Тобрук: Соғыс фильмі (1967)

Кіріспе

1967 жылы түсірілген америкалық соғыс фильмі, режиссері Артур Хиллер

«Тобрук» – 1967 жылы түсірілген америкалық драмалық соғыс фильмі, режиссері Артур Хиллер, басты рөлдерде Рок Хадсон мен Джордж Пеппард. Фильм сценариін Лео Гордон жазды (оның өзі де фильмде ойнады) және Universal Pictures компаниясы арқылы көрсетілді. Оқиға Екінші дүниежүзілік соғыстың Солтүстік Африка кампаниясы кезінде Солтүстік Африкада өтеді. Бұл британдық армияның Ұзақ қашықтықтағы шөл тобының (LRDG) және Арнайы тану тобының (SIG) мүшелерінің Тобруктағы генерал-фельдмаршал Эрвин Роммельдің Африкадағы танк армиясының жанармай қоймаларын жоюға тырысатын көркем ойдан шығарылған оқиға. Фильм британдықтардың Тобруктағы итальяндық және неміс күштеріне жасаған «Келісім операциясы» деп аталған шабуылдарына негізделген. Фильм операцияның сәтті аяқталғанын көрсетеді, бірақ шындығында «Келісім» операциясы ауыр сәтсіздікке ұшырады.

