Кіріспе

Құс түрлері

Ақ қанатты үйрек немесе ақ қанатты ағаш үйрек (Asarcornis scutulata) – ірі үйрек түрі, бұрын Cairina туысына жатқызылып, Мұскүс үйрегімен (Cairina moschata) және су үстінде тамақтанатын үйректермен байланысты болған. Алайда, мтДНҚ цитохром b және NADH дегидрогеназаның 2-ші кішібірлігінің тізбегін талдау нәтижесінде, анатомиялық ұқсастығы Мұскүс үйрегіне қарағанда сырттай ғана екені және бұл түрдің Asarcornis scutulata сияқты жеке туысқа, эволюциялық жағынан қызылбас үйрегіне (Aythya americana, суға батып тамақтанатын үйректердің бірі) жақын екені анықталды.

Сипаттама

Бұл – буылтық қаз түрлерінің ішінде ең ірілерінің бірі, салмағы жөнінен тек буылтық қаздардан ғана кем. Москов қамысы да ақ қанатты қаздың мөлшеріне жақын болады, бірақ жабайы табиғатта орташа есеппен сәл кішірек болуы мүмкін. Ересек құстардың ең айқын ерекшелігі – ақшыл бас және мойынға қарасты қара денесі. Аталықтарының тұмсы көбінесе күлгіш сарғыш, басы мен мойнының жоғарғы бөлігінде қара дақтар, ақ түсті екінші қанат жамылғылары және үшінші қанаттың ішкі жиектері, ал қанаттары көкшіл сұр түсті болады. Ұшқанда ақ қанат жамылғылары қанаттың қалған бөлігінен өзгеше көрінеді. Аналықтары аталықтарынан кішірек, әдетте басы мен мойнының жоғарғы бөлігі тығыз дақтанған болады. Жасы кішкентай құстардың түсі күңгірт, қоңырқай болады. Бұл жасырын түр тек түнде ғана тамақтануы белгілі. Оның рационы тұқымдар, су өсімдіктері, дәнді дақылдар, күріш, ұлулар, ұсақ балықтар және жәндіктерден тұрады. Дегенмен, 2002 жылы оның саны бар болғаны 800 болды, оның ішінде Лаос, Таиланд, Вьетнам және Камбоджада – 200, Суматрада – 150 (әсіресе Уэй Камбас ұлттық паркінде), ал Үндістан, Бангладеш және Бирмада – 450 құс тіркелді. Ақ қанатты қаз тығыз тропикалық жасыл ормандарда, өзендер мен батпақтардың жанында мекендейді. Олар ағаш қуыстарында ұя салады, сондықтан қуыс ағаштардың жойылуы олардың ұялайтын жерлерін жою арқылы оларға қауіп тудырады. Батпақтар мен өзендерді құрғату және басқа да мекенді жою түрлері олардың тіршілік етуіне қажетті ортаны да жояды. Қосымша қауіптерге генетикалық әртүрліліктің жоғалуы, мазалау, аң аулау, сондай-ақ тамақ немесе үй жануарлары үшін жұмыртқалар мен балапандарды жинау жатады. Мекендік ортаның үздіріліссіз жоғалуы, популяцияның аз болуы және осы қазды тамақ, жұмыртқа және үй жануарлары үшін аулау фактілеріне байланысты, ақ қанатты қаз IUCN Қауіп төнген түрлердің қызыл тізімінде құрып кету қаупі бар түр ретінде бағаланған.