Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1930 жылғы Англо-Ирак одағының шарты – Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландияның Біріккен Корольдігі мен Ирак Хашимит Корольдігінің британдық мандат астындағы басқаруы арасындағы одақ шарты. Шарт Ұлыбританияның Георг V және Ирактың Фейсал I үкіметтері арасында жасалды. Ұлыбритания тарапынан Жоғарғы комиссар Фрэнсис Хамфрис, ал Ирак тарапынан Премьер-министр Нури әс-Саид қол қойды. 1930 жылғы шарт 1922 жылғы Англо-Ирак шартына негізделген, бірақ 1927 жылы жаңа мұнай қоры табылуына байланысты Ирактың британдық мүдделер үшін артқан маңыздылығын ескерді.
Treaty of alliance between Hashemite Iraq and Britain
The Anglo Iraqi Treaty of 1930 was a treaty of alliance between the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and the British Mandate controlled administration of the Hashemite Kingdom of Iraq. The treaty was between the governments of George V the United Kingdom and Faisal I of Iraq. High Commissioner Francis Humphrys signed for the United Kingdom and Prime Minister Nuri as Said signed for Iraq. The 1930 treaty was based upon an earlier Anglo Iraqi Treaty of 1922 but took into account Iraq's increased importance to British interests given new oil finds made in 1927.
Өмірбаян
Бірінші дүниежүзілік соғыстың Месопотамиялық науқаны кезінде Британ армиясы (Достастық елдерінің әскерлерімен бірге) одақтастар жағында соғысып, Орталық державалар жағында күш көрсеткен Осман империясын жеңді. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін британ әскерлері Ирак Корольдігіне айналған аймақта қалды. 1920 жылы Осман империясы таратылғаннан кейін Ұлыбритания Ұлттар Лигасының мандатымен Ирак үкіметін ресми түрде өз бақылауына алды. Ирак Корольдігі 1921 жылғы 23 тамызда король Фейсал I-нің таққа отыруымен басталды. 1930 жылғы шарт Ирактың екі жылдан кейін мандат мерзімі аяқталғанда және Ирактың өзі Ұлттар Лигасына қабылданғанда номиналды тәуелсіздік алуына мүмкіндік берді. Шарттың басты мақсаты – Ирак тәуелсіздік алғаннан кейін британдықтарға ел ішінде сауда және әскери құқықтар беру болды.
During the Mesopotamian campaign of the First World War, the British Army (alongside troops from the Commonwealth), fighting on the side of Allies, defeated the forces of the Ottoman Empire, fighting on the side the Central Powers. After the end of the First World War, British troops remained in the region which became the Kingdom of Iraq. In 1920, after the Ottoman Empire was partitioned, the United Kingdom formally established control over what was to become Iraq under a mandate from the League of Nations. The Kingdom of Iraq began with the coronation of King Faisal I on 23 August 1921. The 1930 treaty provided a path towards nominal independence for Iraq two years later at the termination of the mandate and upon the entry of Iraq itself as a member of the League of Nations. The main purpose of the treaty was to give the British a variety of commercial and military rights within the country after independence.
Қаулылар мен әсері
Британ премьер-министрі Уинстон Черчилль 1930 жылғы келісім бойынша британдықтардың Басра мен Хаббания маңында "бейбіт уақытта" әуе базаларын сақтап тұруы және әскери күштер мен жабдықты "барлық уақытта" транзиттен өткізу құқығына ие болатынын жазды. Сонымен қатар Черчилль келісім "соғыс уақытында" қарулы күштердің өтуі үшін темір жолдарды, өзендерді, порттарды және әуе жолдарын пайдалануды қоса алғанда, "барлық мүмкін мүмкіндіктерді" қамтамасыз ететінін атап көрсетті. Келісім британдықтарға Иракта әскери күштерді орналастыруға дерлік шексіз құқық берді. Бұдан әрі, ол британдықтарға Иракқа немесе одан өтуге шексіз және шартсыз құқық берді. 1941 жылы келісімнің шарттары британдықтардың Иракқа басып кіруін және Остік державалармен байланысы бар ұлтшыл төңкерістен кейін оны оккупациялауын ақтау үшін пайдаланылды. Британдықтар келісімнің шарттарын 1947 жылдың соңына дейін жалғасқан әскери оккупацияның негізі ретінде пайдаланды. Ирактан кетуге дайындалып жатқанда, британдықтар Ирак үкіметін 1930 жылғы келісімнен гөрі оларға көбірек өкілеттік беретін жаңа әскери келісімге қол қоюға итермеледі. Бұл келісім мақұлданғанымен, Ирактағы наразылықтар мен үлкен демонстрациялар салдарынан күшіне енбеді.
British Prime Minister Winston Churchill was to write that the 1930 treaty provided that the British could maintain air bases near Basra and Habbaniya "in times of peace" and have the right of transit for military forces and supplies "at all times". In addition, Churchill indicated that the treaty would provide "all possible facilities" including the use of railways, rivers, ports, and airways for the passage of armed forces "during times of war". The treaty gave the British almost unlimited rights to base military forces in Iraq. It further provided for the unconditional and unlimited right of the British to move troops into or through Iraq. In 1941, the terms of the treaty were used to justify a British invasion and the occupation of Iraq after a nationalist coup whose leaders had contacts among the Axis powers. The British used the terms of the treaty as a basis for a military occupation that lasted until end of 1947. As they prepared to depart Iraq, an attempt was made to get the Iraqi government to sign a new military treaty giving the British greater powers than under the 1930 treaty. While that treaty was approved, it never came into effect because of unrest and large demonstrations in Iraq against it.