Солтүстік Африка Берберлерінің музыкалық мәдениеті
Berber music
бербер музыкасы – Солтүстік Африка бербер этникалық топтарының музыкалық дәстүрлері. Африка ырғақтары, ауызша әдебиет, пентатоникалық музыка және дәстүрлі аспаптар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бербер этностарының музыкалық мәдениеті
Musical culture of the Berber ethnic groups
Бербер музыкасы – Солтүстік Африканың түпкілікті халқы, арабтар Магрибке қоныс аударғанға дейін пайда болған, әртүрлі этникалық топтардың жиынтығының музыкалық дәстүрі. Оларды біріктіретін негізгі фактор – көбінесе бір-бірін түсінбеуші бербер тілдерін қолданулары. Бербер музыкасы Солтүстік Африка аймағында кеңінен таралған. Ол стильдік тұрғыдан алуан түрлі, әндері көбінесе африкалық ырғақтар мен ауызша халық мұрағатын қамтиды. Ежелгі бербер музыкасы да стильдік жағынан әртүрлі: пентатоникалық музыка, гобой және сыбызғы сияқты аспаптар, африкалық ырғақтар мен ән салу оның құрамында бар. Бұл ежелгі музыкалық дәстүрлерді музыканттардың шағын топтары ауылдан ауылға саяхаттап, тойларда және басқа да қоғамдық шараларда әндерімен, әңгімелерімен және поэзиясымен жандандырып, сақтап келеді. Бербер музыкасының көп бөлігі ауылдық және қалалық халық музыкасының бір түрі болып табылады. Бербер музыкасы мен мәдениеті, эстетикалық ерекшеліктерінен бөлек, бербер халқының қазіргі Солтүстік Африка қоғамында тілдік құқықтарды қорғау және ұлттық сананы тану үшін күресінің нәтижесі болып табылады.
Berber music refers to the musical traditions of the Berbers, a diverse grouping of distinct ethnic groups indigenous to North Africa who predate the arrival of Arabs in the Arab migration to the Maghreb. Their main connections are identified by their usage of the mostly mutually unintelligible Berber languages. Berber music varies widely across North Africa. It is stylistically diverse, with songs being predominantly African rhythms and a stock of oral literature. Ancient Berber music is stylistically diverse, with styles including pentatonic music, such instruments as the oboe and the bagpipes, and African rhythms along with singing. These ancient musical traditions have been kept alive by small bands of musicians traveling from village to village, entertaining at weddings and other social events with their songs, tales and poetry. Most Berber music is of the village and urban folk musical variety. Berber music and culture is influenced by the Berber people's long standing struggle to achieve basic language rights and identity recognition in modern North African societies, aside from aesthetics and style.
Музыкалық/вокальдық стильдер
Бербер музыкасы халық ауыз әдебиеті дәстүрлерін, сондай-ақ пентатоникалық музыка мен африкалық ырғақтарды қоса, ерекше шкалалар мен ырғақты үлгілерді пайдаланумен ерекшеленеді. Бұл элементтердің бәрі үйлену сияқты берберлік әлеуметтік шаралардағы басты ойын-сауық көзіне, сонымен қатар өлеңдерге, әңгімелерге және әндерге бірігеді.
Berber music is characterized by its use of folk oral traditions, as well as particular scales and rhythmic patterns, which include pentatonic music and African rhythms. All these elements are combined to form one of the main sources of entertainment in Berber social ceremonies like marriages, as well as verses, tales and songs.