Сюжет

1942 жылдың қыркүйегінде Роммельдің Африка корпусы Суэц каналынан 144 км қашықтықта, бірақ отынның қоры қауіпті түрде азайды. Британдықтар Роммельдің шабуылын тоқтату үшін Тобруктағы неміс отын қоймаларын жою жоспарын бекітті. Жоспардың авторы, Канадада туған майор Дональд Крейг (Рок Хадсон), Ұзақ қашықтықтағы шөл тобының (LRDG) мүшесі, Виши Франциясының күштерімен тұтқынға алынып, тұтқынға алынған итальяндық әскерлермен бірге француз Алжирінің портындағы кемеде ұсталып тұрды. Оның тәжірибесі рейдтің сәтті болуы үшін маңызды деп есептелгендіктен, Крейгті арнайы мақсаттағы топтың (SIG) капитаны Курт Бергман (Джордж Пеппард) және оның бірнеше адамы, британдықтарға қызмет ететін неміс еврейлері құтқарады. Содан кейін олар Ливияның оңтүстік-шығысындағы Куфрада подполковник Джон Харкердің (Нигель Грин) басқаруымен Ұзақ қашықтықтағы шөл тобының коммандостарымен қосылады. Полковник Харкер олардың Тобрукқа жетіп, портты қорғайтын отын қоймасын және неміс бекінісінің артиллериясын жою үшін сегіз күні бар екенін түсіндіреді. Олар жау территориясы арқылы соғыс тұтқындары болып көрініп, SIG күзетшілерімен бірге жүреді. Тобрукқа жеткенде, олар қалаға және олардың негізгі мақсаты – Роммельдің жер астындағы отын қоймаларына британдық теңіз және Корольдік әуе күштерінің шабуылына қосылады. Крейг операцияға күмәнмен қарайды, "Штабтың миын отырғызып, кемелді ақиқатты ойлап табу қабілеті бар" дейді. "Мен жоспарды ұсынғанда біз отын қоймаларын бірнеше адаммен жарылғыза алатын едік. Енді олардың қорғанысын қалай бұзуға болады?" Полковник Харкер Крейгке жеке пікірлер операцияға кедергі келтірмеуін ескертіп, өзінің кемелді көрегендігімен шебер екенін де айтады. Ол штабты Крейгтің бастапқы жоспарын мақұлдауға көндіргенін, ол қазір "жер, теңіз және әуедегі ең көп күш салу" болады. Жолда олар итальяндық танктардың қарауыл тобына кездеседі, олар олар демалып отырған жерге жақын тоқтайды. Сол түні сержант-майор Джек Тайн (Джек Уотсон) қарсы жақтан жақындап келе жатқан танк колоннасын байқайды. Бергман мен оның үш адамы итальяндық күзетшілерді өлтіргеннен кейін, полковник Харкер, жақындап келе жатқан колонна "неміс болуы керек, итальяндықтар осы уақытқа дейін саяхаттаудың ыңғайлылығын жақсы көреді" деп болжайды. Ол екі бөлімді бір-біріне минометпен ату арқылы шабуылға түсіреді, алдымен немістерге, содан кейін итальяндықтарға, бұл шабуылшыларға жасырын қашуға мүмкіндік береді. Келесі күні анықталудан аулақ болу үшін Крейг оларды британдық Curtiss P 40 Warhawk истребителі шабуылға ұшырамай тұрып, неміс мина өрісі арқылы қауіпсіз жолға шығарады. Олар оны атып түсіруге тырысады, бірақ сегіз адам қаза тауып, бір әскер көлігі, олардың қосалқы отын қоры және екі радиосы да жойылады. Бұл шайқасқа немістермен достық қарым-қатынаста болған туарег тайпалары тартылады. Олардың тілін білетін Крейг екі тұтқынға қару мен оқ-дәрі береді. Тұтқындар ағылшын сатқындары Генри Портман (Лиам Редмонд) және оның қызы Шерил (Хейди Хант) болып шығады. Олардың қолында Иерусалимнің Бас мүфтиі (Мохаммад Амин әл-Хусейни) мен неміс фельдмаршалы Альберт Кесселрингтің қол қойған құжаттары бар: "Египет армиясының маңызды офицерлері" тобының "қасиетті соғыста" ағылшындарға қарсы көтерілуі туралы келісім. Немістердің сенімі бойынша, Мысырды жеңіп алғаннан кейін басқа мұсылман, бұрынғы Осман империясы мемлекеттері, мысалы, Түркия да Ось жағына қосылады; Шерил Портман "Түріктер, жалғыз өзі, Кеңес Одағына қарсы