Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Овидийдің элегиялар сериясы (б.з. 2 ж.)
Elegy series by Ovid (2 AD)
«Арс Аматория» («Махаббат өнері») – ежелгі рим ақыны Овидийдің үш кітаптан тұратын нұсқаулық элегиялар сериясы. Ол б.з. 2 жылы жазылған.
The Ars amatoria (The Art of Love) is an instructional elegy series in three books by the ancient Roman poet Ovid. It was written in 2 AD.
Өмірбаян
"Арс Аматория" кітабының бірінші бөлімі еркекке қалай әйел табуға болатынын көрсету үшін жазылған. Екінші бөлімде Овидий оны қалай ұстап тұруға болатынын түсіндіреді. Алғашқы бөлімдер жарық көргеннен кейін екі жыл өткен соң жазылған үшінші бөлім әйелдерге ер адамның махаббатын қалай жеңіп алуға және сақтауға болатыны туралы кеңес береді ("Мен гректерді амазонкаларға қарсы қаруландырдым; енді, Пентесилея, сені гректерге қарсы қаруландыру кезегі келді").
Book one of Ars amatoria was written to show a man how to find a woman. In book two, Ovid shows how to keep her. The third book, written two years after the first books were published, gives women advice on how to win and keep the love of a man ("I have just armed the Greeks against the Amazons; now, Penthesilea, it remains for me to arm thee against the Greeks ")
Мазмұны
Ерлерге арналған алғашқы екі кітапта «туған күнін ұмытпау», «сені сағындыру, бірақ тым ұзаққа созбау» және «жасын сұрамау» сияқты тақырыптар қарастырылған. Үшінші кітап әйелдерге ұқсас кеңес береді, мысалдарға «жалған махаббаттардан сақтану» және «жас және ересек махаббаттарды сынап көру» кіреді. Кітап шамамен б.з. 2 жылы аяқталғанмен, берген кеңесінің көп бөлігі кез келген уақытта және дәуірде қолданылуға лайық. Оның ниеті көбінесе сыртқы түрінен гөрі тереңірек. Мысалы, театрдың қыздармен танысуға жақсы орын екендігі туралы айтқанда, классикалық білімді алдамшы Овидий Сабин әйелдерінің зорлану оқиғасын еске алады. Бұл бөлімнің Рим қоғамында ерлер мен әйелдер арасындағы қарым-қатынасты қайта қарауға бағытталған, күш пен иелену парадигмаларынан өзара қанағаттану идеяларына қарай жылжуды ұсынатын радикалды әрекет екені айтылады. Дегенмен, сыртқы сәні тіпті ғалымдарды да шатастырады (парадоксальды түрде, Овидий 20-шы ғасырда маңыздылығы жоқ деп есептелді). Тақырыптың стандартты жағдайлары мен клишелері грек мифологиясы, күнделікті римдік өмір және жалпы адам тәжірибесінен алынған деректермен ойын-сауық түрінде ұсынылған. Овидий махаббатты әскери қызметке теңейді, әйелге толық бағынуды талап етеді. Ол әйелдерге өздерінің сүйіктілерін жасанды түрде қызғанышқа түсіруді кеңес береді, осылайша олар салғырттыққа берілмейді. Осыған орай, құлға ғашықтардың кездесуін «Перимус!» («Біз құлдырадық!») деп бұзып, жас ғашықты қорқып шкафқа жасыруға мәжбүр ету керек. Бұл тартымдылықтың жасырынып тұрған күйі флиртке ұқсайды, және шын мәнінде, жартылай маңызды, жартылай ирониялық форма Овидийдің тақырыбына өте қолайлы. Барлық ирониялық сөздері арқылы Овидий ешқашан ұятсыз немесе әдепсіз болып кетпейді. Ұятты мәселелер толығымен жоққа шығарылмайды, себебі «бізді ұялтатын нәрсе біздің ерекше жұмысымыз» делінеді. Сексуалдық мәселелер тек әр кітаптың соңында ғана талқыланады, сондықтан форма мен мазмұн осы жерде де өте шебер үйлеседі. Әдеттегідей, әңгіме төсекпен аяқталады. Бірақ Овидий мұнда да өзінің стилін сақтайды және порнографиялық емес. Екінші кітаптың соңында бір мезгілде ләззат алу туралы айтылады. Римдікке тән ерекшелік ретінде, Odi concubitus, qui non utrumque resolvunt ("Екі жақты ләззат бермейтін жыныстық қатынасты ұнатпаймын. Сондықтан мен жігіттерге деген құштарлығымды азайтамын") деп мойындайды. Үшінші бөлімнің соңында, Кама-сутрадағыдай, жыныстық позалар «тізімделеді», және әйелдер өздерінің дене пропорцияларын ескере отырып, ең қолайлысын таңдауға шақырылады. Овидийдің тілі тағы да оның әзілқойлығын көрсетеді, өйткені оның биік бойлы әйелдер сүйіктілеріне мінбеуі керек деген кеңесі Троя соғысының ең биік батырының есебінен мысалмен түсіндіріледі: Quod erat longissima, numquam Thebais Hectoreo nupta resedit equo ("Ол өте биік болғандықтан, Тебалық қыз (Андромаха) әйелі ретінде Гекторды атқа мінгізбеді"). Дегенмен, атаудағы «ars» сөзін «техника» немесе «мәдениетті жетілдіру» деген мағынада суық аудармау керек, оның орнына «оқулық» – сөздің нақты және көне анықтамасын қолдану керек. Тақырыбына сәйкес, Ars amatoria элегиялық дистихтермен жазылған, дидактикалық поэзиямен көбінесе байланысты болатын дактильдік гексаметрлер емес.
