Кіріспе

Судандық оппозициялық топ Әділет және теңдік қозғалысы (JEM; حركة العدل والمساواة, ) – Суданда Халил Ибрагим құрған оппозициялық топ. Халилдің інісі Жибрил Ибрагим 2011 жылдың желтоқсанында Халил қаза болғаннан кейін 2012 жылдың қаңтарынан бастап қозғалысты басқарып келеді. JEM Судан президенті Омар әл-Баширді биліктен алуды және бүкіл ел бойынша үкіметтік реформаларды қолдады.

Құрылысы мен ұйымы

Әділдік және теңдік қозғалысының тамыры "Қара кітап: Судандағы билік пен байлықтың теңгерімсіздігі" атты 2000 жылы жарық көрген қолжазба авторларына жетеді. Бұл қолжазба елдегі құрылымдық теңсіздіктерді баяндайды. Qозғалыстың негізін қалаушы Халил Ибрагим осы еңбектің авторларының бірі болған.

Хасканитаға шабуылдар

2007 жылдың қыркүйек және қазан айларында Хасканитадағы JEM жасақтары Судандағы Африка Одағы миссиясына шабуыл жасады. JEM-нің үш жетекшісі – Бахр Идрисс Әбу Гарда, Абдалла Банда Абакаер Нураин және Салех Мохаммед Джербо Ямус – Халықаралық қылмыстық сотта (ICC) соғыс қылмыстары бойынша айыпталды. 2007 жылдың 11 желтоқсанында Халил Ибрагим JEM күштері Қордофан аймағындағы қытайлық мұнай кен орнын күзетіп тұрған Судан үкіметінің әскерлерімен шайқасып, жеңіске жеткенін мәлімдеді. Бірақ Хартум шенеуніктері ешқандай мұнай кен орнына шабуыл жасалмағанын жоққа шығарды. Ибрагим бұл шабуылдың Суданды қытайлық мұнай кен орындарынан тазартатын JEM науқанының бір бөлігі екенін айтып, "[JEM] барлық қытай компанияларының кетіп қалуын қалайды. Олар көп рет ескертілді. Олар онда болмауы керек" деді.

2008-2013 Хартумға шабуыл және жалғасқан шайқастар

2008 жылдың мамыр айында JEM Судан үкіметіне қарсы ең танымал операциясын жүргізді, ол Суданның астанасы Хартумға шабуыл жасаумен аяқталды. JEM-нің алға жылжуы көптеген маңызды табыстарға жеткізді, оның ішінде уақытша түрде Омдурман қаласын, Хартумнан 16 км солтүстікке орналасқан Вади Сайдена әскери базасындағы әуежайды және астанаға апаратын үш көпірді бақылауға алу кірді. Операция Судан астанасының батыс бөлігінде ауыр шайқастармен аяқталды, оның барысында үкімет JEM-нің алға жылжуын тоқтату үшін әскери тікұшақтарды пайдаланды. Халил Ибрагим: «Бұл процестің жаңа ғана бастамасы, ал соңы – осы режимнің құлауы» деді. 2013 жылдың сәуір айында JEM және Судан революциялық майданындағы одақтастары Судан үкіметтік күштеріне қарсы бірнеше сәтті шабуылдар жасады. SRF-тың барлық тараптары арасында координацияланған, 20 көлік құралын қолданған рейдтің нәтижесінде оппозициялық күштер Хартумнан 483 км оңтүстікке орналасқан Солтүстік Кордофандағы стратегиялық маңызы бар Ум Раваба қаласын қысқа мерзімге бақылауға алды. Осы шабуылдың аясында JEM және SRF Оңтүстік Кордофандағы 40 000 халқы бар Әбу Коршола стратегиялық қаласын да бақылауға алды. Судан Қарулы Күштері бақылауды қайтару үшін ешқандай шектеусіз әуе шабуылдары жүргізді. 27 мамырда оппозициялық күштер аймақ тұрғындарына гуманитарлық көмек жеткізу үшін шегінді. 2013 жылы оппозициялық күштер шабуылдық операцияларын жалғастырды, нәтижесінде Әбу Коршола маңында Судан күштерінің ондаған салдаты қаза тапты.

2020 жылғы тамыздағы бейбіт келісім

Әділет және теңдік қозғалысы 2020 жылдың 31 тамызында Суданның өтпелі үкіметімен бейбіт келісімге қол қойды және енді Суданда демократияға көшуге бейбіт жолмен қатысады. Келісім шарттарына сәйкес, қол қойған топтар егемендік кеңесінде үш орынға, өтпелі үкіметте барлығы бес министрлікке және өтпелі заң шығарушы органда орынның ширегіне құқылы болады. Аймақтық деңгейде қол қоюшылар өздерінің штаттары мен аймақтарындағы өтпелі заң шығарушы органдардағы орынның 30-40 пайызына ие болады.