Кіріспе

Құс түрі

Сақиналы үйрек (Callonetta leucophrys) – Оңтүстік Америка ормандарында мекендейтін шағын үйрек. Бұл Callonetta туысының жалғыз түрі. Көбінесе суға батып жейтін үйректерге (Anatinae) жатқызылатын бұл түр, шындығында қаз тұқымдастарына (Tadorninae) жақын болуы мүмкін; оның ең жақын туысы – жағалы үйрек болуы ықтимал.

Сипаттама

Аталық және аналық жыл бойы әдемі түстерін сақтайды, реңді қауырсындары болмайды. Аталығының арқасы қоңыр, бүйірлері ақшыл сұр, ал кеудесі қараңғы қызыл түсті, қара нүктелермен себілген. Басының үстінен мойнына дейін қара жолақ өтеді. Аналықтарының арқасы зәйтүн қоңыр, басы ақ дақты және жолақты, кеудесі мен құрсағы ақшыл түсті болып келеді. Екі жыныстың да құйрығы қара, арт жағы сарғыш, қанатында ерекше ақ дақ бар. Екі жыныстың да тұмсығы сұр, аяқтары мен тырнақтары қызғылт түсті. Жұптар оңай бірігеді. Олардың байланыс үндері – мысықтай ырылдаған, қаздарға тән дыбыс және аталықтардың созылған «пиу-уу» үні. Сақиналы көктайғақтардың көпшілігінің орташа ұзындығы және қанаттарының аралық кеңдігі шамалы. Олардың салмағы да орташа. Бұл құстардың ерекшелігі – ағаш бұтақтарына жабысуға мүмкіндік беретін ұзын, сүйкімді тырнақтары бар желілік аяқтары. Мұндай ерекше тырнақтар су құстарының көпшілігінде кездеспейді. Сақиналы көктайғақтар Аргентинаның солтүстік-батысы мен Парагвайда қоныстанады, сондай-ақ Боливия, Бразилия және Уругвайда да кездеседі. Жыныстық жасқа жеткеннен кейін сақиналы көктайғақтар берік жұптар құрайды. Бұл жұптар көбінесе бір көбейту маусымына сақталады, бірақ кейде өмір бойына бірге бола алады. Жұп құру аталықтың аналыққа қанатын жайып, әдемілеуге тырысуымен басталады. Әдетте, қанатын жаю, жасыл түсті қауырсынын жарқырату және аналықтың айналасында сегіздік пішінде жүзіп, дауыстаудан тұрады. Жұп қалыптасқаннан кейін суда жұптасу орын алады. Ұялар әдетте ағаштардың қуыстарында жасалады. Ұялар жұмсақ қауырсындармен төселген, ал аналық ұяны қорғауға жауапты. Аталық жұптың өмір бойында аналықты басқа аталықтардан және жыртқыштардан қорғайды. Аналық әдетте 6-12 ақ жұмыртқа туады. Жұмыртқалар шамамен 29 күндей күнін күтеді. Екі жыныс та жұмыртқаларды күтуге қатысады, бірақ тұтқындық жағдайындағы бір зерттеуде аналықтар ғана күтіп отырғаны анықталды. Шабақтар дүниеге келген кезде қауырсындарымен жабылып, бірден жүре бастайды, өмірлік қажеттіліктерін өзі қамтамасыз ете алады. Шабақтардың қауырсыны су өткізбейді, бірақ май бездері жетілгенше ата-аналарының қауырсындарынан су өткізбейтін май алады. Аталық және аналық екеуі де шабақтарды 50-55 күнге дейін асырап, қорғайды. Аталық көбінесе шабақтардың қасында қалады, егер олар артта қалса немесе шаршаса, оларға көмектеседі. Ұшқанға дейін шабақтар топта болады және ата-аналарынан қалай тамақ табуға, тиімді жүзуге және жыртқыштардан қалай сақтануға үйренеді. Жұп бір көбейту маусымында екі топ шабақ тудыра алады. Аталық алғашқы шабақтарды күтіп, аналық екінші жұмыртқаларды күтеді. Сақиналы көктайғақтың жұп құру мінез-құлқы көбеюді өте тиімді етеді. Бір жұп көбейту маусымының соңына дейін 24-ке дейін шабақ тудыра алады. Олар тропикалық, батпақты ормандарда, орманды жазықтардағы батпақты жерлерде, сондай-ақ оқшауланған көлдер мен кішкентай өзендерде мекендейді. Басым көпшілігі су жануарлары болып табылатын сақиналы көктайғақтар түрлі су өсімдіктері мен омыртқасыздарды, сондай-ақ тұқымдарды жейді. Сақиналы көктайғақтар "суға батып жейтін" емес, "бетінде жейтін" құстарға жатады. "Бетінде жейтін" құстар су бетіне жақын өсімдіктер мен жәндіктермен қоректенеді, ал "суға батып жейтін" құстар судың тереңдігінде өсімдіктермен, омыртқасыздармен және балықтармен қоректенеді. "Бетінде жейтін" құстар басын және жоғарғы денесін суға батырып, құйрығын жоғары көтере алады, бұл "көктеу" деп аталады, бірақ олар сирек толық суға батып, "суға батып жейтін" құстар сияқты ұзақ уақыт су астында қалады. Сақиналы көктайғақтар тұтқындық жағдайында 15 жылға дейін өмір сүре алады, бірақ жабайыдағы олардың орташа өмір сүру ұзақтығы белгісіз.