The first two books, aimed at men, contain sections which cover such topics as 'not forgetting her birthday', 'letting her miss you but not for long' and 'not asking about her age'. The third gives similar advice to women, sample themes include: 'making up, but in private', 'being wary of false lovers' and 'trying young and older lovers'. Although the book was finished around 2 AD, much of the advice he gives is applicable to any day and age. His intent is often more profound than the brilliance of the surface suggests. In connection with the revelation that the theatre is a good place to meet girls, for instance, Ovid, the classically educated trickster, refers to the story of the rape of the Sabine women. It has been argued that this passage represents a radical attempt to redefine relationships between men and women in Roman society, advocating a move away from paradigms of force and possession, towards concepts of mutual fulfilment. The superficial brilliance, however, befuddles even scholars (paradoxically, Ovid consequently tended in the 20th century to be underrated as lacking in seriousness). The standard situations and clichés of the subject are treated in an entertainment intended way, with details from Greek mythology, everyday Roman life and general human experience. Ovid likens love to military service, supposedly requiring the strictest obedience to the woman. He advises women to make their lovers artificially jealous so that they do not become neglectful through complacency. Perhaps accordingly, a slave should be instructed to interrupt the lovers' tryst with the cry 'Perimus' ('We are lost! '), compelling the young lover to hide in fear in a cupboard. The tension implicit in this uncommitted tone is reminiscent of a flirt, and in fact, the semi serious, semi ironic form is ideally suited to Ovid's subject matter. Through all his ironic discourse, Ovid never becomes ribald or obscene. Embarrassing matters are not entirely excluded, for 'praecipue nostrum est, quod pudet, inquit, opus' ('what brings a blush is our especial business here'). Sexual matters in the narrower sense are only dealt with at the end of each book, so here again, form and content converge in a subtly ingenious way. Things, so to speak, always end up in bed. But here, too, Ovid retains his style and his discretion, avoiding any pornographic tinge. The end of the second book deals with the pleasures of simultaneous orgasm. Somewhat atypically for a Roman, the poet confesses, Odi concubitus, qui non utrumque resolvunt. Hoc est, cur pueri tangar amore minus ('I don't like intercourse that doesn't make both lovers come. That's why I'm less into the love of boys.'). At the end of the third part, as in the Kama Sutra, the sexual positions are 'declined', and from them women are exhorted to choose the most suitable, taking the proportions of their own bodies into careful consideration. Ovid's tongue is again discovered in his cheek when his recommendation that tall women should not straddle their lovers is exemplified at the expense of the tallest hero of the Trojan Wars: Quod erat longissima, numquam Thebais Hectoreo nupta resedit equo ('Since she was very tall, the daughter of Thebes (Andromache) as wife never mounted Hector as horse'). However, the word ars in the title is not to be translated coldly as 'technique', or as 'art' in the sense of civilized refinement, but as "textbook", the literal and antique definition of the word. Appropriately for its subject, the Ars amatoria is composed in elegiac couplets, rather than the dactylic hexameters, which are more usually associated with the didactic poem.