соғысқа төрт миллион адамды қоя алады" деп мәлімдейді. Сол түні Портмандарға құпия SIG мүшесі британдық маскарад туралы және қасында қару мен жер асты телефон кабелі бар картаны табу туралы айтады, онда олар Тобруктағы неміс командасымен байланысып, оларды британдық колонна мен алдағы шабуыл туралы хабардар ете алады. Алайда, олар телефонға жеткенде, оларды итальяндық патруль байқап қалады. Генри Портман патрульге атқылап өлтіріледі, ал қызы ауыр жарақат алады. Харкер Бергман мен сержант Кругты (Лео Гордон) Портманның артынан жібереді, олар Шерилді итальяндардан қайтарып алады. Круг телефон туралы қалай білгендерін сұрағанда, Бергман: "Өте қарапайым. Арамыздағы біреу - жау". Харкер Бергман мен оның адамдарын қарусыздандырады, содан кейін Бергманға сатқынның кім екенін анықтауға екі сағат береді. Сатқын Шерл Портманды өлтіреді, сондықтан ол оның жеке басын аша алмайды. Лейтенант Макс Монфельд (Гай Стоквелл), Бергманның оң қолы, Портмандар қашқан туннельден шығады. Ол сатқын шахтаның ішінде екенін айтады. Олар Корпорал Брукнерді (Роберт Вольдерс), Бергманның он жылдық досын пышақпен өлтірілгенін табады. Шерл Портман цианидтен өлген, ал Брукнердің өзіне қол жеткізу таблеткасы жоқ. Алайда, Бергман өзінің досы сатқын болғанына сенбейді. Топ Тобруктың сыртындағы бақылау-өткізу бекеттерінен өтеді және қала арқылы саяхаттағаннан кейін, Роммельдің Тобруктағы барлық резерв күштерін жасырын жинағанын табады: екі толық панцер дивизиясы. Роммельдің танктарының табылуы жоспарланған теңіз шабуылын қауіпке тігеді, бірақ радиолары болмағандықтан топ Штабқа ескерту берудің жолы жоқ, қала ішіндегі неміс трансляторын қолдану керек, бұл немістерге ескертеді. RAF жоспарланғандай Тобрукты бомбалайды. LRDG порттың екі қаруын жарылысқа ұшырады, ал Харкер сержант-майор Тайнға танктар немістердің әскерлерін тұтқынға алғанша, кемелерге шабуылды тоқтатуға сигнал беруді бұйырады. Харкер лейтенант Бойденге (Энтони Эшдаун) шабуылды тоқтату және Штабқа Кесселринг құжаты туралы хабарлау үшін қаладағы неміс трансляторын басып алуды бұйырады. Алайда, Бойден бомбалау кезінде қаза табады, сондай-ақ, Тобруктан британдықтарды басып алғаннан кейін немістердің қару-жарағын ұрлауға тырысқанда жеке адамдар Алфи (Норман Россингтон) және Долан (Перси Герберт) қаза табады (сол себепті неміс сарбаздары оларды тонаушы және дезертир деп қате түсінеді). Соның ішінде Монфельд, Бойден неміс тілін білмегендіктен, олармен бірге жүруге ерікті болады, жарылысқа ұшырайды. Бергман мен оның үш адамы мотоциклдермен қашып, танкты жойып, Харкерге уақыт беру үшін от тастағыштарды қолданады; алайда, Бергман мен оның адамдары ақырында қаза табады. Соның ішінде Крейг, Круг және екі SIG адамы шабуылдан қашып, жау территориясындағы неміс танкын басып алады. Олар танкты отын қоймасын жою үшін қолданады, ал Харкер мен оның адамдары капитуляциялайды. Капитуляциядан кейін Монфельд пайда болады, ол өзінің неміс барлау офицері фон Кругер екенін ашады, бұрынғы түнде шындықты айтқанын, тек "Жұмысшы мені туннельде тапты" дегенді өзгертетінін түсіндіреді және Харкерден Кесселринг құжатын сұрайды. Алайда, отын қоймасының жойылғанын көрген Харкер немістер үшін маңызды екенін білген қағазды өртеді. Харкер фон Кругерді пистолетімен өлтіреді және өзі атылады. Крейг, Круг және екі басқа адам қашып, 70 шақырымнан астам қашықтықты жаяу жүріп, Мысыр шекарасының үстіндегі Саллумдағы Корольдік теңіз кемесімен жоспарланған кездесуге жетеді.

