Ұлыбритания жоғары білімдегі ғылыми зерттеулерді бағалау жүйесі

Кіріспе

Университеттердегі ғылыми зерттеулерді бағалау процесі

Ғылыми зерттеулерді бағалау (RAE) – Ұлыбританияның жоғары білім беруді қаржыландыру кеңестерінің (HEFCE, SHEFC, HEFCW, DELNI) тапсырмасы бойынша, британдық жоғары білім беру мекемелері жүргізген зерттеулердің сапасын бағалау мақсатында шамамен бес жылда бір рет жүзеге асырылатын шара. Әрбір пән (немесе бағалау бірлігі) бойынша ұсынылған RAE материалдарына пән маманы сарапшылар тобы баға береді. Бұл бағалар әрбір жоғары оқу орнының ұлттық қаржыландыру кеңесінен алатын сапаға негізделген ғылыми-зерттеу қаржыландыруын (QR) бөлу үшін пайдаланылады. Алдыңғы RAE бағалаулары 1986, 1989, 1992, 1996 және 2001 жылдары өткізілді. Соңғы нәтижелер 2008 жылдың желтоқсан айында жарияланды. 2014 жылы ол Ғылыми зерттеулердің үздік шеңберімен (REF) алмастырылды. Әртүрлі БАҚ 2008 жылғы RAE нәтижелеріне сүйене отырып, мекемелер мен пәндердің рейтингтік тізімдерін жасады. Әртүрлі әдістемелер қолданылғандықтан, рейтингтер ұқсас болғанымен, толықтай бірдей болмады.

Тарих

Ұлыбританияда жоғары білім берудегі зерттеулерді бағалаудың алғашқы тәжірибесі 1986 жылы Маргарет Тэтчер үкіметі тұсында жүзеге асты. Оны Кембридж математигі Питер Суиннертон Дайер төрағалығымен Университеттерге гранттар беру комитеті жүргізді. Бұл зерттеудің мақсаты – бюджеттік шектеулер кезінде Ұлыбритания университеттеріне қаржы бөлуді анықтау болды. Комитетке университеттердің 37 пәнінен (шығындар орталықтары) және бес таңдалған зерттеу нәтижесімен бірге ғылыми-зерттеу есептері келіп түсті. Ол «көрене жақсы», «орташадан жоғары», «орташа» немесе «орташадан төмен» деп белгіленген сапалық рейтингтерді жариялады. Университеттерге бөлінген зерттеу қаржыландыруы («сапаға байланысты қаржыландыру») пәндердің сапалық бағаларына байланысты болды. Суиннертон Дайердің сөзіне сүйенсек, мақсат – бюджет азайып бара жатқан кезде қаржыландыруды бөлуде ашықтықты қамтамасыз ету еді. 1989 жылы Университеттерді қаржыландыру кеңесі «зерттеулерді іріктеу тәсілі» деп аталатын келесі зерттеу бағалауын жүргізді. Университеттердің «толық мүмкіндіктерін» ұсынуға рұқсат етілмегені туралы шағымдарға жауап ретінде Суиннертон Дайер әрбір қызметкерге екі зерттеу нәтижесін ұсынуға рұқсат берді. Сондай-ақ, бағалау 152 пәнге («бағалау бірліктері») дейін кеңейтілді. Роджер Браун мен Хелен Карассоның мәлімдемесіне сәйкес, зерттеуге байланысты қаржыландырудың шамамен 40 пайызы ғана ұсынылған материалдарды бағалау нәтижесінде бөлінді. Қалған бөлігі қызметкерлер мен студенттер саны және зерттеу гранттарының көлеміне сәйкес бөлінді. Алдыңғы бағалауларға қатысты сын-пікірлерге және еңбек құқығының дамуына жауап ретінде 2008 жылғы RAE жартылай штаттан жұмыс істейтіндерді немесе процеске қатысу үшін жеткілікті өтілі бар жаңадан келгендерді ескеруге көбірек күш салады.