Қабылдау
Бұл шығарманың табысы соншалықты зор болды, ақын "Remedia Amoris" ("Махаббатқа арналған емдер") атты жалғасын жазды. Алайда, алғашқы recitatio-да Фракияның римдік губернаторы С. Вивиан Ресустың ашуланып, сыртқа шығып кеткені айтылады. "Ars amatoria" еңбегінің "әдепсіздігі" Овидийдің б.з. 8 жылы Август тарапынан жер аударылуына (күрделі жағдайға) себеп болды деген пікір күмәнді және тарихи фактіге қарағанда, қазіргі заманғы көзқарастарды көрсетеді. Біріншіден, бұл еңбек жер аударылуға дейін сегіз жыл бойы қолданыста болды және Юлиандық неке заңдарынан он сегіз жыл кейін жарық көрді. Екіншіден, Августтың қырық жыл бойы билік құрғаннан кейін, Овидийдің поэзиясы оның әлеуметтік саясатына қауіп төндіретінін немесе оған ұят келтіретінін сезінуі қиын. Үшіншіден, Овидийдің Қара теңіздегі жер аударылуынан жазған "carmen et error" ("ән және қателік") деген сөздері көптеген себептермен сенімді емес. Овидийдің мұрагерлікке байланысты фракциялық саясатқа қатысы болуы мүмкін: Августтың асырап алған ұлы Агриппа Постум және Августтың немересі Випсания Юлилла шамамен бір уақытта жер аударылды. Бұл сондай-ақ Августтың орнын Агриппаның қарсыласы Тиберий баскан кезде Овидийге кешірім бермеуін түсіндіреді. Олай болса, "Ars amatoria" жер аудару үшін сылтау ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Бұл "әдепсіздікке қарсы күрес" саяси құпияны жасырған бірінші де, соңғы да оқиға емес.
The work was such a popular success that the poet wrote a sequel, Remedia Amoris (Remedies for Love). At an early recitatio, however, S. Vivianus Rhesus, Roman governor of Thracia, is noted as having walked out in disgust. The assumption that the 'licentiousness' of the Ars amatoria was responsible in part for Ovid's relegation (banishment) by Augustus in 8 AD is dubious, and seems rather to reflect modern sensibilities than historical fact. For one thing, the work had been in circulation for eight years by the time of the relegation, and it postdates the Julian Marriage Laws by eighteen years. Secondly, it is hardly likely that Augustus, after forty years unchallenged in the purple, felt the poetry of Ovid to be a serious threat or even embarrassment to his social policies. Thirdly, Ovid's own statement from his Black Sea exile that his relegation was because of 'carmen et error' ('a song and a mistake') is, for many reasons, hardly admissible. It is more probable that Ovid was somehow caught up in factional politics connected with the succession: Agrippa Postumus, Augustus' adopted son, and Augustus' granddaughter, Vipsania Julilla, were both relegated at around the same time. This would also explain why Ovid was not reprieved when Augustus was succeeded by Agrippa's rival Tiberius. It is likely, then, that the Ars amatoria was used as an excuse for the relegation. This would be neither the first nor the last time a 'crackdown on immorality' disguised an uncomfortable political secret.
