Кіріспе

Американдық антрополог Ральф Линтон (27 ақпан 1893 – 24 желтоқсан 1953) – 20 ғасырдың ортасындағы американдық антрополог, ең әйгілі еңбектері «Адамды зерттеу» (1936) және «Мәдениет ағашы» (1955) кітаптары. Линтонның антропология ғылымына сіңірген маңызды үлестерінің бірі – мәртебе мен рөл ұғымдарының арасындағы айырмашылықты анықтау.

Ерте өмір және білім

Линтон 1893 жылы Филадельфияда квакерлердің ресторан бизнесімен айналысатын отбасында дүниеге келді және 1911 жылы Свартмор колледжіне қабылданды. Ол оқуға құлшыныс танытпады және әкесінің оны кәсіби өмірге дайындауға тырысуына қарсылық көрсетті. Оңтүстік-батыстағы археологиялық экспедицияға қатысқаннан кейін ол археологияға қызығушылық танытты және Гватемаладағы Киригуада тағы бір археологиялық қазба жұмысына қатысу үшін бір жылға оқуын тоқтатты. Ол 1915 жылы Phi Beta Kappa құрамына қабылданды. Оның әскерилік ынтасы, әрине, ұлтшылдық пен шовинизмді жек көретін бейбітшіл Франц Боаспен қарым-қатынасын жақсартуға көмектеспеді. Әңгімеге сүйенсек, Линтон әскери формада сабаққа келгенде Боас оны жазғырды. Тынық мұхитында болған кезде оның қызығушылығы археологиядан мәдени антропологияға ауысты, бірақ ол өмір бойы материалдық мәдениет пен "алғашқы" өнерге деген қызығушылығын сақтап қалды. 1922 жылы Маркиза аралдарынан оралғаннан кейін, 1925 жылы Гарвард университетінде докторлық диссертациясын қорғады.

Академиялық мансап

Линтон Гарвардтағы байланыстарын пайдаланып, Маркиза аралдарынан оралғаннан кейін Чикагоның Field мұражайында лауазым алды. Оның ресми лауазымы – американдық үндістер материалдарының кураторы. Ол Огайодағы қазба жұмыстарын, алғаш рет аспирант кезінде бастаған, жалғастырды, сонымен қатар мұражайдың Пауни тайпасы туралы архивтік материалдарын зерттеді және басқалар жинаған деректерді мақалалар мен мұражай бюллетеньдерінде жариялады. Field мұражайында ол болашақ балалар кітаптарының суретшісі және жазушысы Холлинг Клэнси Холлингпен бірге жұмыс істеді. 1925-1927 жылдар аралығында Линтон мұражай үшін Мадагаскарға кең көлемде жинақтау сапары жасады, Маркиза аралдарында осы мәдениеттің шығыс бөлігін зерттегеннен кейін австронезиялық диаспораның батыс бөлігін зерттеді. Ол сол жерде өзінің далалық зерттеулерін де жүргізді, ал нәтижесінде жарық көрген «Танала: Мадагаскардың тау тайпасы» (1933) кітабы – ол жариялаған ең толық этнографиялық зерттеу болды. Өмір бойы Линтон Боазиандарға, әсіресе Рут Бенедиктке жеке қарсылық танытты және ол «Мәдениет және тұлға» тәсілінің қатал сыншысы болды. Йель университетінде Линтонмен бірге жұмыс істеген Сидни Минцтің айтуынша, ол тіпті Бенедиктті Танала тайпасының сиқырымен өлтіргенін әзілде мақтанған. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Линтон соғыс жоспарлауға қатысты, ал соғысқа және АҚШ-тың (және американдық антропологияның) рөліне қатысты ойлары соғыстан кейінгі кезеңде жарық көрген бірнеше еңбектерде, ең бастысы – «Әлемдік дағдарыстағы адам туралы ғылым» (1945) және «Әлемнің көп бөлігі» кітаптарында көрінді. Соғыс кезінде Линтон Оңтүстік Америкаға ұзақ сапар жасады, онда коронарлық окклюзияны бастан кешірді, бұл оның денсаулығына қауіп келтірді. Соғыстан кейін Линтон Йель университетіне көшті, ол АҚШ үкіметімен ынтымақтастық жасаған Г. П. Мёрдок сияқты антропологтардың орталығы болды. Ол 1946 жылдан 1953 жылға дейін мұнда сабақ берді, мәдениет және тұлға туралы жарияланымдарын жалғастырды. Осы кезеңде ол адам мәдениетінің жаһандық шолуын қамтитын «Мәдениет ағашы» кітабын жазуды бастады. 1950 жылы Линтон Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1953 жылы Рождество қарсаңында Оңтүстік Америкаға жасаған сапарынан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Оның әйелі Аделин Холфилд Линтон «Мәдениет ағашы» кітабын аяқтады, ол танымал оқулыққа айналды.

Жұмыс

"Адамды зерттеу" еңбегі Линтонды антропологияның көрнекті теоретиктерінің бірі ретінде бекітті, әсіресе Боаз мектебінен тыс қызмет еткен әлеуметтанушылар арасында. Осы жұмысында ол қоғамдағы мінез-құлық үлгілерін сипаттау үшін мәртебе және рөл ұғымдарын қалыптастырды. Линтонның сөзіне сүйенсек, туа біткен ерекшеліктері мен қабілеттерін ескермей, жеке адамға тағайындалатын мәртебе – тағайындалған мәртебе. Ал, жетістікке жету арқылы ие болатын мәртебе адамның еңбегі мен күш-жігерімен анықталады. Линтон екі ұғымның анықтамасы нақты және ерекше болғанымен, адамның мәртебесі тағайындалған ма, әлде жетістікке жеткен ма, екенін анықтау әрқашан оңай емес екенін атап өтті. Оның көзқарасы, тағайындалған мәртебелер әрқашан өзгермейтін деген пікірден өзгеше. Линтон үшін рөл – мәртебемен байланысты мінез-құлықтар жиынтығы, ал рөлді атқару, яғни осы мінез-құлықтарды іске асыру – мәртебеде болудың жолы. Осы алғашқы кезеңде Линтон аккультурация мәселесіне қызығушылық танытып, Роберт Редфилд және Мелвилл Херсковицпен бірлесіп Әлеуметтік ғылымдар зерттеу кеңесінің Тұлға және мәдениет комитетінің құрметті кіші комитетінде жұмыс істеді. Осының нәтижесінде "Аккультурацияны зерттеу жөніндегі меморандум" (1936) атты бірлескен мақала жарық көрді. Линтон студенттерге аккультурацияны зерттеу үшін жұмыс жасауға Жұмыс прогресі басқармасынан қаржы алды. "Жеті американдық үнді тайпасының аккультурациясы" жинағы осы кезеңдегі жұмыстың мысалы болып табылады, ал Линтонның осы жинаққа қосқан үлесі аккультурация бойынша оның ең ықпалды жазбалары болып саналады. Линтонның мәдениет және тұлғаға деген қызығушылығы Нью-Йорк психоаналитикалық институтында Абрам Кардинермен бірге ұйымдастырған семинар арқылы да көрінді.