In September 1942, Rommel's Africa Korps is only 90 miles (144 km) from the Suez Canal, but running dangerously low on fuel. The British approve a plan to destroy German fuel bunkers at Tobruk in an attempt to cripple Rommel's attack. The author of the plan, Canadian born Major Donald Craig (Rock Hudson) of the Long Range Desert Group (LRDG) had been captured by Vichy French forces and is held prisoner, along with captured Italian Army soldiers, on a ship in the port of the French city of Algiers. As his expertise is considered essential to the success of the raid, Craig is rescued by Captain Kurt Bergman (George Peppard) of the Special Identification Group (SIG) and some of his men, German Jews serving with the British. They then join up with commandos of the Long Range Desert Group, under the command of Lieutenant Colonel John Harker (Nigel Green), at Kufra in southeastern Libya. Colonel Harker explains they have eight days to get to Tobruk and destroy the fuel depot and German fortress artillery pieces protecting the harbour, before a scheduled amphibious landing and a bombing raid on the city by the Royal Air Force (RAF). They are to drive there through enemy territory posing as prisoners of war escorted by the SIG pretending to be guards. Once they reach Tobruk they would then link up with a full British naval and RAF assault on the city and their primary objective, Rommel's underground fuel bunkers. Craig is highly skeptical of the operation, claiming that "Staff has a genius for sitting on its brains and coming up with perfect hindsight", stating that "When I submitted the plan we could have blown up the fuel bunkers with a handful of men. How in hell are we supposed to get through their defenses now?" While warning Craig not to let personal differences of opinion interfere with the operation, Colonel Harker also reveals that he was the genius with perfect hindsight who convinced Staff to approve Craig's original plan which would now be "maximum effort, land, sea and air". On the way, they encounter a patrol of Italian tanks, which stops a short distance from where they are resting in a gully. Later that night, Sergeant Major Jack Tyne (Jack Watson) spots a tank column approaching from the opposite direction. After Bergman and three of his men kill the Italian sentries, Colonel Harker, surmising that the approaching column "must be German the Italians are too fond of comfort to travel this late", tricks the two units into attacking each other by firing mortars, first at the Germans and then the Italians, enabling the raiders to sneak away. To avoid detection the next day, Craig safely guides them through a German mine field, before they are attacked by a British Curtiss P 40 Warhawk fighter. They manage to shoot it down, but eight men are killed and one troop transport truck, their auxiliary fuel supply, and both of their radios are destroyed. The fighting attracts Tuareg tribesmen, who are friendly with the Germans. Craig, who speaks their language, exchanges some guns and ammunition for two prisoners. The prisoners turn out to be British traitors Henry Portman (Liam Redmond), who has an Irish accent, and his daughter Cheryl (Heidy Hunt), who were shot down while flying from Benghazi to Cairo. They have papers signed by the Grand Mufti of Jerusalem (Mohammad Amin al Husayni) and German Field Marshal Albert Kesselring: an agreement for "a group of important" Egyptian army officers to rise up against the British in a "holy war." The belief of the Germans is with Egypt conquered other Muslim, former Ottoman Empire states such as Turkey will then side with the Axis; Cheryl Portman states that the "Turks, alone, could put four million men into the war against the Soviet Union." That night, the Portmans are told by a mysterious SIG member about the British masquerade and where to find a gun and a map to an underground telephone cable nearby where they can contact German command in Tobruk and alert them to the British column and upcoming attack. When they reach the telephone, however, they are spotted by an Italian patrol. Henry Portman fires at the patrol and is killed, while his daughter is seriously wounded. Harker sends Bergman and Sergeant Krug (Leo Gordon) after the Portmans where they retrieve Cheryl from the Italians. When Krug asks how they knew about the telephone, Bergman replies, "Very simple. One among us is the enemy". Harker has Bergman and his men disarmed and then gives Bergman two hours to identify his traitor. The traitor kills Cheryl Portman so she cannot reveal his identity. Lieutenant Max Mohnfeld (Guy Stockwell), Bergman's second in command, appears from the tunnel the Portmans used to escape. He states the traitor is down the shaft. They find Corporal Bruckner (Robert Wolders), one of Bergman's closest friends for ten years, stabbed to death. Cheryl Portman had died from cyanide, and Bruckner's suicide tablet is missing. Bergman, however, is not convinced his friend was the traitor. The group passes through checkpoints just outside Tobruk and after traveling through the city, they discover to their surprise that Rommel has amassed his total reserve strength at Tobruk undetected: two full panzer divisions. The discovery of Rommel's tanks puts the planned Naval assault in jeopardy, though without their radios the group have no way of warning Staff without taking the German transmitter located in the city which would alert the Germans. The RAF then bomb Tobruk as scheduled. The LRDG blow up two of the harbour guns, and Harker orders Sergeant Major Tyne to signal the ships to abort the landing before the German tanks, which have pinned down Harker's troops, can "cut them to pieces". Harker also orders Lieutenant Boyden (Anthony Ashdown) to capture the German transmitter in the city in order to abort the landing and inform Staff of the Kesselring document. However, Boyden is killed during the bombing raid, as are Privates Alfie (Norman Rossington) and Dolan (Percy Herbert) when they discover millions in English pound notes the Germans had taken after capturing Tobruk from the British and attempt to steal the money (thereby making the German soldiers who kill them mistake them for looters and deserters). Meanwhile Mohnfeld, who volunteered to join them as Lt. Boyden did not speak German, is knocked out. Bergman and three of his men escape on sidecar motorcycles and manage to destroy a tank and use flame throwers to buy Harker time; however, Bergman and his men are eventually killed. Meanwhile, Craig, Krug, and two other SIG men use the distraction to escape and seize a German tank well inland. After they use the tank to destroy the fuel depot, Harker and his men surrender. After surrendering, Mohnfeld then appears where he reveals that he is really a German intelligence officer named von Kruger, explaining that he had told the truth the night before, only altering that "The Jew found me in the tunnel" and asks Harker for the Kesselring document. However, upon seeing the destruction of the fuel bunkers, Harker had burned the paper knowing its importance to the Germans. Harker then kills von Kruger with his pistol and is himself shot dead. Craig, Krug and the two others manage to escape and exhausted after traveling over 70 miles on foot, make it to a scheduled back up rendezvous with a Royal Navy ship at Sallum just over the Egyptian border.