Мұра
"Арс аматория" жарық көрген кезде үлкен қызығушылық тудырды. Марциалдың эпиграммалары да оқырмандарға махаббат туралы кеңес берудің ұқсас контекстін ұсынады. Қазіргі әдебиет Арс аматорияның ықпалында қалып, Овидийдің поэмасы мен заманауи жазбалар арасындағы байланыс туралы қосымша мәліметтер берді. Феминист тарихшы Эмили Джеймс Путнам жазғандай, Овидийдің әзіл-қалжыңын түсінбеген Ортағасырлық Еуропа, "Арс аматорияның" сырттай талдаулық құрылымын одан әрі академиялық зерттеулерге бастау ретінде қабылдады: Орта ғасырдың ұқыптылыққа, жүйелілікке және энциклопедиялық сипатқа бейімділігі, Аристотельге оңай жем болғандай, махаббат құмарлығына бағытталғанда ең қызығынша нәтижелер берді. Овидийдің ойыншыл туындысы, "Арс Аматория", Александриялық дидактикалық дәстүрде жазылған. Оның заманында, кез келген адамды "махаббат өнерінің шебері" етуге болатын ережелерді белгілеуге болады деп есептеу әлдеқандай қызығушылық тудырды, бұл Платонның "Симпозион" еңбегінде Диотима айтқан сөздерімен де үйлеседі. Бұл туынды латын тілінде дін қызметкерлеріне жақсы таныс болды, ал махаббат жалпы теориялық қызығушылық тудырғанда француз тіліне аударылып, пәннің оқулығына айналды. Оның әдісінің арқасында махаббат схоластиканың бір саласына айналды, анықтамалар мен ережелерге негізделді. "Арс аматория" 11 ғасырдың екінші жартысынан бастап ортағасырлық мектептердің оқу жоспарларына енгізілді, ал 12 және 13 ғасырлардағы еуропалық әдебиетке тигізген әсері соншалықты зор болды, неміс ортағасырлық және палеограф Людвиг Траубе бүкіл дәуірді "aetas Ovidiana" ("Овидиан дәуірі") деп атады. Басылғаннан кейінгі жылдардағыдай, "Арс аматория" тарихи тұрғыдан моральдық наразылықтың құрбаны болды. 1497 жылы Италияның Флоренция қаласында Савонарола Овидийдің барлық туындыларын өртеді; 1930 жылы АҚШ кедені "Арс аматорияның" ағылшын тіліне аудармасын тәркіледі. Бұл туындыға қарсы шараларға қарамастан, ол қазіргі таңда латын әдебиеті курстарында оқытылуда. Эдмон Ростанның Кирано де Бержеракты бейнелеуі "Арс аматорияға" сілтеме жасауы мүмкін: поэзияның эротикалық және құмарлық күші Овидийдің поэмасына ұқсас, ал Бержерактың мұрны, Ростан ойлап тапқан ерекшелік, Овидийдің "Насо" (назус, "ірі мұрынды") деген лақап атын еске түсіреді.
The Ars amatoria created considerable interest at the time of its publication. On a lesser scale, Martial's epigrams take a similar context of advising readers on love. Modern literature has been continually influenced by the Ars amatoria, which has presented additional information on the relationship between Ovid's poem and more current writings. Pioneering feminist historian Emily James Putnam wrote that Medieval Europe, deaf to the humor that Ovid intended, took seriously the mock analytical framework of Ars amatoria as a cue for further academic exegesis:The tendency of the Middle Age toward the neat, the systematic, and the encyclopaedic, which made it so easy a prey to Aristotle, had the oddest results when directed toward the passion of love. Ovid's jeu d'esprit, the Ars Amatoria, was playfully set in a framework of Alexandrian didacticism. It was mildly amusing in his day to assume that rules could be laid down, by the use of which any one could become 'a master of the art of love,' to use the phrase of Diotima in Plato's Symposium. This work was well known to clerks in its Latin form, and when love became a matter of general theoretical interest, it was rendered into French and became the textbook of the subject. Thanks to its method, love became a department of scholasticism, a matter of definition and rule. The Ars amatoria was included in the syllabuses of mediaeval schools from the second half of the 11th century, and its influence on 12th and 13th centuries' European literature was so great that the German mediaevalist and palaeographer Ludwig Traube dubbed the entire age 'aetas Ovidiana' ('the Ovidian epoch'). As in the years immediately following its publication, the Ars amatoria has historically been victim of moral outcry. All of Ovid's works were burned by Savonarola in Florence, Italy in 1497; an English translation of the Ars amatoria was seized by U. S. Customs in 1930. Despite the actions against the work, it continues to be studied in college courses on Latin literature. It is possible that Edmond Rostand's fictionalized portrayal of Cyrano de Bergerac makes an allusion to the Ars amatoria: the theme of the erotic and seductive power of poetry is highly suggestive of Ovid's poem, and Bergerac's nose, a distinguishing feature invented by Rostand, calls to mind Ovid's cognomen, Naso (from nasus, 'large nosed').