Жоханнис шыршығы – Солтүстік Америкаға тән, шағын немесе орташа мөлшердегі қарағай. Биіктігіне, жапырақтарына, өсетін аймақтарына шолу. Құрғақ климатқа бейім.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қарағайлардың бір түрі
Species of conifer
Жоханның қарағайы (Pinus johannis) – Солтүстік Америкаға тән пинион қарағайлары тобына жататын қарағай. Таралу аймағы АҚШ-тың оңтүстік-шығыс Аризонасы мен оңтүстік-батыс Нью-Мексикосынан басталып, Мексиканың оңтүстігінде Сьерра-Мадре-Оксиденталь және Сьерра-Мадре-Ориенталь бойымен Оңтүстік Сакатекасқа және Сан-Луис-Потосиге дейін созылады. Ол орташа және жоғары биіктікте, салқын, құрғақ климат жағдайында өседі.
Pinus johannis, the Johann's pine, is a pine in the pinyon pine group, native to North America. The range extends from southeast Arizona and southwest New Mexico, United States, south in Mexico along the Sierra Madre Occidental and the Sierra Madre Oriental to southern Zacatecas and San Luis Potosí. It occurs at moderate to high altitudes, from , in cool, dry climate conditions.
Сипаттама
Pinus johannis - кіші және орташа мөлшердегі ағаш, көбінесе бұта болып өседі, биіктігіне дейін жетеді және діңінің диаметрі 70 см-ге дейін болады. Қабығы күлгіш-қоңыр, діңнің түбінде жұқа және қабықты. Жапырақтары ("түйіншелері") үш және төрттен аралас топтамалар түзеді, жіңішке, ұзын, терең жасылдан көк жасылға дейін, ішкі беттерінде жарқын ақ жолаққа шектелген саңылаулары бар. Шишалар шар тәрізді, жабық кезде ұзын және кең, бастапқыда жасыл, 16-18 айлық болғанда сары-қоңыр түске дейін піседі, аздаған жұқа, нәзік қабықтары бар, әдетте 6-12 құнарлы қабықтары болады. Піскенде шишалар кең ашылады, ашылғаннан кейін тұқымдар қабықтарда сақталады. Тұқымдары ұзын, қалың қабықшалы, ақ эндоспермі және кішірек қанатты; оларды Мексикалық сұңқар таратады, ол ашық шишалардан тұқымдарды таратады. Сұңқар тұқымдарды негізгі тамақ ретінде пайдаланады, көптеген тұқымдарды кейінірек пайдалану үшін сақтайды; сақталған тұқымдардың кейбіреулері пайдаланылмай, жаңа ағаштарға айналуы мүмкін. Pinus johannis дерлік екі үйлі: дерлік барлық жеке даралар тек еркек немесе әйел шишаларды ғана түзеді, және ағаштар уақыт өте жыныстық белгілерін өзгерте алмайды.
Pinus johannis is a small to medium size tree, often just a shrub, reaching tall and with a trunk diameter of up to The bark is grey brown, thin and scaly at the base of the trunk. The leaves ('needles') are in mixed fascicles of three and four, slender, long, and deep green to blue green, with stomata confined to a bright white band on the inner surfaces. The cones are globose, long and broad when closed, green at first, ripening yellow brown when 16–18 months old, with only a small number of thin, fragile scales, typically 6 12 fertile scales. The cones open to broad when mature, holding the seeds on the scales after opening. The seeds are long, with a thick shell, a white endosperm, and a vestigial wing; they are dispersed by the Mexican jay, which plucks the seeds out of the open cones. The jay, which uses the seeds as a major food resource, stores many of the seeds for later use; some of these stored seeds are not used and are able to grow into new trees. Pinus johannis is nearly dioecious: nearly all individuals produce either male or female cones only, and trees do not appear to change their sex expression over time.