Даму

Фильм Лео Гордонның түпнұсқа сценарийі бойынша түсірілген, ол сонымен қатар актер ретінде де жұмыс істеген. Гордон сценарийді продюсер Джин Корманға алып барды, ол бұрын бірнеше рет осымен жұмыс істеген еді. Корман бастапқыда фильмді салыстырмалы түрде төмен бюджетпен, шамамен бір миллион долларға, United Artists үшін түсіруді жоспарлаған. Ол сол студия үшін «The Secret Invasion» (1964) фильмін түсірген болатын. Фильмнің көлемі Корман әлемдегі ең ірі жұлдыздардың бірі Рок Хадсон Universal студиясынан кетуге ниеттенгенін білгенде өзгерді, себебі ол ойнаған рөлдеріне риза емес еді (ол Paramount студиясында «Seconds» фильміне келісімшарт жасаған). Корман Хадсонға сценарийді көрсетті, ол оған ұнады, және Хадсонды өз қатарында ұстағысы келген Universal студиясынан фильмді қаржыландыруға қол жеткізді. Фильм Universal, Gibraltar Productions (Рок Хадсонның компаниясы) және Corman Co. арасындағы бірлескен өндіріс болып табылды. Лоуренс Харвиге майор Крейг рөлін ойнау жоспарланған, ал Дирк Богардқа полковник Харкер рөлі ұсынылды, бірақ ол бас тартты. Корман режиссура үшін Джон Хьюстонға жүгінді, ол қызығушылық танытты. Алайда, ол 500 000 доллар гонорар талап етті және Universal оның соңғы фильмдері коммерциялық сәтсіздікке ұшырағандықтан режиссерді пайдалануға құлшынбады. Ақырында режиссуралық жұмыс Артур Хиллерге берілді. Корман фильмнің бюджетін екі жарым миллион доллар деп белгіледі. Universal оны 5 миллион долларға түсіру керек деп ойлады, бірақ Корман фильмді осы сомаға түсіруге келіспеді. Оның өзінің гонорары 200 000 доллар болды, ал Гордонға сценарий үшін 40 000 доллар төленді. Корман фильмді Солтүстік Африкада түсіргісі келді, студиялық жұмыстарды Англияда жасауды жоспарлады; алайда, Universal фильмді Америкада түсіруді талап етті, себебі студия «Адам өлтірілуі мүмкін» (сонымен қатар «Қош келдіңіз, мистер Беддоус») бюджеттен асып кеткеннен кейін Еуропада түсіруден сақтанды. Гордон өзі үшін сержант Тайн рөлін жазды. Гордон әдетте қайтыс болатын кейіпкерлерді ойнайтын, сондықтан Тайн өлмеуі үшін сценарийді жазды. Корман Гордонның рөл ойнауына келісті, бірақ сценарий өзгертіліп, Тайн өлсе ғана. Оның орнына Гордон тірі қалған Круг рөлін ойнауға шешім қабылдады.

The film was based on an original script by Leo Gordon, who also worked as an actor. Gordon took the script to producer Gene Corman, who he had worked with several times before. Corman originally intended to make the film on a relatively low budget, around a million dollars, for United Artists – he had just made The Secret Invasion (1964) for that studio. The scope of the film changed when Corman discovered Rock Hudson, then one of the biggest stars in the world, was about to leave his home studio of Universal because he was unhappy with the roles he had been playing (he had just signed to make Seconds at Paramount). Corman showed the script to Hudson who liked it, and he succeeded in getting the film financed at Universal, who wanted to keep Hudson within its fold. The film was a co production between Universal, Gibraltar Productions (Rock Hudson's company), and the Corman Co.