Аспаптар
Бербер халқы Африканың көп бөлігінде таралған, бірақ көбінесе Африканың солтүстік-батыс аймағында шоғырланған. Олар әр түрлі мелодиялық және соққылы аспаптарды пайдаланады. Олардың діни және әдеттегі би мен әндеріне келесі аспаптар кіреді:
The Berber people are spread out over a large part of Africa, but are mostly concentrated in the northwestern region of Africa. They use a vast array of both melodic and percussive instruments. The following instruments are part of their secular and religious dance and song:
Таганимт – ұшынан үрленетін қамыс сырнай. Таганимт көбінесе биге емес, әнге сүйемелдеу үшін қолданылады, дыбысы бай және тынысты. Мизвид – қаптың бір түрі; бұл термин сөзбе-сөз «қап» немесе «тамақ кісесі» дегенді білдіреді. Зукра (Тунис) немесе гайта (Марокко). Екі елде де бұл аспаптар бірнеше соққылы аспаптармен біріктіріліп, үлкен ансамбльдер құрылады, олар қоғамдық мерекелерде немесе осыған ұқсас шараларда өнер көрсетеді. Нафир – ұзын, табиғи мүйіз, клапансыз кернейдің бір түрі. Бұл аспап көбінесе үлкен топтарға хабар жіберу үшін сигнал беру құралы ретінде қолданылады, бірақ оның өнер көрсетуде де маңызы бар. Гинбри (Марокко) – денесіне жабысқан, ойналатын жағында терісі бар, пердесіз қылды аспап: терісі банджодағы мембрана сияқты акустикалық функция атқарады. Көптеген ансамбльдерде кем дегенде бір гинбри болады, ал кейбіреулерінде бірнешеуі бар. Ребаб – ұзын мойынды, иіліп тартылатын, үлкен денелі аспап. Гинбри сияқты, оның да қылды жағында терісі бар. Бұл аспапта әдетте жылқы шашынан жасалған бір ғана қыл болады және көбінесе гинбримен бірге ойналады. Табл – екі жақты, цилиндрлі барабан. Оның қолданылуы мен жазылуы Үндістанның табласына ұқсас болғанымен, екеуінің арасында тікелей байланыс табылған жоқ. Қаса – көбінесе Тунисте кездесетін үлкен, терең емес құмыра. Қасаға ұқсас Наққара – екі қолмен бір мезгілде ойналатын екі керамикалық құмыра. Бендир (Марокко және Алжир) – түймелі барабан. Бір мезгілде ойналатын бірнеше бендирлер бербер музыкасының негізгі соққылық ырғағын қамтамасыз етеді, себебі жоғарыда аталған барабанға қарағанда бендирлер көркемдік жағынан кем. Қарақиб – үлкен металл кастаньета тәрізді музыкалық аспап. Әдетте, әр қолға бір-бірден ұсталады. Олар ырғақты сақтау үшін немесе өздерінің үлгілерін ойнау үшін қолданылуы мүмкін. Тенде – ұсақтап жасалған барабан.
Taghanimt, an end blown reed flute. Used mostly to accompany songs rather than dance, the taghanimt has a rich, breathy texture. Mizwid, a type of bagpipe; the term literally means "bag" or "food pouch". Zukra (Tunisia) or ghaytah (Morocco). In both countries, these instruments are combined with several percussive instruments to create large ensembles which may perform at public festivals or similar occasions. Nafir, a long natural horn, a type of valveless trumpet. This instrument is used mostly as a signaling instrument to send out messages to large groups, although it also has some performance value. Ginbri (Morocco), a fretless plucked string instrument with a skin stretched over its body on the playing side: the skin has the same acoustic function as the membrane on a banjo. Most ensembles have at least one ginbri, although some have more than one. Rebab, a long necked bowed instrument with a large body. Like the ginbri, it is constructed with a skin on the string side. This instrument has only one string, usually of horse hair, and is commonly played alongside the ginbri. Tabl , a cylindrical double sided drum. Although it has a similar usage and spelling to the tabla of India, no direct connection has been found between the two. The qas'ah is a large shallow kettledrum found mostly in Tunisia. Similar to the qas'ah is the Naqqarah, two ceramic kettledrums played simultaneously by both hands. Bendir (Morocco and Algeria ), a snare frame drum. A series of bendirs played simultaneously provide the main percussive rhythm for Berber music as the above mentioned drums are more artistic than bendirs. Qaraqib, a large metal castanet like musical instrument. Normally one is held in each hand. These may be used to keep a rhythm or to play their own pattern. Tende, a drum made with mortar and pestle.
Алжир
Кабильдік берберлердің музыкасы өз Отаны Кабилиядан тыс, Алжирдің басқа аймақтарында және шетелде де белгілі бір жетістіктерге қол жеткізді. Дәстүрлі кабильдік музыкасы әншілерден, сондай-ақ т'бел (тамбурин) мен бендирден (доп-дабыл) тұратын ырғақ тобынан, ал гаита (сыбызғы) мен ажуагтан (флейта) тұратын мелодия тобынан құралады.
The music of the Kabyle Berbers has achieved some mainstream success outside of its Kabylia homeland, both in the rest of Algeria and abroad. Traditional Kabyle music consists of vocalists accompanied by a rhythm section, consisting of t'bel (tambourine) and bendir (frame drum), and a melody section, consisting of a ghaita (bagpipe) and ajouag (flute).