Сын

РЭА сыншыларсыз қалған жоқ. Оның әртүрлі нұсқалары зерттеушілер, менеджерлер және саясаткерлер арасында пікірлерді бөліп келді. Сынға ұшыраған мәселелердің бірі – Ұлыбританиядағы көптеген толық уақытты зерттеушілердің жарияланымдарын, олардың белгілі мерзімге келісімшартпен жұмыс істеуіне байланысты, нақты қарастырмау. RAE 2008 нұсқаулығына сәйкес, көптеген ғылыми көмекшілер «зерттеу қызметін атқаруға құқығы жоқ персонал» санатына жатпайды. Белгілі мерзімге келісімшартпен жұмыс істейтін зерттеушілердің жарияланымдары, егер олар RAE-ге қатысатын қызметкерге есептелмесе, бағалаудан шығарылады. Бұл тіпті, егер бағалауға тартылған қызметкер мақалаға минималды үлес қосса да қатесіз. Керісінше, тұрақты келісімшартта жұмыс істейтін, бірақ зерттеумен айналыспайтын қызметкерлер, мысалы, негізгі қызметі оқыту болып табылатын оқытушылар, өз университеттерінен зерттеу нәтижелерін ұсыну үшін күшейтілген келісімшарттық қысымға тап болып жатыр. Тағы бір мәселе – сарапшылар тобының зерттеу нәтижелерінің сапасын бағалауға жеткілікті білімі бар-жоғы күмәнді, себебі сарапшылар өздерінің таңдаулы саласынан тыс жерде нашар жұмыс істейді. 1996 жылдан бері AUT, қазір UCU құрамына енген, ғылыми-зерттеуді бағалауға қарсы тұру саясатын ұстанып келеді. Олардың пікірінше, Ұлыбритания қаржыландыру органдары тапсырыс берген 2003 жылғы «Робертс есебі» ресми зерттеулерді бағалау туралы шолу, мұндай сынға жауап ретінде зерттеулерді бағалау жүйесіне өзгерістер енгізуді ұсынды. Парламенттің ғылым және технология жөніндегі комитеті Робертс есебін қарастырып, оңтайлы нәтижелерге қол жеткізгенін атап өтті: «РЭА оң әсер етті: ол университеттерді зерттеулерін басқаруға ынталандырды және қаражатты зерттеулердің үздік салаларына бағыттауды қамтамасыз етті», сондай-ақ «жоғары оқу орындарының зерттеу өнімділігі айтарлықтай жақсарғанын» мәлімдеді. Дегенмен, комитет «қазіргі түрінде РЭА өзінің уақытын өтегенін» және Робертстің ұсыныстарына негізделген реформаланған РЭА қажет екенін ұсынды.

The RAE has not been without its critics. In its different iterations, it has divided opinion among researchers, managers and policy makers. Amongst the criticisms is the fact that it explicitly ignores the publications of most full time researchers in the UK, on the grounds that they are employed on fixed term contracts. According to the RAE 2008 guidelines, most research assistants are "not eligible to be listed as research active staff". Publications by researchers on fixed term contracts are excluded from the Assessment Exercise unless those publications can be credited to a member of staff who is eligible for the RAE. This applies even if the member of staff being assessed only made a minor contribution to the article. The opposite phenomenon is also true, where non research active staff on permanent contracts, such as lecturers who have been responsible primarily for teaching activities have also found themselves placed under deeper contractual pressure by their employing universities to produce research output. Another issue is that it is doubtful whether panels of experts have the necessary expertise to evaluate the quality of research outputs, as experts perform much less well as soon as they are outside their particular area of specialisation. Since 1996 the AUT, now incorporated within the UCU, has maintained a policy of opposition to the Research Assessment Exercise. In its view,

The official Review of Research Assessment, the 2003 "Roberts Report" commissioned by the UK funding bodies, recommended changes to research assessment, partly in response to such criticisms. The House of Commons Science and Technology Select Committee considered the Roberts report, and took a more optimistic view, asserting that, "the RAE had had positive effects: it had stimulated universities into managing their research and had ensured that funds were targeted at areas of research excellence", it concluded that "there had been a marked improvement in universities' research performance". Nevertheless, it argued that "the RAE in its present form had had its day", and proposed a reformed RAE, largely based on Roberts' recommendations.

РАЕ жүйесіне жоспарланған өзгерістер

2006 жылғы бюджетте 2008 жылғы бағалаудан кейін QR қаржыландыруының болашақ үлестірілуін анықтау үшін өлшемдер жүйесі әзірленетіні жарияланды. Жоғары білім беру секторымен бастапқы консультациялардан кейін, Жоғары білім беруді қаржыландыру кеңестері ғылым, технология, инженерия және медицина салалары бойынша бағалаудың өлшемдерге негіделген жүйесін енгізеді деп күтілуде. Математика, статистика, өнер, гуманитарлық ғылымдар және әлеуметтік ғылымдар салалары бойынша пәртәлімдердің сараптамасынан өту процесі сақталуы мүмкін. HEFCE 2008 жылғы RAE-ге жалғас ретінде енгізілген, Ғылыми-зерттеулердің сапалық бағалау жүйесі (REF) деп аталатын жаңа тәсілдер жиынтығын әзірледі.