Laurence Harvey was originally slated to play the role of Major Craig, while Dirk Bogarde was originally offered the role of Colonel Harker, but he declined. Corman approached John Huston to direct who was interested. However, he wanted a fee of $500,000 and Universal was reluctant to use the director considering his recent films had been commercial failures. The job of directing eventually went to Arthur Hiller. Corman budgeted the film at two and a half million dollars. Universal felt it should be made for $5 million, but Corman was reluctant to make the movie for that much. His own fee was $200,000 while Gordon was paid $40,000 for his script. Corman wanted to shoot the film in North Africa with studio work done in England; however, Universal insisted it be shot in America as the studio was reluctant to film in Europe again after A Man Could Get Killed (also known as Welcome Mr. Beddoes) went over budget. Gordon wrote himself a role as Sgt Tyne. Gordon normally played characters who died and wrote the script so Tyne did not die. Corman agreed to Gordon playing a role but only if the script was changed so Tyne died. Gordon instead decided to play the character of Krug, who lived.

Атыс

Бұл фильм Technicolor технологиясымен Techniscope форматында түсірілді және Испанияның Альмерия қаласында, сондай-ақ АҚШ-тың оңтүстік Калифорниясындағы Имперлік аңғардағы Гламис құмдықтырында тартылды. Фильмнің бюджеті 6 миллион АҚШ долларына бағаланды. Техникалық кеңес пен көмек Калифорния армиясының Ұлттық гвардиясының 40-шы бронетанкті дивизиясы ("Гризли") тарапынан көрсетілді. Тобрукқа бет алған колоннада қолданылған жүк көліктері іс жүзінде M135 және M54 болса, ал Sd. Kfz. 7 машиналары өзгертілген корпустары бар американдық M3 жартылай тізбекті машиналары еді. Италиялық колоннадағы танктер шын мәнінде M48 Pattons танктері. Продюсер Джин Корман 1990 жылғы "Саржан деп аталатын адам" атты пародиалық фильмінде Тобруктың нацистік оккупациясын тағы да фон ретінде пайдаланды, бірақ бұл жолы 1942 жылдың соңындағы Эль-Аламейннің екінші шайқасы кезінде оқиғалар өрбітіп өтеді.

Бейне материалдарын пайдалану

1971 жылы Генри Хатауэй режиссерлік еткен және Ричард Бертонның басты рөлде ойнаған "Роммельге шабуыл" атты соғыс фильмі Тобруктан алынған көптеген жауынгерлік кадрларды пайдаланды. Сондай-ақ, бұл фильмде британдық коммандос тобының жау тылына еніп, Африка корпусының жабдықтау базаларын шабуылдауы туралы оқиға баяндалды, ол оқиға желісі өте ұқсас болды.

Академиялық сыйлықтар

Альберт Уитлок пен Говард А. Андерсон "Үздік визуалды эффекттер" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылды.

Үй медиасы

Universal бұл фильмді алғаш рет 1992 жылғы 23 сәуірде VHS форматында, ал 2002 жылғы 15 мамырда панорамалық және сканерленген форматта қайта шығарды. 2012 жылғы 12 маусымда ол Universal Vault Series сериясының бір бөлігі ретінде DVD форматында жарық көрді. 2020 жылғы 21 қаңтарда «Тобрук» фильмі Kino International компаниясының «Kino Lorber Studio Classics» еншілес компаниясы арқылы, Universal Pictures лицензиясымен Blu-ray форматында шығарылды. R1 DVD нұсқасында қосымша ағылшын тіліндегі субтитрлер жоқ, сондықтан фильмдегі ағылшын тілінен басқа тілдердегі диалогтар аударылмаған. Blu-ray нұсқасында кейбір сахналар мен диалогтар кезінде шектеулі ағылшыннан басқа тілдердегі субтитрлер бар; фильмнің трейлері бонус ретінде қосылған (панорамалық және сканерленген форматта). Сонымен қатар, әртүрлі 2-ші аймақ DVD және B аймағы Blu-ray нұсқалары да бар.

Комикстердің адаптациясы

Оливер Пассингэм фильмді комикс түріне өңдеді, ол Lion Summer Spectacular арнайы басылымында жарияланды.