Қабіл музыкасының дамуы
1930 жылдары қабылылар Парижге көптеп көшіп келіп, онда кафелер ашып, банджо, гитара, скрипка сияқты заманауи батыс аспаптарын қабыла халық әндеріне енгізді. Слиман Азем – Нұреддин мен 19 ғасырдың ақыны Си Моханд Оу Мохандтан шабыттанып, өз әндерінде туған жер сағынышы, кедейлік және құштарлық туралы айтқан қабыла эмигранттарының бірі еді. Көп ұзамай ол (көптеген қабыла музыканттары сияқты) Алжирдің тәуелсіздік қозғалысына қосылды. 1950 жылдары араб классикалық музыкасы, әсіресе Умм Култум сияқты египеттік жұлдыздар танымал болып, қабыла музыкасына, әсіресе, көркем оркестрлеуге ерекше әсер етті. Шериф Хеддам 1962 жылы Алжир тәуелсіздік алғаннан кейін, Франция 19 наурызда атысты тоқтатып, маусымда өткен референдумда келісімге дауыс беруді бекіткен кезде, Алжир радиосының қабыла бөлімшесі құрылды. Осы келісімге Эвиан келісімдері де кірді, ол үш жыл бойы барлық алжирліктермен бірге колонизаторларға да белгілі бір құқықтық қорғауды берді. Алайда үш жылдан кейін барлық еуропалықтар алжирлік азаматтыққа өтуге немесе шетелдік ретінде танылу қаупіне тап болды, бұл олардың құқықтарын жоғалтуына әкелді. Келісімдерде қоғамдық істерге қатысу, мәдени және азаматтық құқықтар мен мүлікке ие болу құқығы сияқты мәселелер талқыланды. Осы кезеңде Шерифа, Джамилла және Ханифа сияқты әйел әншілер де танымал болды. Алжирдің тәуелсіздігі қабыла музыканттарына көбірек еркіндік бермеді, сондықтан бұл берберлер Бен Белла үкіметін сынайтын жасырын мәтіндерді жиі пайдаланды, бірақ Эвиан келісімдеріне байланысты бұл әрекеттерге көп назар аударылмады. Бұл музыканттардың көптегені Джоан Баэз бен Боб Дилан, Виктор Хара мен Сильвио Родригес сияқты басқа әнші-күйшілерден шабыт алды. Идир 1973 жылы "A Vava Inouva" әнімен қабыла музыкасын халықаралық деңгейде танымал етіп, алжирлік раи жанрының дамуына жол ашты. Ферхат Мехенни, саяси тұрғыдан компромиске бармайтын мәтіндерімен, Лунис Айт Менгелет, поэзиялық және шабыттандыратын мәтіндерімен, сондай-ақ 1969 жылы мансабын бастаған Амур Абденур қабыла қоғамы, табиғат және, ең бастысы, махаббат қарым-қатынастары туралы жазып, орындап жүрді. 1980 жылдары раи Еуропада танымал болған кезде, қабыла әртістері де сезімтал, поп-балладаларға бет бұрды. Хассен Зерманидің толығымен электрлі Takfarinas тобы және Абделлинің Питер Габриэльдің Real World жобасымен жұмысы қабыла музыкасын жаңа тыңдарманға жеткізуге көмектесті, ал Матуб Лунестің қазасы көптеген қабылалықтарды олардың танымал музыканттарын қолдауға шақырды. Қазіргі заманғы әншілердің қатарында Джур Джура, көптеген шауи әншілері мен топтары, сондай-ақ Houria Aichi, Les Berberes, Amirouch, Massinissa, Amadiaz, Numidas, Mihoub, Massilia, Merkunda, Thiguyer, Salim Souhali (Thaziri), Dihya және Messaoud Nedjahi бар.
In the 1930s, Kabyles moved in large numbers to Paris, where they established cafes where musicians like added modern, Western instruments like the banjo, guitar and violin to Kabyle folk melodies. Slimane Azem was a Kabyle immigrant who was inspired by Nourredine and 19th century poet Si Mohand Ou Mohand to address homesickness, poverty and passion in his songs, and he soon (like many Kabyle musicians) became associated with the Algerian independence movement. By the 1950s, Arab classical music, especially Egyptian superstars like Umm Kulthum, had become popular and left a lasting influence on Kabyle music, specifically in lush orchestration. Cherif Kheddam soon arose with the advent of a Kabyle branch of Radio Algiers after independence in 1962, when France called a cease fire on 19 March and enacted the voting upon an agreement during a referendum in June. Included here were the Evian Accords which, for three years with all Algerians gave certain legal protections to colons equally. After the three years however, all Europeans would have to become Algerian citizens or risk being classified as aliens, which would then make them lose rights. Some of the rights discussed in the Accords were the right to participate in public affairs, the right to a full range of cultural and civic rights and the right to own property. Female singers also became popular during this period, especially Cherifa, Djamilla and Hanifa. Algerian independence did not lead to increased freedom for Kabyle musicians, and these Berbers soon included often covert lyrics criticizing the Ben Bella government, which had little repercussion due to the Evian Accords. Many of these musicians were inspired by other singer songwriters, including Joan Baez and Bob Dylan, Víctor Jara and Silvio Rodríguez. With the song "A Vava Inouva" (1973), Idir brought international attention to Kabyle music and paved the way for the Algerian raï genre. Ferhat Mehenni, known for his politically uncompromising lyrics, Lounis Ait Menguellet, known for his poetic and inspired lyrics, also became popular during the 1970s and Amour Abdenour, whose ongoing career started in 1969 wrote and performed about kabyle society, nature and more importantly love relationships. By the time raï became popular in Europe in the 1980s, Kabyle artists were also moving towards sentimental, pop ballads. Hassen Zermani's all electric Takfarinas and Abdelli's work with Peter Gabriel's Real World helped bring Kabyle music to new audiences, while the murder of Matoub Lounes inspired many Kabyles to rally around their popular musicians. Modern singers include Djur Djura and many chawi singers and groups like Houria Aichi, Les Berberes, Amirouch, Massinissa, Amadiaz, Numidas, Mihoub, Massilia, Merkunda, Thiguyer, Salim Souhali (Thaziri), Dihya, and Messaoud Nedjahi.