Тарих
Pinus johannis – 1968 жылы Эльберт Л. Литтл Аризонада өсетін пиньонды Мексикадағы типтік мексикалық пиньонмен (Pinus cembroides) салыстырып, жаңадан сипатталған пиньонды табады. Ол оны мексикалық пиньонның бір түрі ретінде сипаттады, Pinus cembroides var. bicolor атап, жапырақтарындағы мүшеліктердің өте ерекше орналасуын байқады; ол сондай-ақ инелер санымен де ерекшеленеді, бір шоғырға 3–4, ал емес 2–3 ине келеді; конустардың қабыршақтары жұқарақ болады; және тығыз, дөңгелек тәжге ие. Француз ботанігі Мари Франсуаза Роберт Пассини, американдық ботаниктер Дана К. Бейли және Фрэнк Г. Хоксворт және басқалар жүргізген қосымша зерттеулер оны жеке түр ретінде қарастырудың дұрыс екенін көрсетті. Мексикалық пиньонмен бірге жиі кездесетін болса да, оның гүлдәну мерзімі көктемде емес, жазда бір-екі айға кешіккендіктен, олардың арасында репродуктивтік оқшаулану байқалады, бұл буданданудың алдын алады. Роберт Пассини мен Бейли және Хоксворт шамамен бір уақытта әртүрлі аймақтарда жұмыс істегендіктен, ол екі рет түр ретінде мойындалды, алдымен Роберт Пассини (оны күйеуі Жанның құрметіне атады) Мексикадағы Сьерра-Мадре-Ориенталдағы үлгілерді зерттегеннен кейін Pinus johannis деп атады, содан кейін Бейли мен Хоксворт Аризонадағы солтүстік Сьерра-Мадре-Оксидентальдегі үлгілерді зерттегеннен кейін Pinus discolor деп атады. Екі аймақтағы өсімдіктер арасында шамалы айырмашылықтар бар; шығыстағылары батыстағыларға қарағанда бұталырақ және конустары ірірек, сондай-ақ шайыр құрамында да айырмашылықтар бар; дегенмен, олар көбінесе өте ұқсас және оларды бір-бірінен бөлек түрлер ретінде тануға қажеттілік көрінбейді. Кейбір ботаниктер әлі де P. johannis-ті мексикалық пиньонның бір түрі ретінде қарастырады немесе оны ерекшелендірмейді, Аризона мен Нью-Мексикодағы «мексикалық пиньон» туралы хабарлардың себебі осыдан. Бұл екі түр бір-бірімен бір орында жиі кездесіп, будандаспауына қарамастан. Pinus johannis Orizaba пиньонымен (Pinus orizabensis) және Potosi пиньонымен (Pinus culminicola) ең жақын туыс, олармен ол жапырақ құрылымын, мүшеліктердің жапырақ бетінің ішкі жағында орналасуын бөліседі; ол бұрынғыдан кіші конус және тұқымдарымен, ал соңғысынан бір шоғырдағы инелер санымен (3–4-ке қарсы 5) ерекшеленеді.
Pinus johannis is a recently described pinyon pine, discovered by Elbert L. Little in 1968 when comparing pinyons growing in Arizona with those of typical Mexican pinyon (Pinus cembroides) in Mexico; he described it as a variety of Mexican pinyon, Pinus cembroides var. bicolor, noting the very different stomatal placing on the leaves; it also differs in needle number, with 3–4 per fascicle, rather than 2–3; in the cones having thinner scales; and in having a denser, more rounded crown. Further research by the French botanist Marie Françoise Robert Passini, the American botanists Dana K. Bailey and Frank G. Hawksworth and others, has shown that it is better treated as a distinct species. Although often occurring together with Mexican pinyon, it is reproductively isolated from that by its pollination being a month to two months later in summer, rather than in spring, thereby preventing hybridisation. As Robert Passini and Bailey & Hawksworth were working in different areas at about the same time, it was raised to species rank twice, first as Pinus johannis by Robert Passini (naming it after her husband Jean) examining specimens in the Sierra Madre Oriental in Mexico, and then later as Pinus discolor by Bailey & Hawksworth examining specimens in the northern Sierra Madre Occidental in Arizona. There are slight differences between the plants in the two ranges; those in the eastern being more shrubby and with larger cones than those in the western range, and also differences in the resin composition; they are though generally very similar and recognition of both as separate species from each other does not appear warranted. Some botanists also still include P. johannis in Mexican pinyon as a variety or even not distinguished at all, accounting for reports of "Mexican pinyon" in Arizona and New Mexico. This is despite the two frequently occurring together at the same sites with no hybridisation. Pinus johannis is most closely allied to Orizaba pinyon (Pinus orizabensis) and Potosi pinyon (Pinus culminicola), with which it shares the leaf structure with the stomata confined to the inner faces; it differs from the former in the smaller cones and seeds, and from the latter in fewer needles per fascicle (3–4 vs 5).
Қолданылуы
Мексикада жеуге жарамды қарағай жаңғағының тұқымы шамалы мөлшерде жиналады. Жапырақтарының ақшыл көгілдір ішкі беті оны өте тартымды кішкентай ағашқа айналдырады, саябақтар мен үлкен бақтарға сәйкес келеді.
The edible pine nut seeds are collected in Mexico to a small extent. The white glaucous inner surfaces of the needles make it a very attractive small tree, suitable for parks and large gardens.