Джозеф Тейнтер: Әлеуметтік күрделілік пен өркениеттердің құлауы
Joseph Tainter
Жозеф Тейнтер – американдық антрополог, тарихшы (1949 ж.т.). Зерттеулері мәдени мұра, орта және қоғам тақырыптарына арналған. Юта мемлекеттік университетінің профессоры.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық антрополог және тарихшы (1949 жылы туған)
American anthropologist and historian (born 1949)
Джозеф Энтони Тейнтер (8 желтоқсан 1949 жылы туған) – американдық антрополог және тарихшы.
Joseph Anthony Tainter (born December 8, 1949) is an American anthropologist and historian.
Өмірбаян
Тейнер Калифорния университетінде (Беркли) және Солтүстік-Батыс университетінде антропологияны оқыды, онда 1975 жылы Ph.D. дәрежесін алды. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, ол Юта штаты университетінің Қоршаған орта және қоғам департаментінде профессор қызметін атқарады. Оның бұрынғы лауазымдарына Мәдени мұраны зерттеу жобасының жетекшісі, Рокки тауларының орман және тәжірибелік станциясы (Альбукерки, Нью-Мексико) және Нью-Мексико университетінің антропология профессоры кіреді. Тейнер көптеген мақалалар мен монографиялар жазды және редакциялады. Оның ең танымал еңбегі – «Комплексті қоғамдардың құлдырауы» (1988), ол желілік теория, энергия экономикасы және күрделілік теориясы тұрғысынан Майя және Чако өркениеттерінің, сондай-ақ Батыс Рим империясының құлдырауын қарастырады. Тейнер қоғамның тұрақтылығы немесе құлдырауы проблемаларды шешу институттарының табыстылығына немесе сәтсіздігіне байланысты екенін, ал қоғам әлеуметтік күрделілікке салған инвестициялары мен энергиялық субсидиялары шекті пайданың төмендеуіне жеткенде құлдырайтынын айтады. Қоғам өз еркінен тыс күрделілігінің маңызды бөлігінен айрылғанда құлдырағанын мойындайды. Тадеуш Патзекпен бірлесіп, ол 2011 жылы жарық көрген «Бұрғылау: Персид шығанағындағы мұнай апаты және біздің энергиялық дилеммамыз» кітабының авторы. Джозеф Тейнер Бонни Бэглиге үйленген және олардың бір баласы бар – Эммет Бэгли Тейнер.
Tainter studied anthropology at the University of California, Berkeley and Northwestern University, where he received his Ph. D. in 1975. as of 2012 he holds a professorship in the Department of Environment and Society at Utah State University. His previous positions include Project Leader of Cultural Heritage Research, Rocky Mountain Forest and Range Experiment Station, Albuquerque, New Mexico and Assistant Professor of Anthropology at the University of New Mexico. Tainter has written and edited many articles and monographs. His best known work, The Collapse of Complex Societies (1988), examines the collapse of Maya and Chacoan civilizations,
and of the Western Roman Empire, in terms of network theory, energy economics and complexity theory. Tainter argues that sustainability or collapse of societies follow from the success or failure of problem solving institutions and that societies collapse when their investments in social complexity and their energy subsidies reach a point of diminishing marginal returns. He recognizes collapse when a society involuntarily sheds a significant portion of its complexity. With Tadeusz Patzek, he is author of Drilling Down: The Gulf Oil Debacle and Our Energy Dilemma, published in 2011. Joseph Tainter is married to Bonnie Bagley and they have one child, Emmet Bagley Tainter.