Марокко
Марокконың дәстүрлі бербер музыкасын ұжымдық және кәсіби музыкаға бөлуге болады. Ұжымдық музыкалық өнер көрсетулерде бүкіл отбасылар мен ауылдардың ерлер мен әйелдері аваш және ахидус сияқты бірлескен билерге қатысады. Әмдяз немесе ақын жетекшілік ететін, әдетте төрт кәсіби музыканттан (имдязан) тұратын топтар, түрлі ауылдарда өнер көрсету үшін аймақтарды аралайды. Марокконың белгілі бербер музыканттарының қатарында 1960 жылдардан бері әнші және ән жазушы ретінде танымал Амури Мбарек бар. Көптеген бербер музыкасын ұнататындар оны берберлердің "Джон Леннон" деп санайды. Ал Нажат Аатабудың "J'en ai Marre" атты тұңғыш кассетасы Мароккода бұрын-соңды болмаған жарты миллион дана сатылды. Jajouka шебер музыканттары халықаралық гастрольдерде болып, Rolling Stones тобының Брайан Джонсымен және Уильям С. Берроузбен бірлесіп жұмыс істеді. Көптеген музыканттар бербер және еуропа музыкасын біріктіретін стильдер жасады, олардың ішінде Хинди Захра, Хасан Хакмун, Халид Изри, Хасан Идбасайд, Тидрин, Мед Зиани, Имтла, Хуссейн Кили, Салима Зиани, Абдельхак Акандуч және тағы да басқалар бар.
Traditional Moroccan Berber music can be categorised into collective and professional music. In collective musical performances, men and women from entire families or villages participate in communal dances such as the ahwash and ahidus. Led by an amdyaz or poet, groups of usually four professional musicians (imdyazan) travel across the region to perform in various villages. Famous Moroccan Berber musicians include Ammouri Mbarek, a singer and songwriter active since the 1960s and considered by many Berber music enthusiasts to be the "John Lennon" of the Berbers, and Najat Aatabou, a singer whose debut cassette, "J'en ai Marre", sold an unprecedented half million copies in Morocco. The Master Musicians of Jajouka tour internationally and have collaborated with Brian Jones of the Rolling Stones and William S. Burroughs. Many musicians have created fusion styles from Berber and European music, including Hindi Zahra, Hassan Hakmoun, Khalid Izri, Hassan Idbasaid, Thidrin, Med Ziani, Imtlaa, Houssaine Kili, Salima Ziani, Abdelhak Akandouch and others.
Туарегтер
Туарегтер аймағындағы бербер музыкасы басқа бербер, иберия және араб музыкасына ұқсас ырғақтар мен вокалдық стильдерді пайдаланады, сонымен қатар Батыс Африканың шақырып-жауап беру стиліндегі ән салу да жиі кездеседі. Аймақтың көптеген халықтарынан өзгеше, туарегтер арасында музыка көбінесе әйелдердің саласы болып табылады, әсіресе имжадты (скрипкаға ұқсас ішекті аспап) орындау. Туарегтердің үйлену тойларында әйелдердің дауыспен атқаратын әндері мен құлдардың осы оқиғаға арналған ерекше билері (илкан) сияқты бірегей музыкалық стильдер кездеседі.
The Berber music of the Tuareg region uses rhythms and vocal styles similar to the music of other Berber, Iberian, and Arab music, while West African call and response style singing is also common. In contrast to many of the region's peoples, among the Tuareg music is mostly the domain of women, especially playing the imzhad, a string instrument like a violin. Tuareg weddings feature unique styles of music, such as women's vocal trilling and special dances (ilkan) of slaves marking the occasion.