ашығыштар, скотчерлер және кардинг машиналарына қатысты технологиялық прогресс бағытына елеулі әсер еткенін анықтады. Бұл ірі өндіруші Добсон & Барлоу төрт жылдың ішінде төрт түрлі джин дизайнын қолданғанында және 1862-1868 жылдар аралығында үнді мақтасының ысырабы 19-30 пайызға төмендегенінде көрінді. Хенлон сондай-ақ, Үнді мақтасының бағасы американ мақтасына қатысты 1874 жылы, оның қоры мол болғанына қарамастан, Азамат соғысы кезеңіне дейінгі деңгейге қайтқанын көрсетті, бұл Даррон Ацемоглу ұсынған "күшті шақырылған бейімділік гипотезасының" куәсі. 2019 жылы ағылшыз халықтық музыка тобы Faustus "Cotton Lords" атты EP шығарды, онда Ланкашир мақта аштығынан алынған бес өлең Пауль Сартиннің музыкасына қойылды. 2022 жылы Folk Revival тобы :Bird in the Belly Эксетер университетінің мақта аштығы поэзия мұрағатынан екі өлеңді әнге бейімдеді. Бұл әндер олардың "Қаладан кейін" альбомында жарияланды.