Әлеуметтік күрделілік
Тейнердің «Комплексті қоғамдардың құлдырауы» атты еңбегінде айтылғандай, қоғамдар проблемаларды шешуге тырысқан сайын күрделірек болады. Әлеуметтік күрделілікті көптеген дифференциацияланған және мамандандырылған әлеуметтік және экономикалық рөлдер мен оларды үйлестірудің көптеген механизмдері, сондай-ақ символды және абстрактілі коммуникацияға сүйену және бастапқы ресурстарды өндіруге қатысы жоқ ақпарат өндірушілер мен талдаушылардың болуы арқылы тануға болады. Мұндай күрделілік айтарлықтай «энергия» субсидиясын (яғни ресурстарды немесе басқа да байлық түрлерін тұтынуды) қажет етеді. Қоғам энергия тапшылығына немесе оған қол жеткізу қиындығы сияқты «проблемаға» тап болған кезде, ол жаңа деңгейлі бюрократия, инфрақұрылым немесе әлеуметтік топ құруға бейім. Қоғамдардың жылдам құлдырауының он жеті мысалын бірінші болып атаған Тейнер өзінің моделін үш жағдайды зерттеуге қолданды: Батыс Рим империясы, Майя цивилизациясы және Чако мәдениеті. Тейнердің пікірінше, басып кірулер, егін шілігі, аурулар немесе қоршаған ортаның нашарлауы қоғамның құлдырауының көрінетін себептері болуі мүмкін, бірақ түпкі себеп – экономикалық, қоғам құрылымына тән, оны сыртқы факторлардың соққысына ұшырату емес: әлеуметтік күрделілікке инвестициялардың азаятын табысы. Соңында, Тейнер қазіргі заманғы статистиканы жинап, энергия, білім беру және технологиялық инновацияларға инвестициялардың шекті пайдасы бүгінде төмендеп бара жатқанын көрсетті. Қазіргі жаһанданушы әлемде ескі қоғамдарды құртқан көптеген стрестер орын алуда. Алайда Тейнер толыққанды апатиялық емес: «Экономикалық жүйеге жаңа элемент енгізілген кезде, ол техникалық инновация немесе энергия субсидиясы болсын, ол кем дегенде уақытша шекті өнімділікті арттыру әлеуетіне ие болады». Осылайша, көршілеріңізді үнемі басып алуды болдырмасаңыз (бұл әрқашан азаятын табысқа ұшырайды), өнімділікті арттыратын инновация – ұзақ мерзімді перспективада күрделілікке қосымша инвестициялардың азаятын табысының дилеммасынан шығудың жалғыз жолы. Соңғы тарауларында Тейнер қазіргі қоғамдардың неге құлауды таңдамайтынын талқылайды: өйткені оларды қоршаған басқа да күрделі қоғамдар құлаған аймақты сіңіріп алады немесе жалпы құлдырауды болдырмайды; Майя және Чако аймақтарында қуатты күрделі көршілері болмағандықтан, ғасырлар немесе мыңжылдықтар бойы құлауы мүмкін, Батыс Рим империясы сияқты, бірақ Шығыс Рим империясы, Парф/Сассанид империясымен шектесіп, қарапайым, кішігірек бірліктерге бөліну мүмкіндігі болмады. Оның «Күрделілік, проблеманы шешу және тұрақты қоғамдар» (1996) атты еңбегінде проблеманы шешудің энергиялық шығындары және адам жасаған жүйелердегі энергияның күрделілігі арасындағы қатынасқа назар аударылады.
As described in Tainter's Collapse of Complex Societies, societies become more complex as they try to solve problems. Social complexity can be recognized by numerous differentiated and specialised social and economic roles and many mechanisms through which they are coordinated, and by reliance on symbolic and abstract communication, and the existence of a class of information producers and analysts who are not involved in primary resource production. Such complexity requires a substantial "energy" subsidy (meaning the consumption of resources, or other forms of wealth). When a society confronts a "problem," such as a shortage of energy, or difficulty in gaining access to it, it tends to create new layers of bureaucracy, infrastructure, or social class to address the challenge. Tainter, who first identifies seventeen examples of rapid collapse of societies, applies his model to three case studies: The Western Roman Empire, the Maya civilization, and the Chaco culture. In Tainter's view, while invasions, crop failures, disease or environmental degradation may be the apparent causes of societal collapse, the ultimate cause is an economic one, inherent in the structure of society rather than in external shocks which may batter them: diminishing returns on investments in social complexity. Finally, Tainter musters modern statistics to show that marginal returns on investments in energy (EROEI), education and technological innovation are diminishing today. The globalised modern world is subject to many of the same stresses that brought older societies to ruin. However, Tainter is not entirely apocalyptic: "When some new input to an economic system is brought on line, whether a technical innovation or an energy subsidy, it will often have the potential at least temporarily to raise marginal productivity". Thus, barring continual conquest of your neighbors (which is always subject to diminishing returns), innovation that increases productivity is – in the long run – the only way out of the dilemma of declining marginal returns on added investments in complexity. And, in his final chapters, Tainter discusses why modern societies may not be able to choose to collapse: because surrounding them are other complex societies which will in some way absorb a collapsed region or prevent a general collapse; the Mayan and Chacoan regions had no powerful complex neighbors and so could collapse for centuries or millennia, as could the Western Roman Empire but the Eastern Roman Empire, bordered as it was by the Parthian/Sassanid Empire, did not have the option of devolving into simpler, smaller entities. His paper Complexity, Problem Solving, and Sustainable Societies (1996) focuses on the energy cost of problem solving, and the energy complexity relation in manmade systems.